Śiśupālavadha · Chapter 20
mukhamullasitatrirekhamuccairbhidurabhrūyugabhīṣaṇaṃ dadhānaḥ /
samitāviti vikramānamṛṣyangatabhīrāhvatacedirāṇmurārim
śitacakranipātasaṃpratīkṣyaṃ vahataḥ skandhagataṃ ca tasya mṛtyum /
abhiśauri ratho 'thanoditāśvaḥ prayayau sārathirūpayā niyatyā
abhicaidyamagādratho 'pi śaureravaniṃ jāguḍakuṅkumābhitāmraiḥ /
guraneminipīḍanāvadīrṇavyasudehasrutaśoṇitairvilimpan
sa nirāyataketanāṃśukāntaḥ kalanikvāṇakarālakiṅkiṇīkaḥ /
virarāja ripukṣayapratijñāmukharo muktaśikhaḥ svayaṃ nu mṛtyuḥ
sajalāmbudharāravānukārī dhvanirāpūritadiṅmukho rathasya /
praguṇīkṛtakekamūrdhvakaṇṭhaiḥ śitikaṇṭhairupakarṇayāmbabhūve
abhivīkṣya vidarbharājaputrīkucakāśmīrajacihnamacyutoraḥ /
cirasevitayāpi cedirājaḥ sahasāvāpa ruṣā tadaiva yogam
janitāśaniśabdaśaṅkamuccairdhanurāsphālitamadhvanannṛpeṇa /
capalānilacodyamānakalpakṣayakālāgniśikhānibhasphurajjyam
samakālamivābhilakṣaṇīyagrahasaṃdhānavikarṣaṇāpavargaiḥ /
atha sābhisāraṃ śaraistarasvī sa tiraskartumupendramadhyavarṣat
ṛjutāphalayogaśuddhibhājāṃ gurupakṣāśrayiṇāṃ śilīmukhānām /
guṇinā natimāgatena sandhiḥ saha cāpena samañjaso babhūva
aviṣahyatame kṛtādhikāraṃ vaśinā karmaṇi cedipārthivena /
arasaddhanuruccakaidṛḍhārtiprasabhākarṣaṇavepamānajīvam
anusantatipātinaḥ paṭutvaṃ dadhataḥ śuddhibhṛto gṛhītapakṣāḥ /
vadanādiva vādino 'tha śabdāḥ kṣitibharturdhanuṣaḥ śarāḥ prasasruḥ
gavalāsitakānti tasya madhyasthitaghorāyatabāhudaṇḍanāsam /
dadṛśe kupitāntakonnmadbhrūyugabhīmākṛti kārmukaṃ janena
taḍidujjvalajātarūpapuṅkhaiḥ khamayaḥśyāmamukhairabhidhvanadbhiḥ /
jaladairiva raṃhasā patadbhiḥ pidadhe saṃhatiśālibhiḥ śaraughaiḥ
śitaśalyamukhāvadīrṇameghakṣaradambhaḥ sphuṭatīvravedanānām /
sravadasrutatīva cakravālaṃ kakubhāmaurṇaviṣuḥ suvarṇapuṅkhāḥ
amanoramatāṃ yatī janasya kṣaṇamālokapathānnabhaḥ sadāṃ vā /
rurudhe pihitāhimadyutirdhīrviśikhairantaritā cyutā dharitratrī
vinivāritabhānutāpamekaṃ sakalasyāpi muradviṣo balasya /
śarajālamayaṃ samaṃ samantāduru sadmeva narādhipena tene
iti cedimahībhṛtā tadānīṃ tadanīkaṃ danusūnusūdanasya /
vayasamiva cakramakriyākaṃ parito 'rodhi vipāṭapañcareṇa
iṣuvarṣamanekamekavīrastadaripracyutamacyutaḥ pṛṣatkaiḥ /
atha vādikṛtaṃ pramāṇamanyaiḥ prativādīva nirākarotpramāṇaiḥ
pratikuñcitakūrpareṇa tena śravaṇopāntikanīyamānagavyam /
dhvanati sma dhanurghanāntamattapracurakrauñcaravānukāramuccaiḥ
urasā vitatena pātitāṃsaḥ sa mayūrāñcitamastakastadānīm /
kṣaṇamālikhito nu sauṣṭhavena sthirapūrvāparamuṣṭirābabhau vā
dhvanato nitarāṃ rayeṇa gurvyastaḍidākāracaladguṇādasaṃkhyāḥ /
iṣavo dhanuṣaḥ saśabdamāśu nyapatannambudharādivāmbudharāḥ
śikharonnataniṣṭhurāṃsapīṭhaḥ sthagayannekadigantamāyatāntaḥ /
niravarṇi sakṛtprasārito 'sya kṣitibharteva camūbhirekabāhuḥ
tamakuṇṭhamukhāḥ suparṇaketoriṣavaḥ kṣiptamiṣuvrajaṃ pareṇa /
vibhidāmanayanta kṛtyapakṣaṃ nṛpaterneturivāyathārthavarṇāḥ
dayitairiva khaṇḍitā murārerviśikhaiḥ saṃmukhamujjvalāṅgalekhaiḥ /
laghimānamupeyuṣī pṛthivyāṃ viphalā śatruśarāvaliḥ papāta
pramukhe 'bhihatāśca patravāhāḥ prasabhaṃ mādhavamuktavatsadantaiḥ /
paripūrṇataraṃ bhuvo gatāyāḥ parataḥ kātaravatpratīpamīyuḥ
itaretaratsannikarṣajanmā galasaṃghaṭṭavikīrṇavisphuliṅgaḥ /
paṭalāni lihanvalāhakānāmapareṣu kṣaṇamajjvalatkṛśānuḥ
śaradīva śaraśriyā vibhinne vibhunā śatruśilīmukhābhrajāle /
vikasanmukhavārijāḥ prakāmaṃ babhurāśā iva yādavadhvajinyaḥ
sa divaṃ samacicchadaccharaughaiḥ kṛtatigmadyutimaṇḍalāpalāpaiḥ /
dadṛśe 'tha ca tasya cāpayaṣṭyāmiṣurekaiva janai sakṛdvisṛṣṭā
bhavati sphuṭamāgato vipakṣānna sapakṣo 'pi hi nirvṛtervidhātā /
śiśupālabalāni kṛṣṇamuktaḥ sutarāṃ tena tatāpa tomaraughaḥ
guruvegavirāvibhiḥ patatrairiṣavaḥ kāñcanapiṅgalabhāsaḥ /
vinatāsutavattalaṃ bhuvaḥ sma vyathitabhrāntabhujaṅgamaṃ viśanti
śataśaḥ paruṣāḥ puro viśaṅkaṃ śiśupālena śilīmukhāḥ prayuktāḥ /
paramarmabhido 'pi dānavāreraparādhā iva na vyathāṃ vitenuḥ
vihitādbhutalokasṛṣṭimāye jamamicchankila māyayā murārau /
bhuvanakṣayakālayoganidre nṛpatiḥ svāpanamastramājahāra
salilārdravarāhadehanīlo vidadhadbhāskaramarthaśūnyasaṃjñam /
pracalāyatalocanāravindaṃ vidadhe tadbalamandhakāraḥ
guravo 'pi niṣadya yannidadrurdhanuṣi kṣmāpatayo na vācyametat /
kṣayitāpadi jāgrato 'pi nityaṃ nanu tatraiva hi te 'bhavanniṣaṇṇāḥ
ślathatāṃ vrajatastathā pareṣāmagaddhāraṇāśaktimujjhataḥ svām /
sugṛhītamapi pramadabhājāṃ manasaḥ śāstramivāmastramagrapāṇeḥ
ucitasvapano 'pi nīrarāśau svabalāmbhonidhimadhyagastadīnīm /
bhuvanatrayakāryajāgarūkaḥ sa paraṃ tatra paraḥ pumānajāgaḥ
athasūryarucīva tasya dṛṣṭāvudbhūtkaustubhadarpaṇaṃ gatāyām /
paṭuḥ dhāma tato na cādbhutaṃ tadvibhurindvarkavilocanaḥ kilāsau
mahataḥ praṇateṣviva prasādaḥ sa maṇeraṃśucayaḥ kakuṃmukheṣu /
vyakasadvikasadvilocanebhyo dadadālokamanāvilaṃ balebhyaḥ
prakṛtiṃ pratipādukaiśca pādaiścakḷṣe bhānumataḥ punaḥ prasartum /
tamaso 'bhibhavādapāsya mūrcchāmupajīvatsahasaiva jīvalokaḥ
ghanasaṃtamasairjavena bhūyo yaduyodhairyudhi redhire dviṣantaḥ /
nanu vāridharoparodhamuktaḥ sutarāmuttapate patiḥ prabhāṇām
vyavahāra ivānṛtābhiyogaṃ timiraṃ nirjitavatyathaprakāśe /
ripurulbaṇabhīmabhogabhājāṃ bhujagānāṃ jananīṃ jajāpa vidyām
pṛthudarvibhṛtastataḥ phaṇīndrā viṣamāśībhiranārataṃ vamantaḥ /
abhavanyugapadvilolajihvāyugalīḍhobhayasṛkkabhāgamāviḥ
kṛtakeśaviḍambanairvihāyo vijayaṃ tatkṣaṇamicchubhiśchalena /
amṛtāgrabhuvaḥ pureva pucchaṃ baḍavābharturavāri kādraveyaiḥ
dadhatastanimānamānapūrvyā babhurakṣiśravaso mukhe viśālāḥ /
bharatajñakavipraṇītakāvyagrathitāṅkā iva nāṭakaprapañcāḥ
saviṣaśvasanoddhatorudhūmavyavadhimlānamarīci pannagānām /
uparāgavateva tigmabhāsā vapuraudumbaramaṇḍalābhamūhe
śikhipicchakṛtadhvajāvacūḍakṣaṇasāśaṅkavivartamānabhogāḥ /
yamapāśavadāśubandhanāya nyapatanvṛṣṇigaṇeṣu lelihānāḥ
pṛthuvāridhivīcimaṇḍalāntarvilasatphenavitānapāṇḍurāṇi /
dadhati sma bhujaṅgamāṅgamadhye navanirmokaruciṃ dhvajāṃśukāni
kṛtamaṇḍalabandhamullasadbhiḥ śirasi pratyurasaṃ vilambamānaiḥ /
vyarucajjanatā bhujaṅgabhogairdalitendīvaramālabhāriṇīva
pariveṣṭitamūrtayaśca mūlāduragairāśirasaḥ saratnapuṣpaiḥ /
dadhurāyatavalliveṣṭitānāmupamānaṃ manujā mahīruhāṇām
bahulāñjanapaṅkapaṭṭanīladyutayo dehamitastataḥ śramantaḥ /
dadhire phaṇinasturaṅgameṣu sphuṭapalyāṇanibaddhavardhralīlām
prasṛtaṃ rabhasādayobhinīlā pratipadaṃ parito 'bhiveṣṭayantī /
tanurāyatiśālinī mahāhergajamanduriva niścalaṃ cakāra
atha sasmitavīkṣitādavajñācalitaikonnamitabhru mādhavena /
nijaketuśiraḥśritaḥ suparṇādudapaptannayutāni pakṣirājām
drutahemarucaḥ khagāḥ khagendrādalaghūdīritanādamutpatantaḥ /
kṣaṇamaikṣiṣatoccakaiścamūbhirjvalataḥ saptaruceriva sphuliṅgāḥ
upamānamalābhi lolapakṣakṣaṇavikṣiptamahāmbuvāhamatsyaiḥ /
gaganārṇavamantarāsumeroḥ kulajānāṃ garuḍairilādharāṇām
patatāṃ paritaḥ parisphuradbhiḥ paripiṅgīkṛtadiṅmukhairmayūkhaiḥ /
sutarāmabhavadaddurīkṣyabimbastapanastatkiraṇairivātmadarśaḥ
dadhurambudhimanthanādrimanthabhramaṇāyastaphaṇīndrapittajānām /
rucamullasamānavainateyadyutibhinnāḥ phaṇabhāriṇo maṇīnām
abhitaḥ kṣubhitāmburāśidhīradhvanirākṛṣṭasamūlapādapaughaḥ /
janayannabhavadyugāntaśaṅkāmanilo nāgavipakṣapakṣajanmā
pracalatpatagendrapatravātaprasabhonmūlitaśailadattamārgaiḥ /
bhayavihvalamāśu dandaśūkairvivaśairāviviśe svameva dhāma
khacaraiḥ kṣayamakṣaye 'hisainye sukṛtairduṣkṛtavattadopanīte /
ayugāciriva jvalanruṣātho ripuraudarciṣamājuhāva mantram
sahasā dadhaduddhatāṭṭahāsaśriyamuttrāsitajantunā svanena /
viyatāyatahetibāhuruccairatha vetāla ivotpapāta vahniḥ
calitoddhatadhūmaketano 'sau rabhasādambararohirohitāśvaḥ /
drutamārutasārathiḥ śikhāvānkanakasyandanasundaraścacāla
jvaladambarakoṭarāntarālaṃ bahulārdrāmbudapatrabaddhadhūmam /
paridīpitadīrghakāṣṭhamuccaistaruvadviśvamuvoṣa jātavedāḥ
gurutāpaviśuṣyadambuśubhrāḥ kṣaṇamālagnakṛśānutāmrabhāsaḥ /
svamasāratayā maṣībhavantaḥ punarākāramavāpurāmbuvāhāḥ
jvalitānalalolapallavāntāḥ sphuradaṣṭāpadapatrapītabhāsaḥ /
kṣaṇamātrabhavāmabhāvakāle sutarāmāpurivāyatiṃ patākāḥ
nikhilāmiti kurvataścirāyadrutacāmīkaracārutāmiva dyām /
pratighātasamarthamastramagneratha meghaṅkaramasmaranmurāriḥ
caturambudhigarbhadhīrakukṣervapuṣaḥ sandhiṣu līnasarvasindhoḥ /
udaguḥ salilātmanastridhāmno jalavāhāvalayaḥ śiroruhebhyaḥ
kakubhaḥ kṛtanādamāstṛṇantastirayantaḥ paṭalāni bhānubhāsam /
udanaṃsiṣurabhramabhrasaṅghāḥ sapadi śyāmalimānamānayantaḥ
tapanīyanikarṣarājigaurasphuraduttālataḍicchaṭāṭṭahāsam /
anubaddhasamuddhatāmbuvāhadhvanitāḍambaramambaraṃ babhūva
savituḥ paribhāvukairmarīcīnacirābhyaktamataṅgajāṅgabhābhiḥ /
jaladairabhitaḥ sphuradbhiruccairvidadhe ketanateva dhūmaketoḥ
jvalataḥ śamanāya citrabhānoḥ pralayāplāvamivābhidarśayantaḥ /
vavṛṣurvṛṣanādino nadīnāṃ prataṭāropitavāri vārivāhāḥ
madhurairapi bhūyasā sa medhyaiḥ prathamaṃ pratyuta vāribhirdidīpe /
pavamānasakhastataḥ krameṇa praṇayakrodha ivāśamadvivādaiḥ
paritaḥ prasabhena nīyamānaḥ śaravarṣairavasāyamāśrayāśaḥ /
prabaleṣu kṛtī cakāra vidyudvyapadeśena ghaneṣvanupraveśam
prayataḥ praśamaṃ hutāśanasya kvacidālakṣyata muktamūlamarciḥ /
balabhitprahitāyudhābhighātāttruṭitaṃ patripaterivaikapatram
vyagamansahasā diśāṃ mukhebhyaḥ śamayitvā śikhināṅghanāghanaughāḥ /
upakṛtyanisargataḥ pareṣāmuparodhaṃ na hi kurvate mahāntaḥ
kṛtadāhamudarciṣaḥ śikhābhiḥ pariṣiktaṃ muhurambhasā navena /
vihitāmbudharavraṇaṃ prapede gaganaṃ tāpitapāyitāsilakṣmīm
iti narapatirastraṃ yadyadāviścakāra prakupita iva rogaḥ kṣiprakārī vikāram /
bhiṣagiva gurudoṣacchedinopakrameṇa kramavidatha murāriḥ pratyahaṃstattadāśu
śuddhiṃ gatairapi parāmṛjubhirviditvā bāṇairajayyamavighaṭṭitamarmabhistam /
marmātigairanṛjubhirnitarāmaśuddhair vāksāyakairatha tutoda tadā vipakṣaḥ
rāhustrīstanayorakāri sahasā yenāślathāliṅganavyāpāraikavinodadurlalitayoḥ kārkaśyalakṣmīrvṛthā /
tenākrośata eva tasya murajittatkālalolānalajvālāpallavitena mūrdhavikalaṃ cakreṇa cakre vapuḥ
śriyā juṣṭaṃ divyaiḥ sapaṭaharavairanvitaṃ puṣpavarṣair vapuṣṭacaidyasya kṣaṇamṛṣigaṇaiḥ stūyamānaṃ nirīya /
prakāśenākāśe dinakarakarānvikṣipadvismitākṣair narendrairaupendraṃ vapuratha viśaddhāma vīkṣāṃbabhūve
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0