Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.39
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe yogagatau vighnotpattivarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 39
upamanyuruvāca
śrīkaṃṭhanāthaṃ smaratāṃ sadyaḥ sarvārthasiddhayaḥ
prasidhyaṃtīti matvaike taṃ vai dhyāyaṃti yoginaḥ
sthityarthaṃ manasaḥ kecitsthūladhyānaṃ prakurvate
sthūlaṃ tu niścalaṃ ceto bhavetsūkṣme tu tatsthiram
śive tu ciṃtite sākṣātsarvāḥ sidhyanti siddhayaḥ
mūrtyaṃtareṣu dhyāteṣu śivarūpaṃ viciṃtayet
lakṣayenmanasaḥ sthairyaṃ tattaddhyāyetpunaḥ punaḥ
dhyānamādau saviṣayaṃ tato nirviṣayaṃ jaguḥ
tatra nirviṣayaṃ dhyānaṃ nāstītyeva satāṃ matam
buddherhi santatiḥ kāciddhyānamityabhidhīyate
tena nirviṣayā buddhiḥ kevaleha pravartate
tasmātsaviṣayaṃ dhyānaṃ bālārkakiraṇāśrayam
sūkṣmāśrayaṃ nirviṣayaṃ nāparaṃ paramārthataḥ
yadvā saviṣayaṃ dhyānaṃ tatsākārasamāśrayam
nirākārātmasaṃvittirdhyānaṃ nirviṣayaṃ matam
nirbījaṃ ca sabījaṃ ca tadeva dhyānamucyate
nirākāraśrayatvena sākārāśrayatastathā
tasmātsaviṣayaṃ dhyānamādau kṛtvā sabījakam
aṃte nirviṣayaṃ kuryānnirbījaṃ sarvasiddhaye
prāṇāyāmena sidhyaṃti devyāḥ śāṃtyādayaḥ kramāt
śāṃtiḥ praśāṃtirdīptiśca prasādaśca tataḥ param
śamaḥ sarvāpadāṃ caiva śāṃtirityabhidhīyate
597b
tamaso 'ntabahirnāśaḥ praśāntiḥ parigīyate
bahirantaḥprakāśo yo dīptirityabhidhīyate
svasthatā yā tu sā buddhaḥ prasādaḥ parikīrtitaḥ
kāraṇāni ca sarvāṇi sabāhyābhyaṃtarāṇi ca
buddheḥ prasādataḥ kṣipraṃ prasannāni bhavantyuta
dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yadvā dhyānaprayojanam
etaccatuṣṭayaṃ jñātvā dhyātā dhyānaṃ samācaret
jñānavairāgyasaṃpanno nityamavyagramānasaḥ
śraddadhānaḥ prasannātmā dhyātā sadbhirudāhṛtaḥ
dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ
yogābhyāsastathālpe 'pi yathā pāpaṃ vināśayet
dhyāyataḥ kṣaṇamātraṃ vā śraddhayā parameśvaram
avyākṣiptena manasā dhyānamityabhidhīyate
buddhipravāharūpasya dhyānasyāsyāvalaṃbanam
dhyeyamityucyate sadbhistacca sāṃbaḥ svayaṃ śivaḥ
vimuktipratyayaṃ pūrṇamaiśvaryaṃ cāṇimādikam
śivadhyānasya pūrṇasya sākṣāduktaṃ prayojanam
yasmātsaukhyaṃ ca mokṣaṃ ca dhyānādabhayamāpnuyāt
tasmātsarvaṃ parityajya dhyānayukto bhavennaraḥ
nāsti dhyānaṃ vinā jñānaṃ nāsti dhyānamayoginaḥ
dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ
jñānaṃ prasannamekāgramaśeṣopādhivarjitam
yogābhyāsena yuktasya yoginastveva sidhyati
prakṣīṇāśeṣapāpānāṃ jñāne dhyāne bhavenmatiḥ
pāpopahatabuddhīnāṃ tadvārtāpi sudurlabhā
yathāvahnirmahādīptaḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet
tathā śubhāśubhaṃ karma dhyānāgnirdahate kṣaṇāt
atyalpo 'pi yathā dīpaḥ sumahannāśayettamaḥ
yogābhyāsastathālpo 'pi mahāpāpaṃ vināśayet
dhyāyataḥ kṣaṇamātraṃ vā śraddhayā parameśvaram
yadbhavetsumahacchreyastasyāṃto naiva vidyate
nāsti dhyānasamaṃ tīrthaṃ nāsti dhyānasamaṃ tapaḥ
nāsti dhyānasamo yajñastasmāddhyānaṃ samācaret
tīrthāni toyapūrṇāni devānpāṣāṇamṛnmayān
yogino na prapadyaṃte svātmapratyayakāraṇāt
yogināṃ ca vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram
yathā sthūlamayuktānāṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam
yathehāṃtaścarā rājñaḥ priyāḥ syurna bahiścarāḥ
tathāṃtardhyānaniratāḥ priyāśśaṃbhorna karmiṇaḥ
bahiskarā yathā loke nātīva phalabhoginaḥ
598a
dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ
yadyaṃtarā vipadyaṃte jñānayogārthamudyataḥ
yogasyodyogamātreṇa rudralokaṃ gamiṣyati
anubhūya sukhaṃ tatra sa jāto yogināṃ kule
jñānayogaṃ punarlabdhvā saṃsāramativartate
jijñāsurapi yogasya yāṃ gatiṃ labhate naraḥ
na tāṃ gatimavāpnoti sarvairapi mahāmakhaiḥ
dvijānāṃ vedaviduṣāṃ koṭiṃ saṃpūjya yatphalam
bhikṣāmātrapradānena tatphalaṃ śivayogine
yajñāgnihotradānena tīrthahomeṣu yatphalam
yogināmannadānena tatsamastaṃ phalaṃ labhet
ye cāpavādaṃ kurvaṃti vimūḍhāśśivayoginām
śrotṛbhiste prapadyante narakeṣvāmahīkṣayāt
sati śrotari vaktāsyādapavādasya yoginām
tasmācchrotā ca pāpīyāndaṇḍyassumahatāṃ mataḥ
ye punaḥ satataṃ bhaktyā bhajaṃti śavayoginaḥ
te vidaṃti mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāṃkaram
bhogārthibhirnaraistasmātsaṃpūjyāḥ śivayoginaḥ
pratiśrayānnapānādyaiḥ śayyāprāvaraṇādibhiḥ
yogadharmaḥ sasāratvādabhedyaḥ pāpamudgaraiḥ
vajrataṃdulavajjñeyaṃ tathā pāpena yoginaḥ
na lipyaṃte ca tāpaughaiḥ padmapatraṃ yathāṃbhasā
yasmindeśe vasennityaṃ śivayogarato muniḥ
so 'pi deśo bhavetpūtaḥ sapūta iti kiṃ punaḥ
tasmātsarvaṃ parityajya kṛtyamanyadvicakṣaṇaḥ
sarvaduḥkhaprahāṇāya śivayogaṃ samabhyaset
siddhayogaphalo yogī lokānāṃ hitakāmyayā
bhogānbhuktvā yathākāmaṃ viharedvātra vartatām
athavā kṣudramityeva matvā vaiṣayikaṃ sukham
tyaktvā virāgayogena svecchayā karma mucyatām
yastvāsannāṃ mṛtiṃ martyo dṛṣṭāriṣṭaṃ ca bhūyasā
sa yogārambhanirataḥ śivakṣetraṃ samāśrayet
sa tatra nivasanneva yadi dhīramanā naraḥ
prāṇānvināpi rogādyaiḥ svayameva parityajet
kṛtvāpyanaśanaṃ caiva hutvā cāṃgaṃ śivānale
kṣiptvā vā śivatīrtheṣu svadehamavagāhanāt
śivaśāstroktavidhivatprāṇānyastu parityajet
sadya eva vimucyeta nātra kāryā vicāraṇā 2
rogādyairvātha vivaśaḥ śivakṣetraṃ samāśritaḥ
mriyate yadi sopyevaṃ mucyate nātra saṃśayaḥ
1 udyogaṃ kurvata ityarthaḥ
2 na cāsāvātmaghātaka iti pāṭhāntaram
598b
yathā hi maraṇaṃ śreṣṭhamuśaṃtyanaśanādibhiḥ
śāstraviśraṃbhadhīreṇa manasā kriyate yataḥ
śivanindārataṃ hatvā pīḍitaḥ svayameva vā
yastyajeddustyajānprāṇānna sa bhūyaḥ prajāyate
śivanindārataṃ haṃtumaśakto yaḥ svayaṃ mṛtaḥ
sadya eva pramucyeta triḥ saptakulasaṃyutaḥ
śivārthe yastyajetprāṇāñchivabhaktārthameva vā
na tena sadṛśaḥ kaścinmuktimārgasthito naraḥ
tasmācchīghratarā muktistasya saṃsāramaṃḍalāt
eteṣvanyatamopāyaṃ kathamapyavalambya vā
ṣaḍadhvaśuddhiṃ vidhivatprāpto vā mriyate yadi
paśūnāmiva tasyeha na kuryādaurdhvadaihikam
naivāśaucaṃ prapadyeta tatputrādiviśeṣataḥ
śivacārārthamathavā śivavidyārthameva vā
khanedvā bhuvi taddehaṃ dahedvā śucināgninā
kṣipedvāpsu śivāsveva tyajedvā kāṣṭhaloṣṭavat
athainamapi coddiśya karma cetkartumīpsitam
kalyāṇameva kurvīta śaktyā bhaktāṃśca tarpayet
dhanaṃ tasya bhajecchaivaḥ śaivī cetasya santatiḥ
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0