Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.38

7.2.38.1

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ vāyunaimiṣeyarṣisaṃvāde uttarakhaṇḍe yogagativarṇanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 38
upamanyuruvāca
ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ
anavasthitacittatvamaśraddhā bhrāṃtidarśanam

7.2.38.2

duḥkhāni daurmanasyaṃ ca viṣayeṣu ca lolatā
daśaite yuñjatāṃ puṃsāmantarāyāḥ prakīrtitāḥ

7.2.38.3

ālasyamalasattvaṃ tu yogināṃ dehacetanoḥ
dhātuvaiṣamyajā doṣā vyādhayaḥ karmadoṣajāḥ

7.2.38.4

pramādo nāma yogasya sādhanā nāma bhāvanā
idaṃ vetyubhayākrāntaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ

7.2.38.5

apratiṣṭhā hi manasastvanavasthitirucyate
595b
aśraddhā bhāvarahitā vṛttirvai yogavartmani

7.2.38.6

viparyastā matiryā sā bhrāṃtirityabhidhīyate
duḥkhamajñānajaṃ puṃsāṃ cittasyādhyātmikaṃ viduḥ

7.2.38.7

ādhibhautikamaṃgotthaṃ yacca duḥkhaṃ purā kṛtaiḥ
ādhidaivikamākhyātamaśanyastraviṣādikam

7.2.38.8

icchāvighātajaṃ mokṣaṃ daurmanasyaṃ pracakṣate
viṣayeṣu vicitreṣu vibhramastatra lolatā

7.2.38.9

śānteṣveteṣu vighneṣu yogāsaktasya yoginaḥ
upasargāḥ pravartaṃte divyāste siddhisūcakāḥ

7.2.38.10

pratibhā śravaṇaṃ vārtā darśanāsvādavedanāḥ
upasargāḥ ṣaḍityete vyaye yogasya siddhayaḥ

7.2.38.11

sūkṣme vyavahite 'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate
pratibhā kathyate yo 'rthe pratibhāso yathātatham

7.2.38.12

śravaṇaṃ sarvaśabdānāṃ śravaṇe cāprayatnataḥ
vārttā vārttāsu vijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām

7.2.38.13

darśanaṃ nāma divyānāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ
tathāsvādaśca divyeṣu raseṣvāsvāda ucyate

7.2.38.14

sparśanādhigamastadvadvedanā nāma viśrutā
gandhādīnāṃ ca divyānāmābrahmabhuvanādhipāḥ

7.2.38.15

saṃtiṣṭhante ca ratnāni prayacchaṃti bahūni ca
svacchandamadhurā vāṇī vividhāsyātpravartate

7.2.38.16

rasāyanāni sarvāṇi divyāścauṣadhayastathā
sidhyaṃti praṇipatyainaṃ diśaṃti surayoṣitaḥ

7.2.38.17

yogasiddhyaikadeśe 'pi dṛṣṭe mokṣe bhavenmatiḥ
dṛṣṭametanmayā yadvattadvanmokṣo bhavediti

7.2.38.18

kṛśatā sthūlatā bālyaṃ vārdhakyaṃ caiva yauvanam
nānācātisvarūpaṃ ca caturṇāṃ dehadhāraṇam

7.2.38.19

pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhirgandhasaṃgrahaḥ
evamaṣṭaguṇaṃ prāhuḥ paiśācaṃ pārthivaṃ padam

7.2.38.20

jale nivasanaṃ caiva bhūmyāmevaṃ vinirgamaḥ
icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ

7.2.38.21

yatrecchati jagatyasmiṃstatraiva jaladarśanam
vinā kumbhādikaṃ pāṇau jalasañcayadhāraṇam

7.2.38.22

yadvastu virasañcāpi bhoktumicchati tatkṣaṇāt
rasādikaṃ bhaveccānyattrayāṇāṃ dehadhāraṇam

7.2.38.23

nirvraṇatvaṃ śarīrasya pārthivaiśca samanvitam
tadidaṃ ṣoḍaśaguṇamāpyamaiśvaryamadbhutam

7.2.38.24

śarīrādagninirmāṇaṃ tattāpabhayavarjanam
śaktirjagadidaṃ dagdhuṃ yadīcchedaprayatnataḥ

7.2.38.25

sthāpanaṃ vānalasyā 'psu pāṇau pāvakadhāraṇam
dagdhe sarge yathāpūrvaṃ mukhe cānnādipācanam
dvābhyāṃ dehavinirmāṇamāpyaiśvaryasamanvitam

7.2.38.26

etaccaturviṃśatidhā taijasaṃ paricakṣate
manojavatvaṃ bhūtānāṃ kṣaṇādantaḥpraveśanam

7.2.38.27

596a
parvatādimahābhāradhāraṇañcāprayatnataḥ
gurutvañca laghutvañca pāṇāvaniladhāraṇam

7.2.38.28

aṃgulyagranipātādyairbhūmerapi ca kampanam
ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca taijasaiḥ

7.2.38.29

dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ
chāyāhīnaviniṣpattirindriyāṇāmadarśanam

7.2.38.30

khecaratvaṃ yathākāmamindriyārthasamanvayaḥ
ākāśalaṃghanaṃ caiva svadehe tanniveśanam

7.2.38.31

ākāśapiṇḍīkaraṇamaśarīratvameva ca
anilaiśvaryasaṃyuktaṃ catvāriṃśadguṇaṃ mahat

7.2.38.32

aindramaiśvaryamākhyātamāmbaraṃ tatpracakṣate
yathākāmopalabdhiśca yathākāmavinirgamaḥ

7.2.38.33

sarvasyābhibhavaścaiva sarvaguhyārthadarśanam
karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam

7.2.38.34

saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraissamanvitam
etaccāṃdramasaiśvaryaṃ mānasaṃ guṇato 'dhikam

7.2.38.35

chedanaṃ tāḍanaṃ caiva baṃdhanaṃ mocanaṃ tathā
grahaṇaṃ sarvabhūtānāṃ saṃsāravaśavartinām

7.2.38.36

prasādaścāpi sarveṣāṃ mṛtyukālajayastathā
ābhimānikamaiśvaryaṃ prājāpatyaṃ pracakṣate

7.2.38.37

etaccāndramasairbhogaiḥ ṣaṭpañcāśadguṇaṃ mahat
sargaḥ saṃkalpamātreṇa trāṇaṃ saṃharaṇaṃ tathā

7.2.38.38

svādhikāraśca sarveṣāṃ bhūtacittapravartanam
asādṛśyaṃ ca sarvasya nirmāṇaṃ jagataḥ pṛthak

7.2.38.39

śubhāśubhasya karaṇaṃ prājāpatyaiśca saṃyutam
catuṣṣaṣṭhiguṇaṃ brāhmamaiśvaryaṃ ca pracakṣate

7.2.38.40

bauddhādasmātparaṃ gauṇamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ viduḥ
vaiṣṇavaṃ tatsamākhyātaṃ tasyaiva bhuvanasthitiḥ
brahmaṇā tatpadaṃ sarvaṃ vaktumanyairna śakyate

7.2.38.41

tatpauruṣaṃ ca gauṇaṃ ca gaṇeśaṃ padamaiśvaram
viṣṇunā tatpadaṃ kiṃcijjñātumanyairna śakyate

7.2.38.42

vijñānasiddhayaścaiva sarvā evaupasargikāḥ
niroddhavyā prayatnena varrāgyeṇa pareṇa tu

7.2.38.43

pratibhāseṣvaśuddheṣu guṇeṣvāsaktacetasaḥ
na sidhyetparamaiśvaryamabhayaṃ sārvakāmikam

7.2.38.44

tasmādguṇāṃśca bhogāṃśca devāsuramahībhṛtām
tṛṇavadyastyajettasya yogasiddhiḥ parā bhavet

7.2.38.45

athavānugrahecchāyāṃ jagato vicarenmuniḥ
yathākāmaṃguṇānbhogānbhuktvā muktiṃ prayāsyati

7.2.38.46

atha prayogaṃ yogasya vakṣye śṛṇu samāhitaḥ
śubhe kāle śubhe deśe śivakṣetrādike punaḥ
vijane jaṃturahite niḥśabde bādhavarjite

7.2.38.47

supralipte sthale saumye gandhadhūpādivāsite
muktapuṣpasamākīrṇe vitānādi vicitrite

7.2.38.48

kuśapuṣpasamittoyaphalamūlasamanvite
nāgnyabhyāśe jalābhyāśe śuṣkaparṇacaye 'pi vā

7.2.38.49

596b
na daṃśamaśakākīrṇe sarpaśvāpadasaṃkule
na ca duṣṭamṛgākīrṇe na bhaye durjanāvṛte

7.2.38.50

śmaśāne caityavalmīke jīrṇāgāre catuṣpathe
nadīnadasamudrāṇāṃ tīre rathyāṃtare 'pi vā

7.2.38.51

na jīrṇodyānagoṣṭhādau nāniṣṭe na ca niṃdite
nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtradūṣite

7.2.38.52

nacchardyāmātisāre vā nātibhuktau śramānvite
na cāticiṃtākulito na cātikṣutpipāsitaḥ

7.2.38.53

nāpi svagurukarmādau prasakto yogamācaret
yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭaśca karmasu

7.2.38.54

yuktanidrāprabodhaśca sarvāyāsavivarjitaḥ
āsanaṃ mṛdulaṃ ramyaṃ vipulaṃ susamaṃ śuci

7.2.38.55

padmakasvastikādīnāmabhyasedāsaneṣu ca
abhivaṃdya svagurvaṃtānabhivādyānanukramāt

7.2.38.56

ṛjugrīvaśirovakṣā nātiṣṭhecchiṣṭalocanaḥ
kiṃcidunnāmitaśirā daṃtairdaṃtānna saṃspṛśet

7.2.38.57

daṃtāgrasaṃsthitā jihvāmacalāṃ sanniveśya ca
pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃstathā prajananaṃ punaḥ

7.2.38.58

ūrvorupari saṃsthāpya bāhū tiryagayatnataḥ
dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhaṃ tu nyasya vāmatalopari

7.2.38.59

unnāmya śanakaiḥ pṛṣṭhamuro viṣṭabhya cāgrataḥ
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan

7.2.38.60

saṃbhṛtaprāṇasaṃcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ
svadehāyatanasyāṃtarviciṃtya śivamaṃbayā

7.2.38.61

hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayajñena pūjayet
mūle nāsāgrato nābhau kaṃṭhe vā tāluraṃdhrayoḥ

7.2.38.62

bhrūmadhye dvāradeśe vā lalāṭe mūrdhni vā smaret
parikalpya yathānyāyaṃ śivayoḥ paramāsanam

7.2.38.63

tatra sāvaraṇaṃ vāpi nirāvaraṇameva vā
dvidaleṣoḍaśāre vā dvādaśāre yathāvidhi

7.2.38.64

daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre śivaṃ smaret
bhruvoraṃtarataḥ padmaṃ dvidalaṃ taḍidujjvalam

7.2.38.65

bhrūmadhyasthāravindasya kramādvai dakṣiṇottare
vidyutsamānavarṇe ca parṇe varṇāvasānake

7.2.38.66

ṣoḍaśārasya patrāṇi svarāḥ ṣoḍaśa tāni vai
pūrvādīni kramādetatpadmaṃ kandasya mūlataḥ

7.2.38.67

kakārādiṭakārāṃtā varṇāḥ parṇānyanukramāt
bhānuvarṇasya padmasya dhyeyaṃ tad 1dhṛdayāntare

7.2.38.68

gokṣīradhavalasyoktā ḍādiphāntā yathākramam
adho dalasyāmbujasya etasya 2 ca dalāni ṣaṭ

7.2.38.69

vidhūmāṃgāravarṇasya varṇā vādyāśca lāntimāḥ
mūlādhārāraviṃdasya hemābhasya yathākramam
vakārādisakārāntā varṇāḥ parṇamayāḥ sthitāḥ

7.2.38.70

eteṣvathāraviṃdeṣu yatraivābhirataṃ manaḥ
tatraiva devaṃ devīṃ ca ciṃtayeddhīrayā dhiyā

7.2.38.71

aṃguṣṭhamātramamalaṃ dīpyamānaṃ samaṃtataḥ
śuddhadīpaśikhākāraṃ svaśaktyā pūrṇamaṇḍitam

7.2.38.72

indurekhāsamākāraṃ tārārūpamathāpi vā
nīvāraśūkassadṛśaṃ bisasutrābhameva vā

7.2.38.73

kadambagolakākāraṃ tuṣārakaṇikopamam
kṣityāditattvavijayaṃ dhyātā yadyapi vāñchati

7.2.38.74

tattattattvādhipāmeva mūrtiṃ sthūlāṃ viciṃtayet
sadāśivāṃtā brahmādyabhavādyāścāṣṭamūrtayaḥ

7.2.38.75

śivasya mūrtayaḥ sthūlāḥ śivaśāstre viniścitāḥ
ghorā miśrā praśāntāśca mūrtayastā munīśvaraiḥ

7.2.38.76

phalābhilāṣarahitaiścintyāścintāviśāradaiḥ
ghorāścecciṃtitāḥ kuryuḥ pāparogaparikṣayam

7.2.38.77

cireṇa miśre saumye tu na sadyo na cirādapi
saumye muktirviśeṣeṇa śāṃtiḥ prajñā prasidhyati

7.2.38.78

sidhyaṃti siddhayaścātra kramaśo nātra saṃśayaḥ

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc