Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.30

7.2.30.1

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe kāmyakarmavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ
Chapter 30
tatrādau śivayoḥ pārśve dakṣiṇe vāmataḥ kramāt
gaṃdhādyairarcayetpūrvaṃ devau heraṃbaṣaṇmukhau

7.2.30.2

tato brahmāṇi parita īśānādi yathākramam
saśaktikāni sadyāṃtaṃ prathamāvaraṇe yajet

7.2.30.3

ṣaḍaṃgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt
śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

7.2.30.4

tatra vāmādikānrudrānaṣṭau vāmādiśaktibhiḥ
arcayedvā na vā paścātpūrvādiparitaḥ kramāt

7.2.30.5

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ mayā te yadunaṃdana
dvitīyāvaraṇaṃ prītyā procyate śraddhayā śṛṇu

7.2.30.6

anaṃtaṃ pūrvādikpatre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ
sūkṣmaṃ dakṣiṇadikpatre saha śaktyā samarcayet

7.2.30.7

tataḥ paścimadikpatre saha śaktyā śivottamam
tathaivottaradikpatre caikanetraṃ samarcayet

7.2.30.8

ekarudraṃ ca tacchaktiṃ paścādīśadale 'rcayet
trimūrtiṃ tasya śaktiṃ ca pūjayedagnidigdale

7.2.30.9

śrīkaṇṭhaṃ nairṛte patre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ
tathaiva mārute patre śikhaṃḍīśaṃ samarcayet

7.2.30.10

dvitīyāvaraṇe cejyāssarvartaścakravartinaḥ
tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ śaktibhiścāṣṭamūrtayaḥ

7.2.30.11

aṣṭasu kramaśo dikṣu pūrvādiparitaḥ kramāt
bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatistataḥ

7.2.30.12

ugro bhīmo mahādeva ityaṣṭau mūrtayaḥ kramāt
anaṃtaraṃ tataścaiva mahādevādayaḥ kramāt
śaktibhissaha saṃpūjyāstatraikādaśamūrtayaḥ

7.2.30.13

580a
mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ
īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

7.2.30.14

kapardīśaśca kathyaṃte tathaikādaśaśaktayaḥ
tatrāṣṭau prathamaṃ pūjyāḥ vāhneyādi yathākramam

7.2.30.15

devadevaḥ pūrvapatre īśānaṃ cāgnigocare
bhavodbhavastayormadhye kapālīśastataḥ param

7.2.30.16

tasminnāvaraṇe bhūyo vṛṣendraṃ purato yajet
naṃdinaṃ dakṣiṇe tasya mahākālaṃ tathottare

7.2.30.17

śāstāraṃ vahnidikpatre mātḥrdakṣiṇadigdale
gajāsyaṃ nairṛte patre ṣaṇmukhaṃ vāruṇe punaḥ

7.2.30.18

jyeṣṭhāṃ vāyudale gaurīmuttare caṃḍamaiśvare
śāstṛnandīśayormadhye munīndraṃ vṛṣabhaṃ yajet

7.2.30.19

mahākālasyottarataḥ piṃgalaṃ tu samarcayet
śāstṛmātṛsamūhasya madhye bhṛṃgīśvaraṃ tataḥ

7.2.30.20

mātṛvighneśamadhye tu vīrabhadraṃ samarcayet
skandavighneśayormadhye yajeddevīṃ sarasvatīm

7.2.30.21

jyeṣṭhākumārayormadhye śriyaṃ śivapadārcitām
jyeṣṭhāgaṇāmbayormadhye mahāmoṭīṃ samarcayet

7.2.30.22

gaṇāmbācaṇḍayormadhye devīṃ durgāṃ prapūjayet
atraivāvaraṇe bhūyaḥ śivānucarasaṃhatim

7.2.30.23

rudraprathamabhūtākhyāṃ vividhāṃ ca saśaktikām
śivāyāśca sakhīvargaṃ japeddhyātvā samāhitaḥ

7.2.30.24

evaṃ tṛtīyāvaraṇe vitate pūjite sati
caturthāvaraṇaṃ dhyātvā bahistasya samarcayet

7.2.30.25

bhānuḥ pūrvadale pūjyo dakṣiṇe caturānanaḥ
rudro varuṇadikpatre viṣṇuruttaradigdale

7.2.30.26

caturṇāmapi devānāṃ pṛthagāvaraṇānyatha
tasyāṃgāni ṣaḍevādau dīptādyābhiśca śaktibhiḥ

