Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.5

7.1.5.1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vāyusamāgamo nāma caturtho 'dhyāyaḥ
506a
Chapter 5
sūta uvāca
tatra pūrvaṃ mahābhāgā naimiṣāraṇyavāsinaḥ
praṇipatya yathānyāyaṃ papracchuḥ pavanaṃ prabhum

7.1.5.2

naimiṣīyā ūcuḥ
bhavān kathamanuprāpto jñānamīśvaragocaram
kathaṃ ca śivabhāvaste brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

7.1.5.3

vāyuruvāca
ekonaviṃśatiḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ
tasminkalpe caturvaktrassraṣṭukāmo 'tapattapaḥ

7.1.5.4

tapasā tena tīvreṇa tuṣṭastasya pitā svayam
divyaṃ kaumāramāsthāya rūpaṃ rūpavatāṃ varaḥ

7.1.5.5

śveto nāma munirbhūtvā divyāṃ vācamudīrayan
darśanaṃ pradadau tasmai devadevo maheśvaraḥ

7.1.5.6

taṃ dṛṣṭvā pitaraṃ brahmā brahmaṇo 'dhipatiṃ patim
praṇamya paramajñānaṃ gāyatryā saha labdhavān

7.1.5.7

tatassa labdhavijñāno viśvakarmā caturmukhaḥ
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

7.1.5.8

yataśśrutvāmṛtaṃ labdhaṃ brahmaṇā parameśvarāt
tatastadvadanādeva mayā labdhaṃ tapobalāt

7.1.5.9

munaya ūcuḥ
kiṃ tajjñānaṃ tvayā labdhaṃ tathyāttathyaṃtaraṃ śubham
yatra kṛtvā parāṃ niṣṭhāṃ puruṣassukhamṛcchati

7.1.5.10

vayuruvāca
paśupāśapatijñānaṃ yallabdhaṃ tu mayā purā
tatra niṣṭhā parā kāryā puruṣeṇa sukhārthinā

7.1.5.11

ajñānaprabhavaṃ duḥkhaṃ jñānenaiva nivartate
jñānaṃ vastuparicchedo vastu ca dvividhaṃ smṛtam

7.1.5.12

ajaḍaṃ ca jaḍaṃ caiva niyaṃtṛ ca tayorapi
paśuḥ pāśaḥ patiśceti kathyate tattrayaṃ kramāt

7.1.5.13

akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva kṣarākṣaraparaṃ tathā
tadetattritayaṃ bhūmnā kathyate tattvavedibhiḥ

7.1.5.14

akṣaraṃ paśurityuktaḥ kṣaraṃ pāśa udāhṛtaḥ
kṣarākṣaraparaṃ yattatpatirityabhidhīyate

7.1.5.15

munaya ūcuḥ
kiṃ tadakṣaramityuktaṃ kiṃ ca kṣaramudāhṛtam
tayośca paramaṃ kiṃ vā tadetad brūhi māruta

7.1.5.16

vāyuruvāca
prakṛtiḥ kṣaramityuktaṃ puruṣo 'kṣara ucyate
tāvimau prerayatyanyassa parā parameśvaraḥ

7.1.5.17

munaya ūcuḥ
kaiṣā prakṛtirityuktā ka eṣa puruṣo mataḥ
anayoḥ kena sambandhaḥ koyaṃ preraka īśvaraḥ

7.1.5.18

vāyuruvāca
māyā prakṛtiruddiṣṭā puruṣo māyayā vṛtaḥ
saṃbandho mūlakarmabhyāṃ śivaḥ preraka īśvaraḥ

7.1.5.19

munaya ūcuḥ
keyaṃ māyā samā khyātā kiṃrūpo māyayā vṛtaḥ
mūlaṃ kīdṛk kuto vāsya kiṃ śivatvaṃ kutaśśivaḥ

7.1.5.20

vāyuruvāca
māyā māheśvarī śaktiścidrūpo māyayā vṛtaḥ
506b
malaścicchādako naijo viśuddhiśśivatā svataḥ

7.1.5.21

munaya ūcuḥ
āvṛṇoti kathaṃ māyā vyāpinaṃ kena hetunā
kimarthaṃ cāvṛtiḥ puṃsaḥ kena vā vinivartate

7.1.5.22

vāyuruvāca
āvṛtirvyapino 'pi syādvyāpi yasmātkalādyapi
hetuḥ karmaiva bhogārthaṃ nivarteta malakṣayāt

7.1.5.23

munaya ūcuḥ
kalādi kathyate kiṃ tatkarma vā kimudāhṛtam
tatkimādi kimantaṃ vā kiṃ phalaṃ vā kimāśrayam

7.1.5.24

kasya bhogena kiṃ bhogyaṃ kiṃ vā tadbhogasādhanam
malakṣayasya ko hetuḥ kīdṛk kṣīṇamalaḥ pumān

7.1.5.25

vāyuruvāca
kalā vidyā ca rāgaśca kālo niyatireva ca
kalādayassamākhyātā yo bhoktā puruṣo bhavet

7.1.5.26

puṇyapāpātmakaṃ karma sukhaduḥkhaphalaṃ tu yat
anādimalabhogāntamajñānātmasamāśrayam

7.1.5.27

bhogaḥ karmavināśāya bhogamavyaktamucyate
bāhyāṃtaḥkaraṇadvāraṃ śarīraṃ bhogasādhanam

7.1.5.28

bhāvātiśayalabdhena prasādena malakṣayaḥ
kṣīṇe cātmamale tasmin pumāñcchivasamo bhavet

7.1.5.29

munaya ūcuḥ
kalādipañcatattvānāṃ kiṃ karma pṛthagucyate
bhokteti puruṣaśceti yenātmā vyapadiśyate

7.1.5.30

kimātmakaṃ tadavyaktaṃ kenākāreṇa bhujyate
kiṃ tasya śaraṇaṃ bhuktau śarīraṃ ca kimucyate

7.1.5.31

vāyuruvāca
dikkriyāvyaṃjakā vidyā kālo rāgaḥ pravartakaḥ
kālo 'vacchedakastatra niyatistu niyāmikā

7.1.5.32

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattattriguṇaṃ prabhavāpyayam
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustattvaciṃtakāḥ

7.1.5.33

kalātastadabhivyaktamanabhivyaktalakṣaṇam
sukhaduḥkhavimohātmā bhujyate guṇavāṃstridhā

7.1.5.34

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ
prakṛtau sūkṣmarūpeṇa tile tailamiva sthitāḥ

7.1.5.35

sukhaṃ ca sukhahetuśca samāsātsāttvikaṃ smṛtam
rājasaṃ tadviparyāsātstaṃbhamohau tu tāmasau

7.1.5.36

sāttvikyūrdhvagatiḥ proktā tāmasī syādadhogatiḥ
madhyamā tu gatiryā sā rājasī paripaṭhyate

7.1.5.37

tanmātrāpañcakaṃ caiva bhūtapañcakameva ca
jñāneṃdriyāṇi pañcaikyaṃ pañca karmendriyāṇi ca

7.1.5.38

pradhānabuddhyahaṃkāramanāṃsi ca catuṣṭayam
samāsādevamavyaktaṃ savikāramudāhṛtam

7.1.5.39

tatkāraṇadaśāpannamavyaktamiti kathyate
vyaktaṃ kāryadaśāpannaṃ śarīrādighaṭādivat

7.1.5.40

507a
yathā ghaṭādikaṃ kāryaṃ mṛdādernātibhidyate
śarīrādi tathā vyaktamavyaktānnātibhidyate

7.1.5.41

tasmādavyaktamevaikyakāraṇaṃ karaṇāni ca
śarīraṃ ca tadādhāraṃ tadbhogyaṃ cāpi netarat

7.1.5.42

munaya ūcuḥ
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatirekasya kasyacit
ātmaśabdābhidheyasya vastuto 'pi kutaḥ sthitiḥ

7.1.5.43

vāyuruvāca
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatireko vibhordhruvam
astyeva kaścidātmeti hetustatra sudurgamaḥ

7.1.5.44

buddhīndriyaśarīrāṇāṃ nātmatā sadbhiriṣyate
smṛteraniyatajñānādayāvaddehavedanāt

7.1.5.45

ataḥ smartānubhūtānāmaśeṣajñeyagocaraḥ
antaryāmīti vedeṣu vedāṃteṣu ca gīyate

7.1.5.46

sarvaṃ tatra sa sarvatra vyāpya tiṣṭhati śāśvataḥ
tathāpi kvāpi kenāpi vyaktameṣa na dṛśyate

7.1.5.47

naivāyaṃ cakṣuṣā grāhyo nāparairindriyairapi
manasaiva pradīptena mahānātmāvasīyate 1

7.1.5.48

na ca strī na pumāneṣa naiva cāpi napuṃsakaḥ
naivordhvaṃ nāpi tiryak nādhastānna kutaścana

7.1.5.49

aśarīraṃ śarīreṣu caleṣu sthāṇumavyayam
sadā paśyati taṃ dhīro naraḥ pratyavamarśanāt

7.1.5.50

kimatra bahunoktena puruṣo dehataḥ pṛthak
apṛthagye tu paśyaṃti hyasamyakteṣu darśanam

7.1.5.51

yaccharīramidaṃ proktaṃ puruṣasya tataḥ param
aśuddhamavaśaṃ duḥkhamadhruvaṃ na ca vidyate

7.1.5.52

vipadāṃ vījabhūtena puruṣastena saṃyutaḥ
sukhī duḥkhī ca mūḍhaśca bhavati svena karmaṇā

7.1.5.53

adbhirāplavitaṃ kṣetraṃ janayatyaṃkuraṃ yathā
ājñānātplāvitaṃ karma dehaṃ janayate tathā

7.1.5.54

atyaṃtamasukhāvāsāssmṛtāścaikāṃtamṛtyavaḥ
anāgatā atītāśca tanavo 'sya sahasraśaḥ

7.1.5.55

āgatyāgatya śīrṇeṣu śarīreṣu śarīriṇaḥ
atyaṃtavasatiḥ kvāpi na kenāpi ca labhyate

7.1.5.56

chāditaśca viyuktaśca śarīraireṣu lakṣyate
caṃdrabiṃbavadākāśe taralairabhrasaṃcayaiḥ

7.1.5.57

anekadehabhedena bhinnā vṛttirihātmanaḥ
aṣṭāpadaparikṣepe hyakṣamudreva lakṣyate

7.1.5.58

naivāsya bhavitā kaścinnāsau bhavati kasyacit
pathi saṃgama evāyaṃ dāraiḥ putraiśca baṃdhubhiḥ

7.1.5.59

yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahodadhau
sametya ca vyapeyātāṃ tadvadbhūtasamāgamaḥ

7.1.5.60

sa paśyati śarīraṃ taccharīraṃ tanna paśyati
tau paśyati paraḥ kaścittāvubhau taṃ na paśyataḥ

7.1.5.61

1 niścīyate
507b
brahmādyāḥ sthāvarāṃtaśca paśavaḥ parikīrtitāḥ
paśūnāmeva sarveṣāṃ proktametannidarśanam

7.1.5.62

sa eṣa badhyate pāśaiḥ sukhaduḥkhāśanaḥ paśuḥ
līlāsādhanabhūto ya īśvarasyeti sūrayaḥ

7.1.5.63

ajño jaṃturanīśo 'yamātmanassukhaduḥkhayoḥ
īśvaraprerito gacchetsvargaṃ vā śvabhrameva vā

7.1.5.64

sūta uvāca
ityākarṇyānilavaco munayaḥ prītamānasāḥ
procuḥ praṇamya taṃ vāyuṃ śaivāgamavicakṣaṇam

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc