Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.38
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ vāyunaimiṣeyarṣisaṃvāde uttarakhaṇḍe yogagativarṇanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 38
upamanyuruvāca
ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ
anavasthitacittatvamaśraddhā bhrāṃtidarśanam
duḥkhāni daurmanasyaṃ ca viṣayeṣu ca lolatā
daśaite yuñjatāṃ puṃsāmantarāyāḥ prakīrtitāḥ
ālasyamalasattvaṃ tu yogināṃ dehacetanoḥ
dhātuvaiṣamyajā doṣā vyādhayaḥ karmadoṣajāḥ
pramādo nāma yogasya sādhanā nāma bhāvanā
idaṃ vetyubhayākrāntaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ
apratiṣṭhā hi manasastvanavasthitirucyate
595b
aśraddhā bhāvarahitā vṛttirvai yogavartmani
viparyastā matiryā sā bhrāṃtirityabhidhīyate
duḥkhamajñānajaṃ puṃsāṃ cittasyādhyātmikaṃ viduḥ
ādhibhautikamaṃgotthaṃ yacca duḥkhaṃ purā kṛtaiḥ
ādhidaivikamākhyātamaśanyastraviṣādikam
icchāvighātajaṃ mokṣaṃ daurmanasyaṃ pracakṣate
viṣayeṣu vicitreṣu vibhramastatra lolatā
śānteṣveteṣu vighneṣu yogāsaktasya yoginaḥ
upasargāḥ pravartaṃte divyāste siddhisūcakāḥ
pratibhā śravaṇaṃ vārtā darśanāsvādavedanāḥ
upasargāḥ ṣaḍityete vyaye yogasya siddhayaḥ
sūkṣme vyavahite 'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate
pratibhā kathyate yo 'rthe pratibhāso yathātatham
śravaṇaṃ sarvaśabdānāṃ śravaṇe cāprayatnataḥ
vārttā vārttāsu vijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām
darśanaṃ nāma divyānāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ
tathāsvādaśca divyeṣu raseṣvāsvāda ucyate
sparśanādhigamastadvadvedanā nāma viśrutā
gandhādīnāṃ ca divyānāmābrahmabhuvanādhipāḥ
saṃtiṣṭhante ca ratnāni prayacchaṃti bahūni ca
svacchandamadhurā vāṇī vividhāsyātpravartate
rasāyanāni sarvāṇi divyāścauṣadhayastathā
sidhyaṃti praṇipatyainaṃ diśaṃti surayoṣitaḥ
yogasiddhyaikadeśe 'pi dṛṣṭe mokṣe bhavenmatiḥ
dṛṣṭametanmayā yadvattadvanmokṣo bhavediti
kṛśatā sthūlatā bālyaṃ vārdhakyaṃ caiva yauvanam
nānācātisvarūpaṃ ca caturṇāṃ dehadhāraṇam
pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhirgandhasaṃgrahaḥ
evamaṣṭaguṇaṃ prāhuḥ paiśācaṃ pārthivaṃ padam
jale nivasanaṃ caiva bhūmyāmevaṃ vinirgamaḥ
icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ
yatrecchati jagatyasmiṃstatraiva jaladarśanam
vinā kumbhādikaṃ pāṇau jalasañcayadhāraṇam
yadvastu virasañcāpi bhoktumicchati tatkṣaṇāt
rasādikaṃ bhaveccānyattrayāṇāṃ dehadhāraṇam
nirvraṇatvaṃ śarīrasya pārthivaiśca samanvitam
tadidaṃ ṣoḍaśaguṇamāpyamaiśvaryamadbhutam
śarīrādagninirmāṇaṃ tattāpabhayavarjanam
śaktirjagadidaṃ dagdhuṃ yadīcchedaprayatnataḥ
sthāpanaṃ vānalasyā 'psu pāṇau pāvakadhāraṇam
dagdhe sarge yathāpūrvaṃ mukhe cānnādipācanam
dvābhyāṃ dehavinirmāṇamāpyaiśvaryasamanvitam
etaccaturviṃśatidhā taijasaṃ paricakṣate
manojavatvaṃ bhūtānāṃ kṣaṇādantaḥpraveśanam
596a
parvatādimahābhāradhāraṇañcāprayatnataḥ
gurutvañca laghutvañca pāṇāvaniladhāraṇam
aṃgulyagranipātādyairbhūmerapi ca kampanam
ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca taijasaiḥ
dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ
chāyāhīnaviniṣpattirindriyāṇāmadarśanam
khecaratvaṃ yathākāmamindriyārthasamanvayaḥ
ākāśalaṃghanaṃ caiva svadehe tanniveśanam
ākāśapiṇḍīkaraṇamaśarīratvameva ca
anilaiśvaryasaṃyuktaṃ catvāriṃśadguṇaṃ mahat
aindramaiśvaryamākhyātamāmbaraṃ tatpracakṣate
yathākāmopalabdhiśca yathākāmavinirgamaḥ
sarvasyābhibhavaścaiva sarvaguhyārthadarśanam
karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam
saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraissamanvitam
etaccāṃdramasaiśvaryaṃ mānasaṃ guṇato 'dhikam
chedanaṃ tāḍanaṃ caiva baṃdhanaṃ mocanaṃ tathā
grahaṇaṃ sarvabhūtānāṃ saṃsāravaśavartinām
prasādaścāpi sarveṣāṃ mṛtyukālajayastathā
ābhimānikamaiśvaryaṃ prājāpatyaṃ pracakṣate
etaccāndramasairbhogaiḥ ṣaṭpañcāśadguṇaṃ mahat
sargaḥ saṃkalpamātreṇa trāṇaṃ saṃharaṇaṃ tathā
svādhikāraśca sarveṣāṃ bhūtacittapravartanam
asādṛśyaṃ ca sarvasya nirmāṇaṃ jagataḥ pṛthak
śubhāśubhasya karaṇaṃ prājāpatyaiśca saṃyutam
catuṣṣaṣṭhiguṇaṃ brāhmamaiśvaryaṃ ca pracakṣate
bauddhādasmātparaṃ gauṇamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ viduḥ
vaiṣṇavaṃ tatsamākhyātaṃ tasyaiva bhuvanasthitiḥ
brahmaṇā tatpadaṃ sarvaṃ vaktumanyairna śakyate
tatpauruṣaṃ ca gauṇaṃ ca gaṇeśaṃ padamaiśvaram
viṣṇunā tatpadaṃ kiṃcijjñātumanyairna śakyate
vijñānasiddhayaścaiva sarvā evaupasargikāḥ
niroddhavyā prayatnena varrāgyeṇa pareṇa tu
pratibhāseṣvaśuddheṣu guṇeṣvāsaktacetasaḥ
na sidhyetparamaiśvaryamabhayaṃ sārvakāmikam
tasmādguṇāṃśca bhogāṃśca devāsuramahībhṛtām
tṛṇavadyastyajettasya yogasiddhiḥ parā bhavet
athavānugrahecchāyāṃ jagato vicarenmuniḥ
yathākāmaṃguṇānbhogānbhuktvā muktiṃ prayāsyati
atha prayogaṃ yogasya vakṣye śṛṇu samāhitaḥ
śubhe kāle śubhe deśe śivakṣetrādike punaḥ
vijane jaṃturahite niḥśabde bādhavarjite
supralipte sthale saumye gandhadhūpādivāsite
muktapuṣpasamākīrṇe vitānādi vicitrite
kuśapuṣpasamittoyaphalamūlasamanvite
nāgnyabhyāśe jalābhyāśe śuṣkaparṇacaye 'pi vā
596b
na daṃśamaśakākīrṇe sarpaśvāpadasaṃkule
na ca duṣṭamṛgākīrṇe na bhaye durjanāvṛte
śmaśāne caityavalmīke jīrṇāgāre catuṣpathe
nadīnadasamudrāṇāṃ tīre rathyāṃtare 'pi vā
na jīrṇodyānagoṣṭhādau nāniṣṭe na ca niṃdite
nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtradūṣite
nacchardyāmātisāre vā nātibhuktau śramānvite
na cāticiṃtākulito na cātikṣutpipāsitaḥ
nāpi svagurukarmādau prasakto yogamācaret
yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭaśca karmasu
yuktanidrāprabodhaśca sarvāyāsavivarjitaḥ
āsanaṃ mṛdulaṃ ramyaṃ vipulaṃ susamaṃ śuci
padmakasvastikādīnāmabhyasedāsaneṣu ca
abhivaṃdya svagurvaṃtānabhivādyānanukramāt
ṛjugrīvaśirovakṣā nātiṣṭhecchiṣṭalocanaḥ
kiṃcidunnāmitaśirā daṃtairdaṃtānna saṃspṛśet
daṃtāgrasaṃsthitā jihvāmacalāṃ sanniveśya ca
pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃstathā prajananaṃ punaḥ
ūrvorupari saṃsthāpya bāhū tiryagayatnataḥ
dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhaṃ tu nyasya vāmatalopari
unnāmya śanakaiḥ pṛṣṭhamuro viṣṭabhya cāgrataḥ
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan
saṃbhṛtaprāṇasaṃcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ
svadehāyatanasyāṃtarviciṃtya śivamaṃbayā
hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayajñena pūjayet
mūle nāsāgrato nābhau kaṃṭhe vā tāluraṃdhrayoḥ
bhrūmadhye dvāradeśe vā lalāṭe mūrdhni vā smaret
parikalpya yathānyāyaṃ śivayoḥ paramāsanam
tatra sāvaraṇaṃ vāpi nirāvaraṇameva vā
dvidaleṣoḍaśāre vā dvādaśāre yathāvidhi
daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre śivaṃ smaret
bhruvoraṃtarataḥ padmaṃ dvidalaṃ taḍidujjvalam
bhrūmadhyasthāravindasya kramādvai dakṣiṇottare
vidyutsamānavarṇe ca parṇe varṇāvasānake
ṣoḍaśārasya patrāṇi svarāḥ ṣoḍaśa tāni vai
pūrvādīni kramādetatpadmaṃ kandasya mūlataḥ
kakārādiṭakārāṃtā varṇāḥ parṇānyanukramāt
bhānuvarṇasya padmasya dhyeyaṃ tad 1dhṛdayāntare
gokṣīradhavalasyoktā ḍādiphāntā yathākramam
adho dalasyāmbujasya etasya 2 ca dalāni ṣaṭ
vidhūmāṃgāravarṇasya varṇā vādyāśca lāntimāḥ
mūlādhārāraviṃdasya hemābhasya yathākramam
vakārādisakārāntā varṇāḥ parṇamayāḥ sthitāḥ
eteṣvathāraviṃdeṣu yatraivābhirataṃ manaḥ
tatraiva devaṃ devīṃ ca ciṃtayeddhīrayā dhiyā
aṃguṣṭhamātramamalaṃ dīpyamānaṃ samaṃtataḥ
śuddhadīpaśikhākāraṃ svaśaktyā pūrṇamaṇḍitam
indurekhāsamākāraṃ tārārūpamathāpi vā
nīvāraśūkassadṛśaṃ bisasutrābhameva vā
kadambagolakākāraṃ tuṣārakaṇikopamam
kṣityāditattvavijayaṃ dhyātā yadyapi vāñchati
tattattattvādhipāmeva mūrtiṃ sthūlāṃ viciṃtayet
sadāśivāṃtā brahmādyabhavādyāścāṣṭamūrtayaḥ
śivasya mūrtayaḥ sthūlāḥ śivaśāstre viniścitāḥ
ghorā miśrā praśāntāśca mūrtayastā munīśvaraiḥ
phalābhilāṣarahitaiścintyāścintāviśāradaiḥ
ghorāścecciṃtitāḥ kuryuḥ pāparogaparikṣayam
cireṇa miśre saumye tu na sadyo na cirādapi
saumye muktirviśeṣeṇa śāṃtiḥ prajñā prasidhyati
sidhyaṃti siddhayaścātra kramaśo nātra saṃśayaḥ
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0