Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.22
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe nityanaimittikakarmavarṇanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 22
upamanyuruvāca
nyāsastu trividhaḥ proktaḥ sthityutpattilayakramāt
sthitirnyāso gṛhasthānāmutpattirbrahmacāriṇām
570a
yatīnāṃ saṃhṛtinyāso vanasthānāṃ tathaiva ca
sa eva bhartṛhīnāyāḥ kuṭuṃbinyāḥ sthitirbhavet
kanyāyāḥ punarutpattiṃ vakṣye nyāsasya lakṣaṇam
aṃguṣṭhādikaniṣṭhāṃtaṃ sthitinyāsa udāhṛtaḥ
dakṣiṇāṃguṣṭhamārabhya vāmāṃguṣṭhāntameva ca
utpattinyāsa ākhyāto viparītastu saṃhṛtiḥ
sabiṃdukānnakārādīnvarṇānnyasyedanukramāt
aṃgulīṣu śivaṃ nyasyettalayorapyanāmayoḥ
astranyāsaṃ tataḥ kṛtvā daśadikṣvastramaṃtrataḥ
nivṛttyādikalāḥ pañca pañcabhūtasvarūpiṇīḥ
pañcabhūtādhipaissārdhaṃ tataccihnasamanvitāḥ
hṛtkaṇṭatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamāśrayāḥ
tadtadbījena saṃgraṃthīstadtadbījeṣu bhāvayet
tāsāṃ viśodhanārthāya vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet
niruddhvā prāṇavāyuṃ ca guṇasaṃkhyānusārataḥ
bhūtagraṃthiṃ tataśchidyādastreṇaivāstramudrayā
nāḍyā suṣumnayātmānaṃ preritaṃ prāṇavāyunā
nirgataṃ brahmarandhreṇa yojayecchivatejasā
viśoṣya vāyunā paścāddehaṃ kālāgninā dahet
tataścoparibhāvena kalāssaṃhṛtya vāyunā
dehaṃ saṃhṛtya vai dagdhaṃ kalāsspṛṣṭvā sahābdhinā
plāvayitvāmṛtairdehaṃ yathāsthānaṃ niveśayet
atha saṃhṛtya vai dagdhaḥ kalāsargaṃ vinaiva tu
amṛtaplāvanaṃ kuryādbhasmībhūtasya vai tataḥ
tato vidyāmaye tasmindehe dīpaśikhākṛtim
śivānnirgatamātmānaṃ brahmaraṃdhreṇa yojayet
dehasyāntaḥ praviṣṭaṃ taṃ dhyātvā hṛdayapaṃkaje
punaścāmṛtavarṣeṇa siṃcedvidyāmayaṃ vapuḥ
tataḥ kuryātkaranyāsaṃ karaśodhanapūrvakam
dehanyāsaṃ tataḥ paścānmahatyā mudrayā caret
aṃganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā
varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisaṃdhiṣu
ṣaḍaṃgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca
digbaṃdhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam
yadvā mūrdhādipañcāṃgaṃ nyāsameva samācaret
tathā ṣaḍaṃganyāsaṃ ca bhūtaśuddhyādikaṃ vinā
evaṃ samāsarūpeṇa kṛtvā dehātmaśodhanam
śivabhāvamupāgamya pūjayetparameśvaram
atha yasyāstyavasaro nāsti vā mativibhramaḥ
sa vistīrṇena kalpena nyāsakarma samācaret
tatrādyo mātṛkānyāso brahmanyāsastataḥ paraḥ
tṛtīyaḥ praṇavanyāso haṃsanyāsastaduttaraḥ
pañcamaḥ kathyate sadbhirnyāsaḥ pañcākṣarātmakaḥ
570b
eteṣvekamanekaṃ vā kuryātpūjādi karmasu
akāraṃ mūrdhni vinyasya ākāraṃ ca lalāṭake
iṃ īṃ ca netrayostadvat uṃ ūṃ śravaṇayostathā
ṛṃ ḥṃ kapolayoścaiva ḷṃ ḹṃ nāsāpuṭadvaye
ememoṣṭhadvayoromauṃ daṃtapaṃktidvayoḥ kramāt
aṃ jihvāyāmatho tālunyaḥ prayojyo yathākramam
kavargaṃ dakṣiṇe haste nyasetpañcasu saṃdhiṣu
cavargaṃ ca tathā vāmahastasaṃdhiṣu vinyaset
ṭavargaṃ ca tavargaṃ ca pādayorubhayorapi
paphau tu pārśvayoḥ pṛṣṭhe nābhau cāpi babhau tataḥ
nyasenmakāraṃ hṛdaye tvagādiṣu yathākramam
yakarādisakārāṃtānnyasetsaptasu dhātuṣu
haṃkāraṃ hṛdayasyāṃtaḥ kṣakāraṃ bhrūyugāṃtare
evaṃ varṇānpravinyasya pañcāśadrudravartmanā
aṃgavaktrakalābhedātpañca brahmāṇi vinyaset
karanyāsādyamapi taiḥ kṛtvā vātha na vā kramāt
śirovadanahṛdguhyapādeṣvetāni kalpayet
tataścordhvādivaktrāṇi paścimāṃtāni kalpayet
īśānasya kalāḥ pañca pañcasveteṣu ca kramāt
tataścaturṣu vaktreṣu puruṣasya kalā api
catasraḥ praṇidhātavyāḥ pūrvādikramayogataḥ
hṛtkaṃṭhāṃseṣu nābhau ca kukṣau pṛṣṭhe ca vakṣasi
aghorasya kalāścāṣṭau pādayorapi hastayoḥ
paścāttrayoḥdaśakalāḥ pāyumeḍhrorujānuṣu
jaṃghāsphikkaṭipārśveṣu vāmadevasya bhāvayet
ghrāṇe śirasi bāhvośca kalpayetkalpavittamaḥ
aṣṭatriṃśatkalānyāsamevaṃ kṛtvānupūrvaśaḥ
paścātpraṇavaviddhīmānpraṇavanyāsamācaret
bāhudvaye kūrparayostathā ca maṇibandhayoḥ
pārśvodarorujaṃgheṣu pādayoḥ pṛṣṭhatastathā
itthaṃ praṇavavinyāsaṃ kṛtvā nyāsavicakṣaṇaḥ
haṃsanyāsaṃ prakurvīta śivaśāstre yathoditam
bījaṃ vibhajya haṃsasya netrayorghrāṇayorapi
vibhajya bāhunetrāsyalalāṭe ghrāṇayorapi
kakṣayoḥ skandhayoścaiva pārśvayostanayostathā
kaṭhyoḥ pāṇyorgulphayośca yadvā pañcāṃgavartmanā
haṃsanyāsamimaṃ kṛtvā nyasetpañcākṣarīṃ tataḥ
yathā pūrvoktamārgeṇa śivatvaṃ yena jāyate
nāśivaḥ śivamabhyasyennāśivaḥ śivamarcayet
nāśivastu śivaṃ dhyāyennāśivamprāpnuyācchivam
tasmācchaivīṃ tanuṃ kṛtvā tyaktvā ca paśubhāvanām
śivo 'hamiti saṃcintya śaivaṃ karma samācaret
karmayajñastapoyajño japayajñastaduttaraḥ
dhyānayajño jñānayajñaḥ pañca yajñāḥ prakīrtitāḥ
571a
karmayajñaratāḥ kecittapoyajñaratāḥ pare
japayajñaratāścānye dhyānayajñaratāstathā
jñānayajñaratāścānye viśiṣṭāścottarottaram
kramayajño dvidhā proktaḥ kāmākāmavibhedataḥ
kāmānkāmī tato bhuktvā kāmāsaktaḥ punarbhavet
akāme rudrabhavane bhogānbhuktvā tataścyutaḥ
tapoyajñarato bhūtvā jāyate nātra saṃśayaḥ
tapasvī ca punastasminbhogān bhuktvā tataścyutaḥ
japadhyānarato bhūtvā jāyate bhuvi mānavaḥ
japadhyānarato martyastadvaiśiṣṭyavaśādiha
jñānaṃ labdhvācirādeva śivasāyujyamāpnuyāt
tasmānmukto śivājñaptaḥ karmayajño 'pi dehinām
akāmaḥ kāmasaṃyukto bandhāyaiva bhaviṣyati
tasmātpañcasu yajñeṣu dhyānajñānaparo bhavet
dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ
hiṃsādidoṣanirmukto viśuddhaścittasādhanaḥ
dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ
bahiḥ karmakarā yadvannātīva phalabhāginaḥ
dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ
dhyānināṃ hi vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram
yatheha karmaṇāṃ sthūlaṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam
dhyānayajñaratāstasmāddevānpāṣāṇamṛṇmayān
nātyaṃtaṃ pratipadyaṃte śivayāthātmyavedanāt
ātmasthaṃ yaḥ śivaṃ tyaktvā bahirabhyarcayennaraḥ
hastasthaṃ phalamutsṛjya lihetkūrparamātmanaḥ
jñānāddhyānaṃ bhaveddhyānājjñānaṃ bhūyaḥ pravartate
tadubhābhyāṃ bhavenmuktistasmāddhyānarato bhavet
dvādaśānte tathā mūrdhni lalāṭe bhrūyugāntare
nāsāgre vā tathāsye vā kandhare hṛdaye tathā
nābhau vā śāśvatasthāne śraddhāviddhena cetasā
bahiryāgopacāreṇa devaṃ devīṃ ca pūjayet
athavā pūjayennityaṃ liṃge vā kṛtakepi vā
vahnau vā sthaṇḍile vātha bhaktyā vittānusārataḥ
athavāṃtarbahiścaiva pūjayetparameśvaram
aṃtaryāgarataḥ pūjāṃ bahiḥ kurvīta vā na vā
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0