Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 1.24
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṃḍeśivanamamāhātmyavarṇanonāmatrayoviṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 24
sūta uvāca
dvividhaṃbhasmasaṃproktaṃsarvamaṃgaladaṃparam
tatprakāramahaṃvakṣyesāvadhānatayāśṛṇu
ekaṃjñeyaṃ mahābhasmadvitīyaṃsvalpasaṃjñakam
mahābhasma itiproktaṃbhasmanānāvidhaṃparam
tadbhasmatrividhaṃproktaṃśrotaṃsmārtaṃcalaukikam
bhasmaiva svalpasajñāhibahudhāparikīrtitam
śrautaṃbhasmatathāsmārtaṃdvijānāmevakīrtitam
anyeṣāmapisarveṣāmaparaṃbhasmalaukikam
dhāraṇaṃmaṃtrataḥ proktaṃdvijānāṃmunipuṃgavaiḥ
kevalaṃdhāraṇaṃjñeyamanyeṣāṃmaṃtravarjitam
āgneyamucyatebhasmadagdhagomayasaṃbhavam
tadāpidravyamityuktaṃtripuṃḍrasyamahāmune
agnihotrotthitaṃbhasmasaṃgrāhyaṃvāmanīṣibhiḥ
anyayajñotthitaṃvāpitripuṇḍrasyacadhāraṇe
agnirityādibhirmaṃtrairjābālopaniṣadgateḥ
saptabhidhūlanaṃkāryaṃbhasmanāsajalenaca
varṇānāmāśramāṇāṃcamaṃtratomaṃtratopi ca
tripuṃḍroddhūlanaṃproktajābālairādareṇaca
bhasmanoddhūlanaṃcaivayathātiryaktripuṃḍrakam
pramādādapimokṣārthīnatyajeditiviśrutiḥ
śivenaviṣṇunācaivatathātiryaktripuṃḍrakam
umādevīcalakṣmīṃścavācānyābhiścanityaśaḥ
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrairapicasaṃskaraiḥ
apabhraṃśairdhṛtaṃbhasmatripuṃḍroddhūlanātmanā
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃcaśraddhayānācaraṃtiye
teṣāṃnāstisamācārovarṇāśramasamanvitaḥ
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃcaśraddhayānācaraṃtiye
teṣāṃnāstivinimuṃktissaṃsārājjanmakoṭibhiḥ
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃcaśraddhayānācarantiye
teṣāṃnāstiśivajñānaṃkalpakoṭiśatairapi
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃ ca śraddhayānācarantiye
temahāpātakairyuktā itiśāstrīyanirṇayaḥ
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃcaśraddhayānācaranti ye
teṣāmācaritaṃ sarvaṃviparītaphalāya hi
mahāpātakayuktānāṃ jaṃtūnāṃśarvavidviṣām
tripuṃḍroddhūlanadveṣojāyatesudṛḍhaṃ mune
śivāgnikāryaṃ yaḥ kṛtvākuryāttriyāyuṣātmavit
mucyatesarvapāpaistuspṛṣṭenabhasmanānaraḥ
sitenabhasmanākuryāttrisandhyaṃyastripuṇḍrakam
sarvapāpavinirmuktaḥ śivenasahamodate
sitenabhasmanā kuryālāṭe tu tripuṇḍrakam
yosāvanādibhūtānhilokānāpto mṛtobhavet
akṛtvā bhasmanāsnānaṃ na japedvaiṣaḍakṣaram
tripuṃḍraṃ ca racitvā tu vidhinābhasmanājapet
adayo vādhamo vāpi sarvapāpānvitopi vā
uṣaḥpāpānvito vāpimūrkho vā patitopi vā
yasmindeśevasennityaṃbhūtiśāsanasaṃyutaḥ
sarvatīrthaiścakratubhiḥsāṃnidhyaṃkriyatesadā
tripuṃḍrasahito jīvaḥ pūjyaḥ sarvaiḥ surāsuraiḥ
pāpānvitopi śuddhātmā kiṃ punaḥ śraddhayā yutaḥ
yasmindeśe śivajñānī bhūtiśāsanasaṃyutaḥ
gato yadṛcchayādyāpi tasmistīrthāḥ samāgatāḥ
bahunātrakimuktenadhāryaṃbhasmasadā budhaiḥ
liṃgārcanaṃsadākāryaṃjapyomaṃtraḥṣaḍakṣaraḥ
brahmaṇāviṣṇunāvāpi rudreṇamunibhiḥ suraiḥ
bhasmadhāraṇamāhātmyaṃnaśakyaṃparibhāṣitum
iti varṇāśramācāroluptavarṇakriyopi ca
pāpātsakṛttripuṃḍrasyadhāraṇātsopimucyate
yebhasmadhāriṇaṃtyaktvākarmakurvaṃtimānavāḥ
teṣāṃ nāstivinirmokṣaḥ saṃsārājjanmakoṭibhiḥ
te nādhītaṃguroḥsarvaṃtenasarvamanuṣṭhitam
yenavipreṇaśirasitripuṃḍraṃbhasmanākṛtam
ye bhasmadhāriṇaṃ dṛṣṭvānarāḥ kurvaṃtitāḍanam
teṣāṃcaṃḍālatojanmabrahmannūhyaṃvipaścitā
mānastokenamaṃtreṇamaṃtritaṃbhasmadhārayet
brāhmaṇaḥkṣatriyaścaiva prokteṣvaṃgeṣubhaktimān
vaiśyastriyaṃbakenaivaśūdraḥpañcākṣareṇatu
anyeṣāṃ vidhavāstrīṇāṃ vidhiḥ proktaścaśūdravat
pañcabrahmādimanubhirgṛhasthasyavidhīyate
triyaṃbakenamanunāvidhirvaibrahmacāriṇaḥ
aghoreṇāthamanunāvipinasthavidhiḥsmṛtaḥ
yatistupraṇavenaiva tripuṃḍrādīnikārayet
ativarṇāśramīnityaṃśivohaṃbhāvanātparāt
śivayogī ca niyatamīśānenāpi dhārayet
na tyājyaṃ sarvavarṇaiśca bhasmadhāraṇamuttamam
anyairapi yathājīvaissadeti śivaśāsanam
bhasmasnānenayāvaṃtaḥ kaṇāḥ svāṅgepratiṣṭhitāḥ
tāvaṃti śivaliṃgāni tanaudhattehidhārakaḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyāvaiśyāḥ śūdrāścāpi ca saṃkarāḥ
striyothavidhavābālāḥ prāptāḥ pākhaṃḍikāstathā
brahmacārīgṛhīvanyaḥsaṃnyāsīvāvratītathā
nāryobhasmatripuṃḍrāṃkāmuktā evanasaṃśayaḥ
jñānadhṛjñānatovāpivahnidāhasamoyathā
jñānājñānadhṛtaṃbhasmapāvayetsakalaṃnaram
nāśnīyājjalamannamalpamapivā bhasmākṣadhṛtyāvinā bhuktvāvāthagṛhīvanīpatiyatirvarṇītathāsaṃkaraḥ
enobhuṅnarakaṃprayātisatadāgāyatrijāpenatadvarṇānāṃ tu yatestu mukhyapraṇavājapena muktaṃbhavet
tripuṃḍraṃ ye viniṃdaṃti nindantiśivamevate
dhārayaṃticayebhaktyā dhārayanti tamevate
dhigbhasmarahitaṃ bhālaṃdhiggrāmamaśivālayam
dhiganīśārcanaṃ janmadhigvidyāmaśivāśrayām
yeniṃdaṃtimaheśvaraṃtrijagatāmādhārabhūtaṃharaṃ ye nindaṃtitripuṃḍradhāraṇakaraṃ doṣastu taddarśane
tevaisaṃkarasūkarāsurakharaśvakroṣṭukīṭopamājātā eva bhavaṃtipāpaparamāstenārakāḥ kevalam
tedṛṣṭvā śaśibhāskarauniśi dinesvapnepinokevalaṃpaśyaṃtuśrutirudrasūktajapatomucyetatenādṛtāḥ
satsaṃbhāṣaṇatobhaveddhinarakaṃnistāravānāsthitaṃyebhasmādividhāraṇaṃhipuruṣaṃniṃdaṃtimaṃdāhite
natāṃtrikastvadhikṛtonordhvapuṃḍradharomune
saṃtaptacakracihnotraśivayajñebahiṣkṛtaḥ
tatraitebahavolokābṛhajjābālacoditāḥ
tevicāryāḥprayatnenatatobhasmaratobhavet
yaccaṃdanaiścaṃdanakepimiśraṃdhāryaṃhibhasmaivatripuṃḍrabhasmanā
vibhūtibhāloparikiṃcanāpidhāryaṃsadānoyadisaṃtibuddhayaḥ
strībhistripuṇḍramalakāvadhi dhāraṇīyaṃ bhasmadvijādibhiratho vidhavābhirevam
tadvatsadāśramavatāṃ viśadāvibhūtirdhāryāpavargaphaladāsakalāghahantrī
tripuṇḍraṃkuruteyastu bhasmanā vidhipūrvakam
mahāpātakasaṃghātairmucyate copapātakaiḥ
brahmacārīgṛhasthovāvānaprasthothavāyatiḥ
brahmakṣattrāścaviṭśūdrāstathānye patitādhamāḥ
uddhūlanaṃtripuṃḍraṃ ca dhṛtvāśuddhābhavaṃtica
bhasmanovidhinā samyakpāparāśiṃvihāya ca
bhasmadhārī viśeṣeṇa strīgohatyādipātakaiḥ
vīrahatyāśvahatyābhyāṃ mucyatenātra saṃśayaḥ
paradravyāpaharaṇaṃ paradārābhimarśanam
paranindā parakṣetraharaṇaṃ parapīḍanam
sasyārāmādiharaṇaṃ gṛhadāhādikarma ca
gohiraṇyamahiṣyāditilakambalavāsasām
annadhānyajalādīnāṃ nīcebhyaścaparigrahaḥ
daśaveśyāmataṃgīṣu vṛṣalīṣu naṭīṣu ca
rajasvalāsu kanyāsu vidhavāsu ca maithunam
māṃsacarmarasādīnāṃ lavaṇasya ca vikrayaḥ
paiśunyaṃ kūṭavādaśca sākṣimithyābhilāṣiṇām
evamādīnyasaṃkhyāni pāpāni vidhāni ca
sadya eva vinaśyaṃti tripuṃḍrasya ca dhāraṇāt
śivadravyāpaharaṇaṃśivaniṃdācakutracit
niṃdācaśivabhaktānāṃprāyaścittairnaśuddhyati
rudrākṣaṃ yasya gātreṣu lalāṭe tu tripaṃḍrakam
sacāṃḍālopisaṃpūjyassarvavarṇottamottamaḥ
yānitīrthānilokesmingaṃgādyāssaritaścayoḥ
snātobhavatisarvatralalāṭeyastripuṃḍrakam
saptakoṭi mahāmaṃtrāḥ pañcākṣarapurassarāḥ
tathānye koṭiśo maṃtrāḥ śaivakaivalyahetavaḥ
anye maṃtrāśca devānāṃ sarvasaukhyakarāmune
te sarve tasya vaśyāḥ syuryo bibharti tripuṃḍrakam
sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasraṃ janayiṣyatām
svavaṃśajānāṃ jñātīnāmuddharedyastripuṇḍrakṛt
iha bhuktvākhilānbhogāndīrghāyurvyādhivarjitaḥ
jīvitāṃte ca maraṇaṃ sukhenaiva prapadyate
aṣṭaiśvaryaguṇopetaṃprāpyadivyavapuḥ śivam
divyaṃvimānamāruhyadivyatridaśasevitam
vidyādharāṇāṃsarveṣāṃgaṃdharvāṇāṃmahaujasām
iṃdrādilokapālānāṃlokeṣucayathākramam
bhuktvā bhogānsuvipulānprajeśānāṃ padeṣu ca
brahmaṇaḥ padamāsādyatatrakanyāśataṃlamet
tatra brahmāyuṣomānaṃbhuktvābhogānanekaśaḥ
viṣṇorlokelabhedbhogaṃyāvadbrahmaśatātyayaḥ
śivalokaṃ tataḥ prāpya labdhveṣṭaṃ kāmamakṣayam
śivasāyujyamāpnotisaṃśayonātrajāyate
sarvopaniṣadāṃsāraṃsamālokyamuhurmuhuḥ
idameva hi nirṇītaṃ paraṃ śreyastripuṃḍrakam
vibhūtiṃniṃdateyovaibrāhmaṇaḥ sonyajātakaḥ
yāticanarakeghoreyāvadbrahmā caturmukhaḥ
śrāddheyajñejapehomevaiśvadevesurārcane
dhṛtatripuṃḍraḥpūtātmāmṛtyuṃjayatimānavaḥ
jalasnānaṃ malatyāgebhasmasnānaṃsadāśuci
maṃtrasnānaṃharetpāpaṃjñānasnāneparaṃpadam
sarvatīrtheṣuyatpuṇyaṃsarvatīrtheṣuyatphalam
tatphalaṃsamavāpnotibhasmasnānakaronaraḥ
bhasmasnānaṃ paraṃ tīrthaṃgaṃgāsnānaṃdinedine
bhasmarūpīśivaḥsākṣādbhasma trailokyapāvanam
natadūnaṃnataddhyānaṃnataddānaṃjaponasaḥ
tripuṃḍreṇavināyena vipreṇa yadanuṣṭhitam
vānaprasthasyakanyānāṃdīkṣāhīnanṛṇāṃ tathā
madhyāhnātprāgjalairyuktaṃparatojalavarjitam
evaṃ tripuṃḍraṃ yaḥ kuryānnityaṃniyatamānasaḥ
śivabhaktaḥ savijñeyo bhuktimuktiṃ ca viṃdati
yasyāṃgenaivarudrākṣa ekopibahupuṇyadaḥ
tasyajanmanirarthaṃsyāttripuṃḍrarahito yadi
evaṃtripuṃḍramāhātmyaṃsamāsātkathitaṃmayā
rahasyaṃsarvajaṃtūnāṃ gopanīyamidaṃ tvayā
tisrorekhābhavaṃtyevasthāneṣumunipuṃgavāḥ
lalāṭādiṣusarveṣuyathokteṣubudhairmune
bhruvormadhyaṃsamārabhyayāvadaṃtobhavedbhruvoḥ
tāvatpramāṇaṃsaṃdhāryaṃ lalāṭe ca tripuṃḍrakam
madhyamānāmikāṃgulyāmadhyetupratilomataḥ
aṃguṣṭhena kṛtārekhā tripuṃḍrākhyā bhidhīyate
madhyeṃgulibhirādāya tisṛbhirbhasmayatnataḥ
tripuṇḍradhārayedbhaktyābhuktimuktipradaṃparam
tisṛṇāmapi rekhānāṃ pratyekaṃnavadevatāḥ
sarvatrāṃgeṣutāvakṣyesāvadhānatayā śṛṇu
akāro gārhapatyāgnirbhūdharmaśca rajoguṇaḥ
ṛgvedaśca kriyāśaktiḥ prātaḥsavanameva ca
mahadevaśca rekhāyāḥ prathamāyāśca devatā
vijñeyā muniśārdūlāḥ śivadīkṣāparāyaṇaiḥ
ukāro dakṣiṇāgniśca nabhastattvaṃ yajustathā
madhyaṃdinaṃ ca savanamicchāśaktyaṃtarātmakau
maheśvaraśca rekhāyā dvitīyāyāśca devatā
vijñeyāmuniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇaiḥ
makārāhavanīyau ca paramātmā tamodivau
jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyaṃ savanaṃ tathā
śivaścaiva ca rekhāyāstṛtiyāyāśca devatā
vijñeyāmuniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇau
evaṃ nityaṃ namaskṛtya sadbhaktyā sthānadevatāḥ
tripuṃḍraṃ dhārayecchuddho bhuktiṃmuktiṃ ca viṃdati
ityuktāḥsthānadevāścasarvāṃgeṣumuniśvara
teṣāṃ saṃbaṃdhinobhaktyāsthānāniśṛṇusāṃpratam
dvātriṃśatsthānake vārdhaṣoḍaśasthānakepi ca
aṣṭasthāne tathā caiva pañcasthānepi nānyaset
uttamāṃge lalāṭe ca karṇayornetrayostathā
nāsāvaktragaleṣvevaṃhastadvaya ataḥparam
kūrpare maṇibaṃdhecahṛdayepārśvayordvayoḥ
nābhaumuṣkadvayecaivamūrvorgulphecajānuni
jaṃghādvayepadadvandvedvātriṃśatsthānamuttamam
agnyabbhūvāyudigdeśadikpālānvasubhiḥ saha
dharādhruvaścasomaśca apaścevānilonalaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaścavasavoṣṭaprakīrtitāḥ
eteṣāṃnāmamātreṇatripuṃḍraṃdhārayedbudhāḥ
kuryādvāṣoḍaśasthānetripuṇḍraṃtusamāhitaḥ
śīrṣakecalalāṭecakaṃṭhecāṃsadvayebhuje
kūrparemaṇibaṃdhecahṛdayenābhipārśvake
pṛṣṭhecaivaṃpratiṣṭhāyayajettatrāśvidaivate
śivaśaktiṃtathārudramīśaṃnāradamevaca
vāmādinavaśaktīśca etāḥ ṣoḍaśadevatāḥ
nāsatyodasrakaścaiva aśvinaudvauprakīrtitau
athavāmūrdhnikeśecakarmayorvadanetathā
bāhudvaye ca hṛdayenābhyāmūruyugetathā
jānudvayecapadayoḥ pṛṣṭhabhāge ca ṣoḍaśa
śivaścandraśca rudraḥko vighneśoviṣṇureva vā
śrīścaivahṛdayeśambhustathānābhauprajāpatiḥ
nāgaścanāgakanyāśca ubhayorṛṣikanyakāḥ
pādayoścasamudrāścatīrthāḥ pṛṣṭhe viśālataḥ
ityeva ṣoḍaśa sthānamathocyate
guhyasthānaṃ lalāṭaśca karṇadvayamanuttamam
aṃsayugmaṃ ca hṛdayaṃ nābhirityevamaṣṭakam
brahmā ca ṛṣayaḥ saptadevatāścaprakīrtitāḥ
ityevaṃ tu samuddiṣṭaṃ bhasmavidbhirmunīśvarāḥ
atha vā mastakaṃ bāhūhṛdayaṃ nābhireva ca
pañcasthānānyamūnyāhurdhāraṇe bhasmavijjanāḥ
yathāsaṃbhavanaṃ kuryāddeśakālādyapekṣayā
uddhūlanepyaśaktiścettripuṇḍrādīni kārayet
trinetraṃtriguṇādhāraṃtrivedajanakaṃśivam
smarannamaḥ śivāyeti lalāṭe tu tripuṇḍrakam
īśābhyāṃnama ityuktvāpārśvayośca tripuṇḍrakam
bījābhyāṃ nama ityuktvādhārayettuprakoṣṭhayoḥ
kuryādadhaḥ pitṛbhyāṃ ca umeśābhyāṃtathopari
bhīmāyetitataḥpṛṣṭheśirasaḥpaścimetathā
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0