Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.15
1 nāśayuktānityarthaḥ
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe pañcākṣaramahimavarṇanaṃ nāma caturdaśodhyāyaḥ
Chapter 15
śrīkṛṣṇa uvāca
bhagavānmaṃtramāhātmyaṃ bhavatā kathitaṃ prabho
tatprayogavidhānaṃ ca sākṣācchrutisamaṃ yathā
idānīṃ śrotumicchāmi śivasaṃskāramuttamam
maṃtrasaṃgrahaṇe kiṃcitsūcitanna tu vismṛtam
upamanyuruvāca
hanta te kathayiṣyāmi sarvapāpaviśodhanam
saṃskāraṃ paramaṃ puṇyaṃ śivena patibhāṣitam
samyak kṛtādhikāraḥ syātpūjādiṣu naro yataḥ
saṃskāraḥ kathyate tena ṣaḍadhvapariśodhanam
dīyate yena vijñānaṃ kṣīyate pāśabaṃdhanam
tasmātsaṃskāra evāyaṃ dīkṣetyapi ca kathyate
śāṃbhavī caiva śāktī ca māṃtrī caiva śivāgame
dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā
gurorālokamātreṇa sparśātsaṃbhāṣaṇādapi
sadyassaṃjñā bhavejjaṃtoḥ pāśopakṣayakāriṇī
sā dīkṣā śāṃbhavī proktā sā punarbhidyate dvidhā
tīvrā tīvratarā ceti pāśo pakṣayabhedataḥ
yayā syānnirvṛtiḥ sadyassaiva tīvratarā matā
561b
tīvrā tu jīvatotyaṃtaṃ puṃsaḥ pāpaviśodhikā
śaktī jñānavatī dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu
guruṇā yogamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā
māṃtrī kriyāvatī dīkṣā kuṃḍamaṃḍalapūrvikā
maṃdamaṃdataroddeśātkartavyā guruṇā bahiḥ
śaktipātānusāreṇa śiṣyo 'nugrahamarhati
śaivadharmānusārasya tanmūlatvātsamāsataḥ
yatra śaktirna patitā tatra śuddhirna jāyate
na vidyā na śivācāro na muktirna ca siddhayaḥ
tasmālliṃgāni saṃvīkṣya śaktipātasya bhūyasaḥ
jñānena kriyayā vātha guruśśiṣyaṃ viśodhayet
yo 'nyathā kurute mohātsa vinaśyati durmatiḥ
tasmātsarvaprakāreṇa guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet
lakṣaṇaṃ śaktipātasya prabodhānaṃdasaṃbhavaḥ
sā yasmātparamā śaktiḥ prabodhānaṃdarūpiṇī
ānaṃdabodhayorliṃgamaṃtaḥkaraṇavikriyāḥ
yathā syātkaṃparomāṃcasvaranetrāṃgavikriyāḥ
śiṣyopi lakṣaṇairebhiḥ kuryādguruparīkṣaṇam
tatsaṃparkaiḥ śivārcādau saṃgatairvātha tadgataiḥ
śiṣyastu śikṣaṇīyatvādgurorgauravakāraṇāt
tasmātsarvaprayatnena gurorgauravamācaret
yo gurussa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ
gururvā śiva evātha vidyākāreṇa saṃsthitaḥ
yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ
śivavidyā gurūṇāṃ ca pūjayā sadṛśaṃ phalam
sarvadevātmakaścāsau sarvamaṃtramayo guruḥ
tasmātsarvaprayatnena yasyājñāṃ śirasā vahet
śreyo 'rthī yadi gurvājñāṃ manasāpi na laṃghayet
gurvājñāpālako yasmājjñānasaṃpattimaśnute
gacchaṃstiṣṭhansvapanbhuṃjannānyatkarma samācaret
samakṣaṃ yadi kurvīta sarvaṃ cānujñayā guroḥ
gurorgṛhe samakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet
gururdevo yataḥ sākṣāttadgṛhaṃ devamandiram
pāpināṃ ca yathā saṃgāttatpāpātpatito bhavet
yatheha vahnisaṃparkānmalaṃ tyajati kāṃcanam
tathaiva gurusaṃparkātpāpaṃ tyajati mānavaḥ
yathā vahnisamīpastho ghṛtakumbho vilīyate
tathā pāpaṃ vilīyeta hyācāryasya samīpataḥ
yathā prajvalito vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet
tathāyamapi saṃtuṣṭo guruḥ pāpaṃ kṣaṇāddahet
manasā karmaṇā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet
tasya krodhena dahyaṃte hyāyuḥśrījñānasatkriyāḥ
tatkrodhakāriṇo ye syusteṣāṃ yajñāśca niṣphalāḥ
562a
yamaśca niyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā
gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadejjātucinnaraḥ
vadedyadi mahāmohādrauravaṃ narakaṃ vrajet
manasā karmaṇā vācā gurumuddiśya yatnataḥ
śreyorthī cennaro dhīmānna mithyācāramācaret
gurorhitaṃ priyaṃ kuryādādiṣṭo vā na vā sadā
asamakṣaṃ samakṣaṃ vā tasya kāryaṃ samācaret
itthamācāravānbhakto nityamudyuktamānasaḥ
gurupriyakaraḥ śiṣyaḥ śaivadharmāṃstato 'rhati
guruścedguṇavānprājñaḥ paramānaṃdabhāsakaḥ
tattvavicchivasaṃsakto muktido na tu cāparaḥ
saṃvitsaṃjananaṃ tattvaṃ paramānaṃdasaṃbhavam
tattattvaṃ viditaṃ yena sa evānaṃdadarśakaḥ
na punarnāmamātreṇa saṃvidārahitastu yaḥ
anyonyaṃ tārayennaukā kiṃ śilā tārayecchilām
etasyā nāmamātreṇa muktirvai nāmamātrikā
yaiḥ punarviditaṃ tattvaṃ te muktā mocayantyapi
tattvahīne kuto bodhaḥ kuto hyātmaparigrahaḥ
parigrahavinirmuktaḥ paśurityabhidhīyate
paśubhiḥ preritaścāpi paśutvaṃ nātivartate
tasmāttattvavideveha mukto mocaka iṣyate
sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvaśāstravidapyayam
sarvopāyavidhijño 'pi tattvahīnastu niṣphalaḥ
yasyānubhavaparyaṃtā buddhistattve pravartate
tasyāvalokanādyaiśca parānando 'bhijāyate
tasmādyasyaiva saṃparkātprabodhānaṃdasaṃbhavaḥ
guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ
sa śiṣyairvinayācāracaturairucito guruḥ
yāvadvijñāyate tāvatsevanīyo mumukṣubhiḥ
jñāte tasminsthirā bhaktiryāvattattvaṃ samāśrayet
na tu tattvaṃ tyajejjātu nopekṣeta kathaṃcana
yatrānaṃdaḥ prabodho vā nālpamapyupalabhyate
vatsarādapi śiṣyeṇa so 'nyaṃ gurumupāśrayet
gurumanyaṃ prapanne 'pi nāvamanyeta paurvikam
gurorbhrātḥṃstathā putrānbodhakānprerakānapi
tatrādāvupasaṃgamya brāhmaṇaṃ vedapāragam
gurumārādhayetprājñaṃ śubhagaṃ priyadarśanam
sarvābhayapradātāraṃ karuṇākrāṃtamānasam
toṣayettaṃ prayatnena manasā karmaṇā girā
tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasannosau bhavedyathā
tasminprasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet
tasmāddhanāni ratnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca
bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi yānaśayyāsanāni ca
etāni gurave dadyādbhaktyā vittānusārataḥ
562b
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetparamāṃ gatim
sa eva janako mātā bhartā bandhurdhanaṃ sukham
sakhā mitraṃ ca yattasmātsarvaṃ tasmai nivedayet
nivedya paścātsvātmānaṃ sānvayaṃ saparigraham
samarpya sodakaṃ tasmai nityaṃ tadvaśago bhavet
yadā śivāya svātmānaṃ dattavān deśikātmane
tadā śaivo bhaveddehī na tato 'sti punarbhavaḥ
guruśca svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣamekaṃ parīkṣayet
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ dvivarṣaṃ ca trivarṣakam
prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ
uttamāṃścādhame kṛtvā nīcānuttamakarmaṇi
ākruṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yāntyapi
te yogyāḥ saṃyatāḥ śuddhāḥ śivasaṃskārakarmaṇi
ahiṃsakā dayāvaṃto nityamudyuktacetasaḥ
amānino buddhimaṃtastyaktaspardhāḥ priyaṃvadāḥ
ṛjavo mṛdavaḥ svacchā vinītāḥ sthiracetasaḥ
śaucācārasamāyuktāḥ śivabhaktā dvijātayaḥ
evaṃ vṛttasamopetā vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ
śodhyā bodhyā yathānyāyamiti śāstreṣu niścayaḥ
nādhikāraḥ svato nāryāḥ śivasaṃskārakarmaṇi
niyogādbharturastyeva bhaktiyuktā yadīśvare
tathaiva bhartṛhīnāyā putrāderabhyanujñayā
adhikāro bhavatyeva kanyāyāḥ piturājñayā
śūdrāṇāṃ martyajātīnāṃ patitānāṃ viśeṣataḥ
tathā saṃkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate
taipyakṛtrimabhāvaścecchive paramakāraṇe
pādodakapradānādyaiḥ kuryuḥ pāpaviśodhanam
atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu
teṣāmadhvaviśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam
yā tu kanyā svapitrādyaiśśivadharme niyojitā
sā bhaktāya pradātavyā nāparāya virodhine
dattā cetpratikūlāya pramādādbodhayetpatim
aśaktā taṃ parityajya manasā dharmamācaret
yathā munivaraṃ tyaktvā patimatriṃ pativratā
kṛtakṛtyā 'bhavatpūrvaṃ tapasārādhya śaṅkaram
yathā nārāyaṇaṃ devaṃ tapasārādhya pāṃḍavān
patīṃllabdhavatī dharme gurubhirna niyojitā
asvātantryakṛto doṣo nehāsti paramārthataḥ
śivadharme niyuktāyāśśivaśāsanagauravāt
bahunātra kimuktena yo 'pi ko 'pi śivāśrayaḥ
saṃskāryo gurvadhīnaścetsaṃskriyā na prabhidyate
gurorālokanādeva sparśātsaṃbhāṣaṇādapi
563a
yasya saṃjāyate prajñā tasya nāsti parājayaḥ
manasā yastu saṃskāraḥ kriyate yogavartmanā
sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraḥ
kriyāvānyastu saṃskāraḥ kuṃḍamaṃḍapapūrvakaḥ
sa vakṣyate samāsena tasya śakyo na vistaraḥ
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0