Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.37

7.2.37.1

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe ptatiṣṭhāvidhivarṇanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 37
śīkṛṣṇa uvāca
jñāne kriyāyāṃ caryāyāṃ sāramuddhṛtya saṃgrahāt
uktaṃ bhagavatā sarvaṃ śrutaṃ śrutisamaṃ mayā

7.2.37.2

idānīṃ śrotumicchāmi yogaṃ paramadurlabham
sādhikāraṃ ca sāṃgaṃ ca savidhiṃ saprayojanam

7.2.37.3

yadyasti maraṇaṃ pūrvaṃ yogādyanupamardataḥ
sadyaḥ sādhayituṃ śakyaṃ yena syānnātmahā naraḥ

7.2.37.4

tacca tatkāraṇaṃ caiva tatkālakaraṇāni ca
tadbhedatāratamyaṃ ca vaktumarhasi tattvataḥ

7.2.37.5

upamanyuruvāca
sthāne pṛṣṭaṃ tvayā kṛṣṇa sarvapraśnārthavedinā
tataḥ krameṇa tatsarvaṃ vakṣye śṛṇu samāhitaḥ

7.2.37.6

niruddhavṛttyaṃtarasyaṃ śive cittasya niścalā
yā vṛttiḥ sa samāsena yogaḥ sa khalu pañcadhā

7.2.37.7

maṃtrayogaḥsparśayogo bhāvayogastathāparaḥ
abhāvayogassarvebhyo mahāyogaḥ paro mataḥ

7.2.37.8

maṃtrābhyāsavaśenaiva maṃtravācyārthagocaraḥ
avyākṣepā manovṛttirmaṃtrayoga udāhṛtaḥ

7.2.37.9

prāṇāyāmamukhā saiva sparśe yogobhidhīyate
sa maṃtrasparśanirmukto bhāvayogaḥ prakīrtitaḥ

7.2.37.10

vilīnāvayavaṃ viśvaṃ rūpaṃ saṃbhāvyate yataḥ
594a
abhāvayogaḥ saṃprokto 'nābhāsādvastunaḥ sataḥ

7.2.37.11

śivasvabhāva evaikaściṃtyate nirupādhikaḥ
yathā śaivamanovṛttirmahāyoga ihocyate

7.2.37.12

dṛṣṭe tathānuśravike viraktaṃ viṣaye manaḥ
yasya tasyādhikārosti yoge nānyasya kasyacit

7.2.37.13

viṣayadvayadoṣāṇāṃ guṇānāmīśvarasya ca
darśanādeva satataṃ viraktaṃ jāyate manaḥ

7.2.37.14

aṣṭāṃgo vā ṣaḍaṃgo vā sarvayogaḥ samāsataḥ
yamaśca niyamaścaiva svastikādyaṃ tathāsanam

7.2.37.15

prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānameva ca
samādhiriti yogāṃgānyaṣṭāvuktāni sūribhiḥ

7.2.37.16

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhārotha dhāraṇā
dhyānaṃ samādhiryogasya ṣaḍaṃgāni samāsataḥ

7.2.37.17

pṛthaglakṣaṇameteṣāṃ śivaśāstre samīritam
śivāgameṣu cānyeṣu viśeṣātkāmikādiṣu

7.2.37.18

yogaśāstreṣvapi tathā purāṇeṣvapi keṣu ca
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahaḥ
yama ityucyate sadbhiḥ pañcāvayavayogataḥ

7.2.37.19

śaucaṃ tuṣṭistapaścaiva japaḥ praṇidhireva ca
iti pañcaprabhedassyānniyamaḥ svāṃśabhedataḥ

7.2.37.20

svastikaṃ padmamadhyeṃduṃ vīraṃ yogaṃ prasādhitam
paryaṃkaṃ ca yatheṣṭaṃ ca proktamāsanamaṣṭadhā

7.2.37.21

prāṇaḥ svadehajo vāyustasyāyāmo nirodhanam
tadrocakaṃ pūrakaṃ ca kuṃbhakaṃ ca tridhocyate

7.2.37.22

nāsikāpuṭamaṃgulyā pīḍyaikamapareṇa tu
audaraṃ recayedvāyuṃ tathāyaṃ recakaḥ smṛtaḥ

7.2.37.23

bāhyena marutā dehaṃ dṛtivatparipūrayet
nāsāpuṭenāpareṇa pūraṇātpūrakaṃ matam

7.2.37.24

na muṃcati na gṛhṇāti vāyumaṃtarbahiḥ sthitam
saṃpūrṇaṃ kuṃbhavattiṣṭhedacalaḥ sa tu kuṃbhaka

7.2.37.25

recakādyaṃ trayamidaṃ na drutaṃ na vilaṃbitam
tadyataḥ kramayogena tvabhyasedyogasādhakaḥ

7.2.37.26

recakādiṣu yobhyāso nāḍīśodhanapūrvakaḥ
svecchotkramaṇaparyaṃtaḥ prokto yogānuśāsane

7.2.37.27

kanyakādikramavaśātprāṇāyāmanirodhanam
taccaturdhopadiṣṭaṃ syānmātrāguṇavibhāgataḥ

7.2.37.28

kanyakastu caturdhā syātsa ca dvādaśamātrakaḥ
madhyamastu dviruddhātaścaturviṃśatimātrakaḥ

7.2.37.29

uttamastu triruddhātaḥ ṣaḍviṃśanmātrakaḥ paraḥ
svedakaṃpādijanakaḥ prāṇāyāmastaduttaraḥ

7.2.37.30

ānaṃdodbhavaromāṃcanetrāśrūṇāṃ vimocanam
jalpabhramaṇamūrchādyaṃ jāyate yoginaḥ param

7.2.37.31

jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilaṃbitam
aṃgulīsphoṭanaṃ kuryātsā mātreti prakīrtitā

7.2.37.32

594b
mātrākrameṇa vijñeyāścodvātakramayogataḥ
nāḍīviśuddhipūrvaṃ tu prāṇāyāmaṃ samācaret

7.2.37.33

agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā smṛtaḥ
japaṃ dhyānaṃ vināgarbhaḥ sagarbhastatsamanvayāt

7.2.37.34

agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥśatādhikaḥ
tasmātsagarbhaṃ kurvanti yoginaḥ prāṇasaṃyamam

7.2.37.35

prāṇasya vijayādeva jīyaṃte deha 1vāyavaḥ
prāṇo 'pānaḥ samānaśca hyudāno vyāna eva ca

7.2.37.36

nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanaṃjayaḥ
prayāṇaṃ kurute yasmāttasmātprāṇo 'bhidhīyate

7.2.37.37

avāṅnayatyapānākhyo yadāhārādi bhujyate
vyāno vyānaśayatyaṃgānyaśeṣāṇi vivardhayan

7.2.37.38

udvejayati marmāṇītyudāno vāyurīritaḥ
samaṃ nayati sarvāṃgaṃ samānastena gīyate

7.2.37.39

udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane sthitaḥ
kṛkalaḥ kṣavathau jñeyo devadatto vijṛṃbhaṇe

7.2.37.40

na jahāti mṛtaṃ cāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ
krameṇābhyasyamānoyaṃ prāṇāyāmapramāṇavān

7.2.37.41

nirdahatyakhilaṃ doṣaṃ karturdehaṃ ca rakṣati
prāṇe tu vijite samyak taccihnānyupalakṣayet

7.2.37.42

viṇmūtraśleṣmaṇāṃ tāvadalpabhāvaḥ prajāyate
bahubhojanasāmarthyaṃ cirāducchvāsanaṃ tathā

7.2.37.43

laghutvaṃ śīghragāmitvamutsāhaḥ svarasauṣṭhavam
sarvarogakṣayaścaiva balaṃ tejaḥ surūpatā

7.2.37.44

dhṛtirmedhā yuvatvaṃ ca sthiratā ca prasannatā
tapāṃsi pāpakṣayatā yajñadānavratādayaḥ

7.2.37.45

prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
indriyāṇi prasaktāni yathāsvaṃ viṣayeṣviha

7.2.37.46

āhatya yannigṛhṇāti sa pratyāhāra ucyate
namaḥpūrvāṇīṃdriyāṇi svargaṃ narakameva ca

7.2.37.47

nigṛhītanisṛṣṭāni svargāya narakāya ca
tasmātsukhārthī matimāñjñānavairāgyamāsthitaḥ

7.2.37.48

iṃdriyāśvānnigṛhyāśu svātmanātmānamuddharet
dhāraṇā nāma cittasya sthānabandhassamāsataḥ

7.2.37.49

sthānaṃ ca śiva evaiko nānyaddoṣatrayaṃ yataḥ
kālaṃ kaṃcāvadhīkṛtya sthāne 'vasthāpitaṃ manaḥ

7.2.37.50

na tu pracyavate lakṣyāddhāraṇā syānna cānyathā
manasaḥ prathamaṃ sthairyaṃ dhāraṇātaḥ prajāyate

7.2.37.51

tasmāddhīraṃ manaḥ kuryāddhāraṇābhyāsayogataḥ
dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ

7.2.37.52

avyākṣiptena manasā dhyānaṃ nāma taducyate
dhyeyāvasthitacittasya sadṛśaḥ pratyayaśca yaḥ

7.2.37.53

1 daśa vāyava iti pāṭhāntaram
595a
pratyayāntaranirmuktaḥ pravāho dhyānamucyate
sarvamanyatparityajya śiva eva śivaṃkaraḥ

7.2.37.54

paro dhyeyo 'dhideveśaḥ samāptātharvaṇī śrutiḥ
tathā śivā parā dhyeyā sarvabhūtagatau śivau

7.2.37.55

tau śrutau smṛtiśāstrebhyaḥ sarvagau sarvadoditau
sarvajñau satataṃ dhyeyau nānārūpavibhedataḥ

7.2.37.56

vimuktiḥ pratyayaḥ pūrvaḥ pratyayaścāṇimādikam
ityetaddvividhaṃ jñeyaṃ dhyānasyāsya prayojanam

7.2.37.57

dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanam
etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta yogavit

7.2.37.58

jñānavairāgyasaṃpannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ
nirmamaśca sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ

7.2.37.59

japācchrāṃtaḥ punardhyāyeddhyānācchrāṃtaḥ punarjapet
japadhyanābhiyuktasya kṣipraṃ yogaḥ prasiddhyati

7.2.37.60

dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇam
dhyānadvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate

7.2.37.61

samādhirnnāma yogāṃgamantimaṃ parikīrtitam
samādhinā ca sarvatra prajñālokaḥ pravartate

7.2.37.62

yadarthamātranirbhāsaṃ stimito dadhivatsthitam
svarūpaśūnyavadbhānaṃ samādhirabhidhīyate

7.2.37.63

dhyeye manaḥ samāveśya paśyedapi ca susthiram
nirvāṇānalavadyogī samādhisthaḥ pragīyate

7.2.37.64

na śṛṇoti na cāghrāti na jalpati na paśyati
na ca sparśaṃ vijānāti na saṃkalpayate manaḥ

7.2.37.65

navābhimanyate kiṃcidbadhyate na ca kāṣṭavat
evaṃ śive vilīnātmā samādhistha ihocyate

7.2.37.66

yathā dīpo nivātasthaḥ spandate na kadācana
tathā samādhiniṣṭho 'pi tasmānna vicaletsudhīḥ

7.2.37.67

evamabhyasataścāraṃ yogino yogamuttamam
tadantarāyā naśyaṃti vighnāḥ sarve śanaiḥśanaiḥ

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc