Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.6

7.1.6.1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvajñānavarṇanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ
Chapter 6
munaya ūcuḥ
yo 'yaṃ paśuriti prokto yaśca pāśa udāhṛtaḥ
abhyāṃ vilakṣaṇaḥ kaścitkoyamasti tayoḥ patiḥ

7.1.6.2

vāyuruvāca
asti kaścidaparyaṃtaramaṇīyaguṇāśrayaḥ
patirviśvasya nirmātā paśupāśavimocanaḥ

7.1.6.3

abhāve tasya viśvasya sṛṣṭireṣā kathaṃ bhavet
acetanatvādajñānādanayoḥ paśupāśayoḥ

7.1.6.4

pradhānaparamāṇvādi yāvatkiṃcidacetanam
tatkartṛkaṃ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā

7.1.6.5

jagacca kartṛsāpekṣaṃ kāryaṃ sāvayavaṃ yataḥ
tasmātkāryasya kartṛtvaṃ patyurna paśupāśayoḥ

7.1.6.6

paśorapi ca kartṛtvaṃ patyuḥ preraṇapūrvakam
ayathākaraṇajñānamaṃdhasya gamanaṃ yathā

7.1.6.7

ātmānaṃ ca pṛthaṅmatvā preritāraṃ tataḥ pṛthak
asau juṣṭastatastena hyamṛtatvāya kalpate

7.1.6.8

paśoḥ pāśasya patyuśca tattvato 'sti padaṃ param
brahmavittadviditvaiva yonimukto bhaviṣyati

7.1.6.9

saṃyuktametaddvitayaṃ kṣaramakṣarameva ca
vyaktāvyaktaṃ bibhartīśo viśvaṃ viśvavimocakaḥ

7.1.6.10

bhoktā bhogyaṃ prerayitā maṃtavyaṃ trividhaṃ smṛtam
nātaḥ paraṃ vijānadbhirveditavyaṃ hi kiṃcanaḥ

7.1.6.11

tileṣu vā yathā tailaṃ dadhni vā sarpirarpitam
yathāpaḥ srotasi vyāptā yathāraṇyāṃ hutāśanaḥ

7.1.6.12

evameva mahātmānamātmanyātmavilakṣaṇam
satyena tapasā caiva nityayukto 'nupaśyati

7.1.6.13

ya eko jālavānīśa īśānībhissvaśaktibhiḥ
sarvāṃllokānimān kṛtvā eka eva sa īśate 1

7.1.6.14

eka eva tadā rudro na dvitīyo 'sti kaścana
saṃsṛjya viśvabhuvanaṃ goptā te saṃcukoca yaḥ

7.1.6.15

1 śablugabhāva ārṣa
508a
viśvataścakṣurevāyamutāyaṃ viśvatomukhaḥ
tathaiva viśvatobāhuviśvataḥ pādasaṃyutaḥ

7.1.6.16

dyāvābhūmī ca janayan deva eko maheśvaraḥ
sa eva sarvadevānāṃ prabhavaścodbhavastathā

7.1.6.17

hiraṇyagarbhaṃ devānāṃ prathamaṃ janayedayam
viśvasmādadhiko rudro maharṣiriti hi śrutiḥ

7.1.6.18

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāṃtamamṛtaṃ dhruvam
ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastātsaṃsthitaṃ prabhum

7.1.6.19

asmānnāsti paraṃ kiṃcidaparaṃ paramātmanaḥ
nāṇīyo 'sti na ca jyāyastena pūrṇamidaṃ jagat

7.1.6.20

sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ
sarvavyāpī ca bhagavāṃstasmātsarvagataśśivaḥ

7.1.6.21

sarvataḥ pāṇipādo 'yaṃ sarvato 'kṣiśiromukhaḥ
sarvataḥ śrutimāṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

7.1.6.22

sarvendriyaguṇābhāsassarvendriyavivarjitaḥ
sarvasya prabhurīśānaḥ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt

7.1.6.23

acakṣurapi yaḥ paśyatyakarṇo 'pi śṛṇoti yaḥ
sarvaṃ vetti na vettāsya tamāhuḥ puruṣaṃ param

7.1.6.24

aṇoraṇīyānmahato mahīyānayamavyayaḥ
guhāyāṃ nihitaścāpi jaṃtorasya maheśvaraḥ

7.1.6.25

tamakratuṃ kratuprāyaṃ mahimātiśayānvitam
dhātuḥ prasādādīśānaṃ vītaśokaḥ prapaśyati

7.1.6.26

vedāhamenamajaraṃ purāṇaṃ sarvagaṃ vibhum
nirodhaṃ janmano yasya vadaṃti brahmavādinaḥ

7.1.6.27

eko 'pi trīnimāṃllokān bahudhā śaktiyogataḥ
vidadhāti vicetyaṃte 1 viśvamādau maheśvaraḥ

7.1.6.28

viśvadhātrītyajākhyā ca śaivī citrā kṛtiḥ parā
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ tvajaḥ prajām

7.1.6.29

janitrīmanuśete 'nyojuṣamāṇassvarūpiṇīm
tāmevājāmajo 'nyastu bhaktabhogā jahāti ca

7.1.6.30

dvau suparṇau ca sayujau samānaṃ vṛkṣamāsthitau
eko 'tti pippalaṃ svādu paro 'naśnan prapaśyati

7.1.6.31

vṛkṣesmin puruṣo magno guhyamānaśca śocati
juṣṭamanyaṃ yadā paśyedīśaṃ paramakāraṇam

7.1.6.32

tadāsya mahimānaṃ ca vītaśokassukhī bhavet
chaṃdāṃsi yajñāḥ ṛtavo yadbhūtaṃ bhavyameva ca

7.1.6.33

māyī viśvaṃ sṛjatyasminniviṣṭo māyayā paraḥ
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram

7.1.6.34

tasyāstvavayavaireva vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat
sūkṣmātisūkṣmamīśānaṃ kalalasyāpi madhyataḥ

7.1.6.35

1 vicetoti prayogastvārṣatvena, `vyatyayo bahulam' iti smaraṇena sādhuḥ
508b
sraṣṭāramapi viśvasya veṣṭitāraṃ ca tasya tu
śivameveśvaraṃ jñātvā śāṃtimatyaṃtamṛcchati

7.1.6.36

sa eva kālo goptā ca viśvasyādhipatiḥ prabhuḥ
taṃ viśvādhipatiṃ jñātvā mṛtyupāśātpramucyate

7.1.6.37

ghṛtātparaṃ maṃḍamiva sūkṣmaṃ jñātvā sthitaṃ prabhum
sarvabhūteṣu gūḍhaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate

7.1.6.38

eṣa eva paro devo viśvakarmā maheśvaraḥ
hṛdaye saṃniviṣṭaṃ taṃ jñātvaivāmṛtamaśnute

7.1.6.39

yadā samastaṃ na divā na rātrirna sadapyasat
kevalaśśiva evaiko yataḥ prajñā purātanī

7.1.6.40

nainamūrdhvaṃ na tiryakca na madhyaṃ paryajigrahat
na tasya pratimā cāsti yasya nāma mahadyaśaḥ

7.1.6.41

ajātamimamevaike buddhā janmani bhīravaḥ
rudrasyāsya prapadyaṃte rakṣārthaṃ dakṣiṇaṃ sukham

7.1.6.42

dve akṣare brahmapare tvanaṃte samudāhṛte
vidyāvidye samākhyāte nihite yatra gūḍhavat

7.1.6.43

kṣaraṃ tvavidyā hyamṛtaṃ vidyeti parigīyate
te ubhe īśate yastu so 'nyaḥ khalu maheśvaraḥ

7.1.6.44

ekaikaṃ bahudhā jālaṃ vikurvannekavacca yaḥ
sarvādhipatyaṃ kurute sṛṣṭvā sarvān pratāpavān

7.1.6.45

diśa ūrdhvamadhastiryak bhāsayan bhrājate svayam
yo niḥsvabhāvādapyeko vareṇyastvadhitiṣṭhati

7.1.6.46

svabhāvavācakān sarvān vācyāṃśca pariṇāmayan
guṇāṃśca bhogyabhoktṛtve tadviśvamadhitiṣṭhati

7.1.6.47

te vai guhyopaṇiṣadi gūḍhaṃ brahma parātparam
brahmayoniṃ jagatpūrvaṃ vidurdevā maharṣayaḥ

7.1.6.48

bhāvagrāhyamanīhākhyaṃ bhāvābhāvakaraṃ śivam
kalāsargakaraṃ devaṃ ye viduste jahustanum

7.1.6.49

svabhāvameke manyaṃte kālameke vimohitāḥ
devasya mahimā hyeṣa yenedaṃ bhrāmyate jagat

7.1.6.50

yenedamāvṛtaṃ nityaṃ kālakālātmanā yataḥ
teneritamidaṃ karma bhūtaiḥ saha vivartate

7.1.6.51

tatkarma bhūyaśaḥ kṛtvā vinivṛtya ca bhūyaśaḥ
tattvasya saha tattvena yogaṃ cāpi sametya vai

7.1.6.52

aṣṭābhiśca tribhiścaivaṃ dvābhyāṃ caikena vā punaḥ
kālenātmaguṇaiścāpi kṛtsnameva jagat svayam

7.1.6.53

guṇairārabhya karmāṇi svabhāvādīni yojayet
teṣāmabhāve nāśaḥ syātkṛtasyāpi ca karmaṇaḥ

7.1.6.54

karmakṣaye punaścānyattato yāti sa tattvataḥ
sa evādissvayaṃ yoganimittaṃ bhoktṛbhogayoḥ

7.1.6.55

parastrikālādakalassa eva parameśvaraḥ
sarvavit triguṇādhīśo brahmasākṣātparātparaḥ

7.1.6.56

taṃ viśvarūpamabhavaṃ bhavamīḍyaṃ prajāpatim
509a
devadevaṃ jagatpūjyaṃ svacittasthamupāsmahe

7.1.6.57

kālādibhiḥ paro yasmātprapañcaḥ parivartate
dharmāvahaṃ pāpanudaṃ bhogeśaṃ viśvadhāma ca

7.1.6.58

tamīśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivatam
patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastādvidāma devaṃ bhuvaneśvareśvaram

7.1.6.59

na tasya vidyeta kāryaṃ kāraṇaṃ ca na vidyate
na tatsamo 'dhikaścāpi kvacijjagati dṛśyate

7.1.6.60

parāsya vividhā śaktiḥ śrutau svābhāvikī śrutā
jñānaṃ balaṃ kriyā caiva yābhyo viśvamidaṃ kṛtam

7.1.6.61

tasyāsti patiḥ kaścinnaiva liṃgaṃ na ceśitā
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca sa teṣāmadhipādhipaḥ

7.1.6.62

na cāsya janitā kaścinna ca janma kutaścana
na janmahetavastadvanmalamāyādisaṃjñakāḥ

7.1.6.63

sa ekassarvabhūteṣu gūḍho vyāptaśca viśvataḥ
sarvabhūtāṃtarātmā ca dharmādhyakṣassa kathyate

7.1.6.64

sarvabhūtādhivāsaśca sākṣī cetā ca nirguṇaḥ
eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūnāṃ vivaśātmanām

7.1.6.65

nityānāmapyasau nityaścetanānāṃ ca cetanaḥ
eko bahūnāṃ cākāmaḥ kāmānīśaḥ prayacchati

7.1.6.66

sāṃkhyayogādhigamyaṃ yatkāraṇaṃ jagatāṃ patim
jñātvā devaṃ paśuḥ pāśaissarvaireva vimucyate

7.1.6.67

viśvakṛdviśvavitsvātmayonijñaḥ kālakṛdguṇī
pradhānaḥ kṣetrajñapatirguṇeśaḥ pāśamocakaḥ

7.1.6.68

brahmāṇaṃ vidadhe pūrvaṃ vedāṃścopādiśatsvayam
yo devastamahaṃ buddhvā svātmabuddhiprasādataḥ

7.1.6.69

mumukṣurasmātsaṃsārātprapadye śaraṇaṃ śivam
niṣphalaṃ niṣkriyaṃ śāṃtaṃ niravadyaṃ niraṃjanam

7.1.6.70

amṛtasya paraṃ setuṃ dagdheṃdhanamivānilam
yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyaṃti mānavāḥ

7.1.6.71

tadā śivamavijñāya duḥkhasyāṃto bhaviṣyati

7.1.6.72

tapaḥprabhāvāddevasya prasādācca maharṣayaḥ
atyāśramocitajñānaṃ pavitraṃ pāpanāśanam

7.1.6.73

vedāṃte paramaṃ guhyaṃ purākalpapracoditam
brahmaṇo vadanāllabdhaṃ mayedaṃ bhāgyagauravāt

7.1.6.74

nāpraśāṃtāya dātavyametajjñānamanuttamam
na putrāyāśuvṛttāya nāśiṣyāya ca sarvathā

7.1.6.75

yasya deve parābhaktiryathā deve tathā gurau
tasyaite kathitāhyarthāḥ prakāśaṃte mahātmanaḥ

7.1.6.76

ataśca saṃkṣepamidaṃ śṛṇudhvaṃ śivaḥ parastātprakṛteśca puṃsaḥ
sa sargakāle ca karoti sarvaṃ saṃhārakāle punarādadāti

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc