Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 1.16

1.16.1

iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ pañcadaśodhyāyaḥ
Chapter 16
ṛṣaya ūcuḥ
pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama
yena pūjāvidhānena sarvābhiṣṭamavāpyate

1.16.2

sūta uvāca
susādhupṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam
sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ

1.16.3

apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam
sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ

1.16.4

annādibhojyaṃ vastrādisarvamutpadyate yataḥ
tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi

1.16.5

puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikārotra niścitam
nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāṃtarmṛdamāharet

1.16.6

saṃśodhya gaṃdhacūrṇena peṣayitvā sumaṃḍape
hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām

1.16.7

aṃgapratyaṃgakopetāmāyudhaiśca samanvitām
padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi

1.16.8

vighneśādityaviṣṇūnāmaṃbāyāśca śivasya ca
śivasyaśivaliṃgaṃ ca sarvadā pūjayeddvija

1.16.9

ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye
puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samaṃtrakam

1.16.10

śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ
gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate

1.16.11

daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayaṃbhoḥ prasthapañcakam
evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam

1.16.12

sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labheddvijaḥ
dvādaśāṃgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato 'dhikam

1.16.13

pramāṇamaṃgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ pañcakatrayam
ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ

1.16.14

tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuḥkuḍavaṃ matam
daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca

1.16.15

jalatailādigaṃdhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ
mānuṣārṣasvayaṃbhūnāṃ mahāpūjeti kathyate

1.16.16

abhiṣekādātmaśuddhirgaṃdhātpuṇyamavāpyate
āyustṛptiśca naivedyāddhūpādarthamavāpyate

1.16.17

dīpājjñānamavāpnoti tāṃbūlādbhogamāpnuyāt
tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet

1.16.18

namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau
pūjānte ca sadākāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ

1.16.19

saṃpūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ
devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt

1.16.20

tadavāṃtaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate
tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ

1.16.21

vighneśapūjayā samyagbhūrloke 'bhīṣṭamāpnuyāt
śukravāre caturthyāṃ ca site śrāvaṇabhādrake

1.16.22

bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet
śataṃ pūjāsahasraṃ vā tatsaṃkhyākadinairvrajet

1.16.23

devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām
sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam

1.16.24

vārapūjāṃśivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ
tīthinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam

1.16.25

tathā bṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ
udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛti karmaṇām

1.16.26

tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām
pūrvabhāgaḥ pitḥṇāṃ tu niśi yuktaḥ praśasyate

1.16.27

parabhāgastu devānāṃ divā yuktaḥ praśāsyate
udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ

1.16.28

devakārye tathā grāhyāsthiti ṛkṣādikāḥ śubhāḥ
samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam

1.16.29

pūjāryate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā
pūrṇabhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā

1.16.30

manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt
pūjāśabdartha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ

1.16.31

nityanaimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite
nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam

1.16.32

tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt
mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake

1.16.33

pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā
caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā

1.16.34

varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādrake
śravaṇyādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine

1.16.35

māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret
jyeṣṭhabhādrakasaumye ca dvādaśyāṃ śravarṇakṣake

1.16.36

dvādaśyāṃ viṣṇuyajanamiṣṭaṃsaṃpatkaraṃ viduḥ
śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet

1.16.37

gavādīndvādaśānarthānsāṃgāndatvā tu yatphalam
tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt

1.16.38

dvādaśyāṃ dvādaśānviprānviṣṇordvādaśanāmataḥ
ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt

1.16.39

evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ
dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet

1.16.40

karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake
aṃbāṃ yajedbhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām

1.16.41

āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā
ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ

1.16.42

ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā

1.16.43

āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām
jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdinepi ca

1.16.44

mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ
tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam

1.16.45

śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām
vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate

1.16.46

kārtike māsi saṃprāpte sarvāndevānyajedbudhaḥ
dānena tapasā homairjapena niyamena ca

1.16.47

ṣoḍaśairupacāraiśca pratimā vipramaṃtrakaiḥ
brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtikaro bhavet

1.16.48

kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet
vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ

1.16.49

kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt
tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṃkṣayaḥ

1.16.50

harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ
brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet

1.16.51

dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet
kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām

1.16.52

mahādāridryaśamanaṃ sarvasaṃpatkaraṃ bhavet
gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā

1.16.53

kṛttikābhaumavāreṣu skaṃdasya yajanānnṛṇām
dīpaghaṃṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet

1.16.54

kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām
dadhyodanasya dānaṃ ca satsaṃtānakaraṃ bhavet

1.16.55

kṛtikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ
madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām

1.16.56

kṛttikāśukravāreṣu gajakomeḍayājanāt 1
gaṃdhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām

1.16.57

vaṃdhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ
kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vaṃdanam

1.16.58

diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam
gajakomeḍo gajavaktraḥ
tryaṃbakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca

1.16.59

jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvaṃtaryaśvinostathā
rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāṃtidam

1.16.60

lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ
trikaṭuphalagaṃdhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ

1.16.61

dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ
svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam

1.16.62

śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye
śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate

1.16.63

vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate
mārgaśīrṣe 'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet

1.16.64

pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca
samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca

1.16.65

ihāmutra mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāśvatam
vedāṃtajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet

1.16.66

mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā
yajeddevānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet

1.16.67

yāvatsaṃgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate
dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jiteṃdriyaḥ

1.16.68

āmadhyāhnajapedvipro gāyatrīṃ vedamātaram
pañcākṣarādikānmaṃtrānpaścādāsaptikaṃ japet

1.16.69

jñānaṃ labdhvā ca dehāṃte vipro muktimavāpnuyāt
anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca

1.16.70

sadā pañcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate
iṣṭamantrānsadājaptvā mahāpāpakṣayaṃ labhet

1.16.71

dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret
śālitaṃḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca

1.16.72

gaṇanāddvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi
droṇayuktena mudgena dvādaśavyaṃjanena ca

1.16.73

ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ
dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca

1.16.74

nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha
dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam

1.16.75

karpūrakhuracūrṇena pañcasaugaṃdhikairyutam
tāṃbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam

1.16.76

mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam
varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet

1.16.77

evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet
mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt

1.16.78

mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ
satyaloke ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt

1.16.79

sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ
tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet

1.16.80

sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanma naivedyamīritam
tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate

1.16.81

mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate
janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate

1.16.82

ūrje māsi dine puṇye janma naivedyamācaret
saṃkrāṃtipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute

1.16.83

abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam
māsāṃtareṣu janmarkṣapūrṇayogadinepi ca

1.16.84

melanecaśanervāpitāvatsāhasramācaret
janmanaivedyadānenajanmārpaṇaphalaṃlabhet

1.16.85

janmārpaṇācchivaḥ prītiḥsvasāyujyaṃdadātihi
idaṃtajjanmanaivedyaṃśivasyaivapradāpayet

1.16.86

yoniliṃgasvarūpeṇaśivojanmānirūpakaḥ
tasmājjanmanivṛttyarthaṃjanma pūjā śivasya hi

1.16.87

biṃdunādātmakaṃsarvaṃjagatsthāvarajaṃgamam
biṃduḥśaktiḥśivonādaḥśivaśaktyātmakaṃjagat

1.16.88

nādādhāramidaṃbiṃdurbiṃdvādhāramidaṃ jagat
jagadādhārabhūtauhibiṃdunādau vyavasthitau

1.16.89

vindunādayutaṃsarvaṃsakalīkaraṇaṃbhavet
sakalīkaraṇājjanmajagatprāpnotyasaṃśayaḥ

1.16.90

biṃdunādātmakaṃliṃgaṃjagatkāraṇamucyate
biṃdurdervīśivonādaḥśivaliṃgaṃtukathyate

1.16.91

tasmājjanmanivṛttyarthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet
mātādevībiṃdurūpānādarūpaḥ śivaḥ pitā

1.16.92

pūjitābhyāṃpitṛbhyāṃtuparamānaṃda eva hi
paramānaṃdalābhārthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet

1.16.93

sādevījagatāṃmātāsaśivojagataḥ pitā
pitroḥ śuśrūṣakenityaṃkṛpādhikyaṃ hi vardhate

1.16.94

kṛpayāṃtargataiśvaryaṃpūjakasyadadātihi
tasmādaṃtargatānaṃdalābhārthaṃmunipuṃgavāḥ

1.16.95

pitṛmātṛsvarūpeṇaśivaliṃgaṃprapūjayet
bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargāprakṛtirucyate

1.16.96

avyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate
suvyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃgarbhaḥ prakṛtirucyate

1.16.97

puruṣatvādigarbhohigarbhavāñjanakoyataḥ
puruṣātprakṛtoyuktaṃprathamaṃjanmakathyate

1.16.98

prakṛtervyaktatāṃyātaṃdvitīyaṃ janma kathyate
janmajaṃturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate

1.16.99

anyatobhāvyate 'vaśyaṃmāyayājanmakathyate
jīryatejanmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ

1.16.100

janmatetanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi
janmapāśanivṛttyarthaṃjanmaliṃgaṃprapūjayet

1.16.101

bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥprakṛtirucyate
prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛteṃdriyabhojanāt

1.16.102

bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ
mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate

1.16.103

bhagavānbhogadātāhinā 'nyobhogapradāyakaḥ
bhagasvāmīcabhagavānbharga ityucyatebudhaiḥ

1.16.104

bhagenasahitaṃliṃgaṃ bhagaṃliṃgenasaṃyutam
ihāmutracabhogārthaṃnityabhogārthameva ca

1.16.105

bhagavaṃtaṃmahādevaṃ śivaliṃgaṃprapūjayet
lokaprasavitāsūryastaccihnaṃ prasavādbhavet

1.16.106

liṃgeprasūtikartāraṃliṃginaṃpuruṣoyajet // ŚivP_1,16. 106ab/
liṃgārthagamakaṃcihnaṃliṃgamityabhidhīyate

1.16.107

liṃgamarthaṃhipuruṣaṃ śivaṃgamayatītyadaḥ
śivaśaktyoścacihnasyamelanaṃliṃgamucyate

1.16.108

svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate
cihnakāryaṃtujanmādijanmādyaṃvinivartate

1.16.109

prākṛtaiḥ puruṣaiścāpibāhyābhyaṃtarasaṃbhavaiḥ
ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṃgaṃprapūjayet

1.16.110

evamādityavārehipūjājanmanivartikā
ādivāremahāliṃgaṃpraṇavenaivapūjayet

1.16.111

ādivāre pañcagavyairabhiṣeko viśiṣyate
gomayaṃgojalaṃkṣīraṃdadhyājyaṃ pañcagavyakam

1.16.112

kṣīrādyaṃcapṛthakccaivamadhunācekṣusārakaiḥ
gavyakṣīrānnanaivedyaṃpraṇavenaivakārayet

1.16.113

praṇavaṃdhvaniliṃgaṃtunādaliṃgaṃsvayaṃbhuvaḥ
biṃduliṃgaṃ tu yaṃtraṃsyānmakāraṃtupratiṣṭhitam

1.16.114

ukāraṃcaraliṃgaṃsyādakāraṃguruvigraham
ṣaḍliṃgapūjayānityaṃjīvanmuktonasaṃśayaḥ

1.16.115

śivasyabhaktyāpūjā hi janmamuktikarīnṛṇām
rudrākṣadhāraṇātpādamardhaṃ vaibhūtidhāraṇāt

1.16.116

tripādaṃ maṃtrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān
śivaliṃgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ

1.16.117

ya imaṃ paṭhate 'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ
tasyaiva śivabhaktiśca vardhatesudṛḍhā dvijāḥ

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc