Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 1.16
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ pañcadaśodhyāyaḥ
Chapter 16
ṛṣaya ūcuḥ
pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama
yena pūjāvidhānena sarvābhiṣṭamavāpyate
sūta uvāca
susādhupṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam
sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ
apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam
sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ
annādibhojyaṃ vastrādisarvamutpadyate yataḥ
tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi
puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikārotra niścitam
nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāṃtarmṛdamāharet
saṃśodhya gaṃdhacūrṇena peṣayitvā sumaṃḍape
hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām
aṃgapratyaṃgakopetāmāyudhaiśca samanvitām
padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi
vighneśādityaviṣṇūnāmaṃbāyāśca śivasya ca
śivasyaśivaliṃgaṃ ca sarvadā pūjayeddvija
ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye
puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samaṃtrakam
śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ
gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate
daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayaṃbhoḥ prasthapañcakam
evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam
sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labheddvijaḥ
dvādaśāṃgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato 'dhikam
pramāṇamaṃgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ pañcakatrayam
ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ
tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuḥkuḍavaṃ matam
daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca
jalatailādigaṃdhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ
mānuṣārṣasvayaṃbhūnāṃ mahāpūjeti kathyate
abhiṣekādātmaśuddhirgaṃdhātpuṇyamavāpyate
āyustṛptiśca naivedyāddhūpādarthamavāpyate
dīpājjñānamavāpnoti tāṃbūlādbhogamāpnuyāt
tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet
namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau
pūjānte ca sadākāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ
saṃpūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ
devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt
tadavāṃtaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate
tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ
vighneśapūjayā samyagbhūrloke 'bhīṣṭamāpnuyāt
śukravāre caturthyāṃ ca site śrāvaṇabhādrake
bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet
śataṃ pūjāsahasraṃ vā tatsaṃkhyākadinairvrajet
devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām
sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam
vārapūjāṃśivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ
tīthinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam
tathā bṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ
udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛti karmaṇām
tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām
pūrvabhāgaḥ pitḥṇāṃ tu niśi yuktaḥ praśasyate
parabhāgastu devānāṃ divā yuktaḥ praśāsyate
udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ
devakārye tathā grāhyāsthiti ṛkṣādikāḥ śubhāḥ
samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam
pūjāryate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā
pūrṇabhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā
manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt
pūjāśabdartha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ
nityanaimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite
nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam
tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt
mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake
pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā
caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā
varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādrake
śravaṇyādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine
māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret
jyeṣṭhabhādrakasaumye ca dvādaśyāṃ śravarṇakṣake
dvādaśyāṃ viṣṇuyajanamiṣṭaṃsaṃpatkaraṃ viduḥ
śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet
gavādīndvādaśānarthānsāṃgāndatvā tu yatphalam
tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt
dvādaśyāṃ dvādaśānviprānviṣṇordvādaśanāmataḥ
ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt
evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ
dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet
karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake
aṃbāṃ yajedbhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām
āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā
ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ
ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā
āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām
jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdinepi ca
mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ
tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam
śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām
vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate
kārtike māsi saṃprāpte sarvāndevānyajedbudhaḥ
dānena tapasā homairjapena niyamena ca
ṣoḍaśairupacāraiśca pratimā vipramaṃtrakaiḥ
brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtikaro bhavet
kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet
vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ
kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt
tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṃkṣayaḥ
harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ
brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet
dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet
kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām
mahādāridryaśamanaṃ sarvasaṃpatkaraṃ bhavet
gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā
kṛttikābhaumavāreṣu skaṃdasya yajanānnṛṇām
dīpaghaṃṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet
kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām
dadhyodanasya dānaṃ ca satsaṃtānakaraṃ bhavet
kṛtikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ
madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām
kṛttikāśukravāreṣu gajakomeḍayājanāt 1
gaṃdhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām
vaṃdhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ
kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vaṃdanam
diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam
gajakomeḍo gajavaktraḥ
tryaṃbakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca
jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvaṃtaryaśvinostathā
rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāṃtidam
lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ
trikaṭuphalagaṃdhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ
dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ
svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam
śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye
śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate
vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate
mārgaśīrṣe 'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet
pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca
samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca
ihāmutra mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāśvatam
vedāṃtajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet
mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā
yajeddevānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet
yāvatsaṃgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate
dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jiteṃdriyaḥ
āmadhyāhnajapedvipro gāyatrīṃ vedamātaram
pañcākṣarādikānmaṃtrānpaścādāsaptikaṃ japet
jñānaṃ labdhvā ca dehāṃte vipro muktimavāpnuyāt
anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca
sadā pañcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate
iṣṭamantrānsadājaptvā mahāpāpakṣayaṃ labhet
dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret
śālitaṃḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca
gaṇanāddvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi
droṇayuktena mudgena dvādaśavyaṃjanena ca
ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ
dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca
nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha
dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam
karpūrakhuracūrṇena pañcasaugaṃdhikairyutam
tāṃbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam
mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam
varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet
evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet
mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt
mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ
satyaloke ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt
sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ
tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet
sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanma naivedyamīritam
tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate
mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate
janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate
ūrje māsi dine puṇye janma naivedyamācaret
saṃkrāṃtipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute
abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam
māsāṃtareṣu janmarkṣapūrṇayogadinepi ca
melanecaśanervāpitāvatsāhasramācaret
janmanaivedyadānenajanmārpaṇaphalaṃlabhet
janmārpaṇācchivaḥ prītiḥsvasāyujyaṃdadātihi
idaṃtajjanmanaivedyaṃśivasyaivapradāpayet
yoniliṃgasvarūpeṇaśivojanmānirūpakaḥ
tasmājjanmanivṛttyarthaṃjanma pūjā śivasya hi
biṃdunādātmakaṃsarvaṃjagatsthāvarajaṃgamam
biṃduḥśaktiḥśivonādaḥśivaśaktyātmakaṃjagat
nādādhāramidaṃbiṃdurbiṃdvādhāramidaṃ jagat
jagadādhārabhūtauhibiṃdunādau vyavasthitau
vindunādayutaṃsarvaṃsakalīkaraṇaṃbhavet
sakalīkaraṇājjanmajagatprāpnotyasaṃśayaḥ
biṃdunādātmakaṃliṃgaṃjagatkāraṇamucyate
biṃdurdervīśivonādaḥśivaliṃgaṃtukathyate
tasmājjanmanivṛttyarthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet
mātādevībiṃdurūpānādarūpaḥ śivaḥ pitā
pūjitābhyāṃpitṛbhyāṃtuparamānaṃda eva hi
paramānaṃdalābhārthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet
sādevījagatāṃmātāsaśivojagataḥ pitā
pitroḥ śuśrūṣakenityaṃkṛpādhikyaṃ hi vardhate
kṛpayāṃtargataiśvaryaṃpūjakasyadadātihi
tasmādaṃtargatānaṃdalābhārthaṃmunipuṃgavāḥ
pitṛmātṛsvarūpeṇaśivaliṃgaṃprapūjayet
bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargāprakṛtirucyate
avyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate
suvyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃgarbhaḥ prakṛtirucyate
puruṣatvādigarbhohigarbhavāñjanakoyataḥ
puruṣātprakṛtoyuktaṃprathamaṃjanmakathyate
prakṛtervyaktatāṃyātaṃdvitīyaṃ janma kathyate
janmajaṃturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate
anyatobhāvyate 'vaśyaṃmāyayājanmakathyate
jīryatejanmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ
janmatetanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi
janmapāśanivṛttyarthaṃjanmaliṃgaṃprapūjayet
bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥprakṛtirucyate
prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛteṃdriyabhojanāt
bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ
mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate
bhagavānbhogadātāhinā 'nyobhogapradāyakaḥ
bhagasvāmīcabhagavānbharga ityucyatebudhaiḥ
bhagenasahitaṃliṃgaṃ bhagaṃliṃgenasaṃyutam
ihāmutracabhogārthaṃnityabhogārthameva ca
bhagavaṃtaṃmahādevaṃ śivaliṃgaṃprapūjayet
lokaprasavitāsūryastaccihnaṃ prasavādbhavet
liṃgeprasūtikartāraṃliṃginaṃpuruṣoyajet // ŚivP_1,16. 106ab/
liṃgārthagamakaṃcihnaṃliṃgamityabhidhīyate
liṃgamarthaṃhipuruṣaṃ śivaṃgamayatītyadaḥ
śivaśaktyoścacihnasyamelanaṃliṃgamucyate
svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate
cihnakāryaṃtujanmādijanmādyaṃvinivartate
prākṛtaiḥ puruṣaiścāpibāhyābhyaṃtarasaṃbhavaiḥ
ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṃgaṃprapūjayet
evamādityavārehipūjājanmanivartikā
ādivāremahāliṃgaṃpraṇavenaivapūjayet
ādivāre pañcagavyairabhiṣeko viśiṣyate
gomayaṃgojalaṃkṣīraṃdadhyājyaṃ pañcagavyakam
kṣīrādyaṃcapṛthakccaivamadhunācekṣusārakaiḥ
gavyakṣīrānnanaivedyaṃpraṇavenaivakārayet
praṇavaṃdhvaniliṃgaṃtunādaliṃgaṃsvayaṃbhuvaḥ
biṃduliṃgaṃ tu yaṃtraṃsyānmakāraṃtupratiṣṭhitam
ukāraṃcaraliṃgaṃsyādakāraṃguruvigraham
ṣaḍliṃgapūjayānityaṃjīvanmuktonasaṃśayaḥ
śivasyabhaktyāpūjā hi janmamuktikarīnṛṇām
rudrākṣadhāraṇātpādamardhaṃ vaibhūtidhāraṇāt
tripādaṃ maṃtrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān
śivaliṃgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ
ya imaṃ paṭhate 'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ
tasyaiva śivabhaktiśca vardhatesudṛḍhā dvijāḥ
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0