7.2.30.27

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā kramāt
amoghā vidyutā caiva pūrvādi paritaḥ sthitāḥ

7.2.30.28

dvitīyāvaraṇe pūjyāścatasro mūrtayaḥ kramāt
pūrvādyuttaraparyaṃtāḥ śaktayaśca tataḥ param

7.2.30.29

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ
arko brahmā tathā rudro viṣṇuścaite vivasvataḥ

7.2.30.30

vistārā pūrvadigbhāge sutarāṃ dakṣiṇe sthitāḥ
bodhanī paścime bhāge āpyāyinyuttare punaḥ

7.2.30.31

uṣāṃ prabhāṃ tathā prājñāṃ sandhyāmapi tataḥ param
aiśānādiṣu vinyasya dvitīyāvaraṇe yajet

7.2.30.32

somamaṃgārakaṃ caiva budhaṃ buddhimatāṃ varam
bṛhaspatiṃ bṛhadbuddhiṃ bhārgavaṃ tejasāṃ nidhim

7.2.30.33

śanaiścaraṃ tathā rāhuṃ ketuṃ dhūmraṃ bhayaṃkaram
samaṃtato yajedetāṃstṛtīyāvaraṇe kramāt

7.2.30.34

athavā dvādaśādityā dvitīyāvaraṇe yajet
580b
tṛtīyāvaraṇe caiva rāśīndvādaśa pūjayet

7.2.30.35

saptasapta gaṇāṃścaiva bahistasya samaṃtataḥ
ṛṣīndevāṃśca gaṃdharvānpannagānapsarogaṇān

7.2.30.36

grāmaṇyaśca tathā yakṣānyātudhānāṃstathā hayān
saptacchaṃdomayāṃścaiva vālakhilyāṃśca pūjayet

7.2.30.37

evaṃ tṛtīyāvaraṇe samabhyarcya divākaram
brahmāṇamarcayetpaścāttribhirāvaraṇaiḥ sahaḥ

7.2.30.38

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājaṃ dakṣiṇe tataḥ
kālaṃ paścimadigbhāge puruṣaṃ cottare yajet

7.2.30.39

hiraṇyagarbhaḥ prathamo brahmā kamalasannibhaḥ
kālo jātyaṃjanaprakhyaḥ puruṣaḥ sphaṭikopamaḥ

7.2.30.40

triguṇo rājasaścaiva tāmasaḥ sāttvikastathā
catvāra ete kramaśaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ

7.2.30.41

dvitīyāvaraṇe pūjyāḥ pūrvādiparitaḥ kramāt
sanatkumāraḥ sanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

7.2.30.42

tṛtīyāvaraṇe paścādarcayecca prajāpatīn
aṣṭau pūrvāṃśca pūrvādau trīnprākpaścādanukramāt

7.2.30.43

dakṣo rucirbhṛguścaiva marīciśca tathāṃgirāḥ
pulastyaḥ pulahaścaiva kraturatriśca kaśyapaḥ

7.2.30.44

vasiṣṭhaśceti vikhyātāḥ prajānāṃ patayastvime
teṣāṃ bhāryāśca taissārdhaṃ pūjanīyā yathākramam

7.2.30.45

prasūtiśca tathā ' 'kūtiḥ khyātiḥ sambhūtireva ca
dhṛtiḥ smṛtiḥ kṣamā caiva sannatiścānasūyakā

7.2.30.46

devamātārundhatī ca sarvāḥ khalu pativratāḥ
śivārcanarato nityaṃ śrīmatyaḥ priyadarśanāḥ

7.2.30.47

prathamāvaraṇe vedāṃścaturo vā prapūjayet
itihāsapurāṇāni dvitīyāvaraṇe punaḥ

7.2.30.48

tṛtīyāvaraṇe paścāddharmaśāstrapurassarāḥ
vaidikyo nikhilā vidyāḥ pūjyā eva samaṃtataḥ

7.2.30.49

pūrvādipurato vedāstadanye tu yathāruci
aṣṭadhā vā caturdhā vā kṛtvā pūjāṃ samaṃtataḥ

7.2.30.50

evaṃ brahmāṇamabhyarcya tribhirāvaraṇairyutam
dakṣiṇe paścime paścādrudraṃ sāvaraṇaṃ yajet

7.2.30.51

tasya brahmaṣaḍaṃgāni prathamāvaraṇaṃ smṛtam
dvitīyāvaraṇe caiva vidyeśvaramayaṃ tathā

7.2.30.52

tṛtīyāvaraṇe bhedo vidyate sa tu kathyate
catasro mūrtayastasya pūjyāḥ pūrvāditaḥ kramāt

7.2.30.53

triguṇāssakalo devaḥ purastācchivasaṃjñakaḥ
rājaso dakṣiṇe brahmā sṛṣṭikṛtpūjyate bhavaḥ

7.2.30.54

tāmasaḥ paścime cāgniḥ pūjyassaṃhārako haraḥ
sāttvikassukhakṛtsaumye viṣṇurviśvapatirmṛḍaḥ

7.2.30.55

evaṃ paścimadigbhāge śambhoḥ ṣaḍviṃśakaṃ śivam
samabhyarcyottare pārśve tato vaikuṃṭhamarcayet

7.2.30.56

vāsudevaṃ puraskṛtvā prathamāvaraṇe yajet
581a
aniruddhaṃ dakṣiṇataḥ pradyumnaṃ paścime tataḥ

7.2.30.57

saumye saṃkarṣaṇaṃ paścādvyatyastau vā yajedimau
prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śubham

7.2.30.58

matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃhotha vāmanaḥ
rāmaścānyatamaḥ kṛṣṇo bhavānaśvamukhopi ca

7.2.30.59

tṛtīyāvaraṇe cakruḥ pūrvabhāge samarcayet
nārāyaṇākhyāṃ yāmyestraṃ kvacidavyāhataṃ yajet

7.2.30.60

paścime pāṃcajanyaṃ ca śārṅgaṃdhanurathottare
evaṃ tryāvaraṇaiḥ sākṣādviśvākhyāṃ paramaṃ harim

7.2.30.61

mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ mūrtīkṛtya samarcayet
itthaṃ viṣṇoścaturvyūhakramānmūrticatuṣṭayam
pūjayitvā ca tacchaktīścatasraḥ pujayetkramāt

7.2.30.62

prabhāmāgneyadigbhāge nairṛte tu sarasvatīm
gaṇāṃbikā ca vāyavye lakṣmīṃ raudre samarcayet

7.2.30.63

evaṃ bhānvādimūrtīnāṃ tacchaktīnāmanaṃtaram
pūjāṃ vidhāya lokeśāṃstatraivāvaraṇe yajet

7.2.30.64

indramagniṃ yamaṃ caiva nirṛtiṃ varuṇaṃ tathā
vāyuṃ somaṃ kuberaṃ ca paścādīśānamarcayet

7.2.30.65

evaṃ caturthāvaraṇaṃ pūjayitvā vidhānataḥ
āyudhāni maheśasya paścādbāṃhyaṃ samarcayet

7.2.30.66

śrīmantriśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe
paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

7.2.30.67

nairṛte tu yajetkhaḍgaṃ pāśaṃ vāruṇagocare
aṃkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

7.2.30.68

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet
pañcamāvaraṇaṃ caiva sampūjyānantaraṃ bahiḥ

7.2.30.69

sarvāvaraṇadevānāṃ bahirvā pañcame 'thavā
pañcame mātṛbhissārdhaṃ mahokṣa purato yajet

7.2.30.70

tataḥ samaṃtataḥ pūjyāssarvā vai devayonayaḥ
khecarā ṛṣayassiddhā daityā yakṣāśca rākṣasāḥ

7.2.30.71

anaṃtādyāśca nāgeṃdrā nāgaistattatkulodbhavaiḥ
ḍākinībhūtavetālapretabhairavanāyakāḥ

7.2.30.72

pātālavāsinaścānye nānāyonisamudbhavāḥ
nadyassamudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

7.2.30.73

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kīṭādyāḥ kṣudrayonayaḥ
narāśca vividhākārā mṛgāśca kṣudrayonayaḥ

7.2.30.74

bhuvanānyantaraṇḍasya tato brahmāṇḍakoṭayaḥ
bahiraṃḍānyasaṃkhyāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

7.2.30.75

brahmāṃḍādhārakā rudrā daśadikṣu vyavasthitāḥ
yadgauḍa yacca māmeyaṃ yadvā śāktaṃ tataḥ param

7.2.30.76

yatkiñcidasti śabdasya vācyaṃ cidacidātmakam
tatsarvaṃ śivayoḥ pārśve buddhvā sāmānyato yajet

7.2.30.77

kṛtāṃjalipuṭāḥ sarve 'ciṃtyāḥ smitamukhāstathā
581b
prītyā saṃprekṣamāṇāśca devaṃ devīṃ ca sarvadā

7.2.30.78

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvāvikṣepaśāṃtaye
punarabhyarcya deveśaṃ paktvākṣaramudīrayet

7.2.30.79

nivedayettataḥ paścācchivayoramṛtopamam
suvyañjanasamāyuktaṃ śuddhaṃ cāru mahācarum

7.2.30.80

dvātriṃśadāḍhakairmukhyamadhamaṃ tvāḍhakāvaram
sādhayitvā yathāsaṃpacchraddhayā vinivedayet

7.2.30.81

tato nivedya pānīyaṃ tāṃbūlaṃ copadaṃśakaiḥ
nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet

7.2.30.82

bhogopayogyadravyāṇi viśiṣṭānyeva sādhayet
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta bhaktimānvibhave sati

7.2.30.83

śaṭhasyopekṣakasyāpi vyaṃgyaṃ caivānutiṣṭhataḥ
na phalaṃtyeva karmāṇi kāmyānīti satāṃ kathā

7.2.30.84

tasmātsamyagupekṣāṃ ca tyaktvā sarvāṃgayogataḥ
kuryātkāmyāni karmāṇi phalasiddhiṃ yadīcchati

7.2.30.85

itthaṃ pūjāṃ samāpyātha devaṃ devīṃ praṇamya ca
bhaktyā manassamādhāya paścātstotramudīrayet

7.2.30.86

tataḥ stotramupāsyānte tvaṣṭottaraśatāvarām
japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ sahasrottaramutsukaḥ

7.2.30.87

vidyāpūjāṃ guroḥ pūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam
yathodayaṃ yathāśrāddhaṃ sadasyānapi pūjayet

7.2.30.88

tataḥ udvāsya deveśaṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha
maṇḍalaṃ gurave dadyādyāgopakaraṇaissaha

7.2.30.89

śivāśritebhyo vā dadyātsarvamevānupūrvaśaḥ
athavā tacchivāyaiva śivakṣetre samarpayet

7.2.30.90

śivāgnau vā yajeddevaṃ homadravyaiśca saptabhiḥ
samabhyarcya yathānyāyaṃ sarvāvaraṇadevatāḥ

7.2.30.91

eṣa yogeśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ
na tasmādadhikaḥ kaścidyāgo 'sti bhuvane kvacit

7.2.30.92

na tadasti jagatyasminnasadhyaṃ yadanena tu
aihikaṃ vā phalaṃ kiṃcidāmuṣmikaphalaṃ tu vā

7.2.30.93

idamasya phalaṃ nedamiti naiva niyamyate
śreyorūpasya kṛtsnasya tadidaṃ śreṣṭasādhanam

7.2.30.94

idaṃ na śakyate vaktuṃ puruṣeṇa yadarcyate
ciṃtāmaṇerivaitasmāttattena prāpyate phalam

7.2.30.95

tathāpi kṣudramuddiśya phalaṃ naitatprayojayet
laghvarthī mahato yasmātsvayaṃ laghutaro bhavet

7.2.30.96

mahadvā phalamalpaṃ vā kṛtaṃ cetkarma sidhyati
mahādevaṃ samuddiśya kṛtaṃ karma prayujyatām

7.2.30.97

tasmādananyalabhyeṣu śatrumṛtyuṃjayādiṣu
phaleṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu kuryādetadvicakṣaṇaḥ

7.2.30.98

mahatsvapi ca pāteṣu mahārāgabhayādiṣu
durbhikṣādiṣu śāṃtyarthaṃ śāṃtiṃ kuryādanena tu

7.2.30.99

bahunā kiṃ pralāpena mahāvyāpannivārakam
ātmīyamastraṃ śaivānāmidamāha maheśvaraḥ

7.2.30.100

582a
tasmāditaḥ paraṃ nāsti paritrāṇamihātmanaḥ
iti matvā prayuṃjānaḥ karmedaṃ śubhamaśnute

7.2.30.101

stotramātraṃ śucirbhūtvā yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ
sopyabhīṣṭatamādarthādaṣṭāṃśaphalamāpnuyāt

7.2.30.102

arthaṃ tasyānusandhāya parvaṇyanaśanaḥ paṭhet
aṣṭābhyāṃ vā caturdaśyāṃ phalamardhaṃ samāpnuyāt

7.2.30.103

yastvarthamanusaṃdhāya parvādiṣu tathā vratī
māsamekaṃ japetstotraṃ sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc