શિશુપાલવધ · અધ્યાય 10

સઞ્જિતાનિ સુરભીણ્યથ યૂનામુલ્લસન્નયનવારિરુહાણિ ।
આયુષઃ શુઘટિતાનિ સુરાયાઃ પાત્રતાં પ્રિયતમાવદનાનિ

સોપચારમુપશાન્તવિચારં સાનુતર્ષમનુતર્ષપદેન ।
તે મુહૂર્તમથ મૂર્તમપીપ્યન્ પ્રમ માનમવધૂય વધૂઃ સ્વાઃ

કાન્તાકાન્તવદનપ્રતિબિમ્બે ભગ્નબાલસહકારસુગન્ધૌ ।
સ્વાદુનિ પ્રણદિતાલિનિ શીતે નિર્વિવાર મધુનીન્દ્રિયવર્ગઃ

કાપિશાયનસુગન્ધિ વિઘૂર્ણન્નુન્મદો ઽધિશયિતું સમશેત ।
ફુલ્લદૃષ્ટિ વદનં પ્રમદાનામબ્જચારુ ચષકં ચ ષડઙ્ધ્રિઃ

બિમ્બિતં બૃતપરિસ્રુતિ જાનન્ ભાજને જલજમિત્યબલાયાઃ ।
ઘ્રાતુમક્ષિ પતતિ ભ્રમરઃ સ્મ ભ્રાન્તિભાજિ ભવતિ ક્વ વિવેકઃ

દત્તમિષ્ટતમયા મધુ પત્યુર્બાડમાપ પિબતો રસવત્તામ્ ।
યત્સુવર્ણમુકુટાંશુભિરાસાચ્ચેતનાવિરહિતૈરપિ પતિમ્

સ્વદનેન સુતનોરવિચારાદોષ્ઠતઃ સમચરિષ્ટ રસો ઽત્ર ।
અન્યમન્યદિવ યન્મનધુ યૂનઃ સ્વાદમિષ્ટમતનિષ્ટ તદેવ

બિભ્રતૌ મધુરતામતિમાત્રં રાગિભિર્યુગપદેવ પપાતે ।
આનનૈર્મધુરસો વિકસદભિર્નાસિકાભિરસિતોત્પલગન્ધઃ

પતિવત્યભિમતે મધુતુલ્યસ્વાદમોષ્ઠકં વિદદઙ્ક્ષૌ ।
લભ્યતે સ્મ પરિરક્તતયાત્મા યાવકેન વિયતાપિ યુવત્યાઃ

કસ્યચિત્સમદનં મદનીયપ્રયસીવદનપાનપરસ્ય ।
સ્વાદિતઃ સકૃદિવાસવ એવ પ્રત્યુત ક્ષણવિદંશપદે ઽભૂત્

પીતશીતધુમધુરૈર્મિધુનાનામાનનૈઃ પરિહૃતં ચષકાન્તઃ ।
વ્રીડયા રુદદિવાલિવિરાવૈર્નીલનીરજમગચ્છદધસ્તાત્

પ્રાતિભત્રિસરકેણ ગતાનાં વક્રવાક્યરચનારમણીયઃ ।
ગૂઢસૂચિતરહસ્યસહાસઃ સુભ્રુવાં પ્રવવૃતે પરિહાસઃ

હાવકારિ હસિતં વચનાનાં ખૌશલં દૃશિ વિકારવિશેષાઃ ।
ચકિરે ભૃશમૃજોરપિ વધ્વાઃ કામિનેવ તરુણેન મદેન

અપ્રસન્નમપરાદ્ધરિ પત્યૌ કોપદીપ્તમુરરીકૃતધૈર્યમ્ ।
ક્ષાલિતં નુ શમિતં નુ વધૂનાં દ્રવિતં નુ હૃદયં મધુવારૈઃ

સન્તમેવ ચિરપ્રકૃતત્વાદપ્રકાશિતમદ્દ્યુતઙ્ગે ।
વિભ્રમં મધુમદઃ પ્રમદાનાં ધાતુલીનમુપસર્ગ ઇવાર્થમ્

સાવશેષપદમુક્તમુપેક્ષા સ્રસ્તમાલ્યવસનાભરણેષુ ।
ગન્તુમુત્થિમકારણતઃ સ્મ દ્યોતયન્તિ મદવિભ્રમમાસામ્

મદ્યમન્દવિગલત્ત્રપમીષચ્ચક્ષુરુન્મિષિતપક્ષ્મ દધત્યા ।
વીક્ષ્યતે સ્મ શનકૈર્નવવધ્વા કામિનોમુખમધોમુખયૈવ

યા કથઞઅચન સખીવચનેન પ્રાગભિપ્રિયતમં પ્રજગલ્ભે ।
વ્રીડાજાડ્યમભજન્મધુપા સા સ્વાં મદાત્પ્રકૃતિમેતિ હિ સર્વઃ

છાદિતઃ કથમપિ ત્રપયયાન્તર્યઃ પ્રિયં પ્રતિ ચિરાય રમણ્યાઃ ।
વારુણીમદવિશઙઅગમથાવિશ્ચક્ષુષો ઽભવદસાવિવ રાગાઃ

આગતાનગણિતપ્રતિયાતાન્ વલ્લભાનભિસિસારયિષૂણામ્ ।
પ્રાપિ ચેતસિ સવિપ્રતિસારે સુભ્રુવામવસરઃ સરકેણ

મા પુનસ્તમભિસીસરમાગસ્કારિણં મદવિમોહિતચિત્તા ।
યોષિદિત્યભિલાષ ન હાલાં દુસ્ત્યજઃ ખલુ સુખાદપિ માનઃ

હ્રીવિમોહમહરદ્દયિતાનામન્તિકં રતિસુખાય નિનાય ।
સપ્રસાદમિવ સેવિતમાસીત્સદ્ય એવ ફલદં મધુ તાસામ્

દત્તમાત્તમદનં દયિતેન વ્યાપ્તમતિશાકેન રસેન ।
સસ્વદે મુખસુરં પ્રમદાભ્યો નામ રૂઢમપિ ચ વ્યુદપાદિ

લબ્ધસૌરભગુણો મદિરાણામઙ્ગનાસ્યચષકસ્ય ચ ગન્ધઃ ।
મોદિતાલિરિતરેતરયોગાદન્યતામભજતાતિશયં નુ

માનભઙ્ગપચટુના સુરતેચ્છાં તન્વતા પ્રથયતા દૃશિ રાગમ્ ।
લેભિરે સપદિ ભાવયતાન્તર્યોષિતઃ પ્રણયિનેવ મદેન

પાનધૌતનવયાવકરાગં સુભ્રુવો નિભૃતચુમ્બનદક્ષાઃ ।
પ્રેયસામધરરાગરસેન સ્વં કિલાધરમુપાલિ રરઞ્જુઃ

અર્પિતં રસિતવત્યપિ નામગ્રાહમન્યયુવતેર્દયિતેન ।
ઉજ્ઝતિ સ્મ મદમપ્યપિબન્તી વીક્ષ્ય મદ્યમિતરા તુ મમાદ

અન્યાન્યવનિતાગતચિત્તં ચિત્તનાથમભિશઙ્કિતવત્યા ।
પીતભૂરિસુરયાપિ નમેદે નિર્વૃતિર્હિમનસો મદહેતુઃ

કોપવત્યનુનયાનગૃહીત્વા પ્રાગથો મધુમદાહિતમોહા ।
કોપિતં વિરહખેદિતચિત્તા કાન્તમેવ કલયન્ત્યનુનિન્યે

કુર્વતા મુકુલિતાક્ષિયુગાનામઙ્ગસાદમવસાદિતવગચામ્ ।
ઈર્ષ્યયેવ હરતા હ્રિયમાસાં તદ્ગુણઃ સ્વયમકારિ મદેન

ગણ્ડભિત્તિષુ પુરા સદૃશીષુ વ્યાઞ્જિ નાઞ્જિતદૃશાં પ્રતિમેન્દુઃ ।
પાનપાટલિતકાન્તિષુ પશ્ચાલ્લોધ્રચૂર્ણતિલકાકૃતિરાસીત્

ઉદ્ધતૈરિવ પરસ્પરસઙ્ગાદીરિતાન્યુભયતઃ કુચકુમ્ભૈઃ ।
યોષિતામતિમદેન જુઘૂર્ણુર્વિભ્રમાતિશયપુંસિ વપૂંષિ

ચારુતા વપુરભૂષયદાસાં તામનૂનનવયૌવનયોગઃ ।
તં પુનર્મકરકેતનલક્ષક્ષ્મીસ્તાં મદો દયિતસંગમભૂષઃ

ક્ષીબતામનુગતાસ્વનુવેલં તાસુ રોષપરિતોષવતીષુ ।
અગ્રહીન્ન સશરં ધનુરુજ્ઝામાસ નૂજ્ઝિતનિષઙ્ગમનઙ્ગઃ

શહઙ્ગયાન્યયુવતૌ વનિતાભિઃ પ્રત્યભેદિ દયિતઃ સ્ફુટમેવ ।
ન ક્ષમં ભવતિ તત્વવિચારે મત્સરેણ હતસંવૃતિ ચેતઃ

આનનૈર્વિચકસે હૃષિતાભિર્વલ્લભાનભિ તનૂભિરભાવિ ।
આર્દ્રતાં હૃદયમાપ ચ રોષો લોલતિ સ્મ વચનેષુ વધૂનામ્

રૂપમપ્રતિવિધાનમનોજ્ઞં પ્રેમ કાર્યમનપેક્ષ્ય વિકાસિ ।
ચાટુ ચાકૃતકસંભ્રમમાસાં કાર્મણત્વમગમન્રમણેષુ

લીલયૈવ સુતનોસ્તુલયિત્વા ગૌરવાઢ્યમપિ લાવણિકેન ।
માનવઞ્જનવિદા વદનેન ક્રીતમેવ હૃદયં દયિતસ્ય

સ્પર્શભાજિ વિશદચ્છવિચારૌ કલ્પિતે મૃગદૃશાં સુરતાય ।
સન્નતિં દધતિ પેતુરજસ્રં દૃષ્ટયઃ પ્રિયતમે શયને ચ

યૂનિ રાગતરલૈરપિ તિર્યક્પાતિભિઃ શ્રુતિગુણેન યુતસ્ય ।
દીર્ઘદર્શિભિરકારિ વધૂનાં લઙ્ઘનં ન નયનૈઃ શ્રવણસ્ય

સંકથેચ્છુરભિધાતુમનીશા સંમુખી ન ચ બભૂવ દિદૃક્ષુઃ ।
સ્પર્શનેન દયિતસ્ય નતભ્રૂરઙ્ગચપલાપિ ચકમ્પે

ઉત્તરીયવિનયાત્ત્રપમાણા રુન્ધતી કિલ તદીક્ષણમાર્ગમ્ ।
આચરિષ્ટ વિકટેન વિવોઢુર્વક્ષસૈવ કુચમણડલમન્યા

અંશુકં હૃતવતા તનુબાહુસ્વસ્તિકાપિહિતમુગ્ધકુચાગ્રા ।
ભિન્નશઙ્ખવલયં પરિણેત્રા પર્યરમ્ભિ રભસાદચિરોઢા

સંજહાર સહસા પરિરબ્ધપ્રેયસીષુ વિરહય્ય વિરોધમ્ ।
સંહિતં રતિપતિઃ સ્મિતભિન્નક્રોધમાશુ તરુણેષુ મહેષુમ્

સ્રંસમાનમુપયન્તરિ વધ્વાઃ શ્લિષ્ટવત્યુપસપક્ષિ રસેન ।
આત્મનૈવ રુરુધે કૃતિનેવ સ્વસઙ્ગિ વસનં જઘનેન

પીડિતે પુર ઉરઃ પ્રતિષેધં ભર્તરિ સ્તનયુગેન યુવત્યાઃ ।
સ્પષ્ટમેવ દલતઃ પ્રતિનાર્યસ્તન્મયત્વમભવદ્ધૃદયસ્ય

દીપિતસ્મરમુરસ્યપપીડં વલ્લભે ઘનમભિષ્વજમાને ।
વક્રતાં ન યયતુઃ કુચકુમ્ભૌ સુભ્રુવઃ કઠિનતાતિશયેન

સંપ્રવેષ્ટુમિવ યોષિત ઈષુઃ શ્લિષ્યતાં હૃદયમિષ્ટતમાનામ્ ।
આત્મનઃ સતતમેવ તદન્તર્વર્તિનો ન ખલુ નૂનમજાનન્

સ્નહનિર્ભરમદત્ત વધૂનામાર્દ્રતાં વપુરસંશયમન્તઃ ।
યૂનિ ગાઢપરિરમ્ભિણિ વસ્ત્રક્નોપમમ્બુ વવૃષે યદનેન

ન સ્મ માતિ વપુષઃ પ્રમદાનામન્તરિષ્ટતમસઙ્ગમજન્મા ।
તદ્બહુર્બહિરવાપ્ય વિકાસં વ્યાનશે તનુરુહાણ્યપિ હર્ષઃ

યત્પ્રિયવ્યતિકરાદ્વનિતાનમઙ્ગજેન પુલકેન બભૂવે ।
પ્રાપિ તેન ભૃશમુચ્છ્વસિભિર્નીવિભિઃ સપદિ બન્ધનમોક્ષઃ

હ્રીભરાદવનતં પરિરમ્ભે રાગવાનવટુજેષ્વવકૃષ્ય ।
અર્પિતોષ્ઠદલમાનનપદ્મં યોષિતો મુકુલિતાક્ષમધાસીત્

પલ્વોપમિતસામ્યસપક્ષં દષ્ટત્યધરબિમ્બમભીષ્ટે ।
પર્યકૂજિ સરુજેવ તરુણ્યાસ્તારલોલવલયેન કરેણ

કેનચિતન્મધુરમુલ્બણરાગં બાષ્પતપ્તમધિકં વિરહેષુ ।
ઓષ્ઠપલ્લવમવાપ્ય મુહૂર્ત સુભ્રુવઃ સરસમક્ષિ ચુચુમ્બે

રેચિતં પરિજનેન મહીયઃ કેવલાભિરતદમ્પતિ ધામ ।
સામ્યમાપ કમલાસખવિષ્વક્સેનસેવિતયુગાન્તપયોધેઃ

આવૃતાન્યપિ નિરન્તરમુચ્ચૈર્યોષિતામુરસિજદ્વતયેન ।
રાગિણામિત ઇતો વિમૃશદ્ભિઃ પાણિભિર્જગૃહિરે હૃદયાનિ

કામિનામસકલાનિ વિભુગ્નૈઃ સ્વદવારિમૃદુભિઃ કરજાગ્રૈઃ ।
આક્રિયન્ત કઠિનેષુ કથઞ્ચિત્કામિનીકુચતટેષુ પદાનિ

સોષ્મણઃ સ્તનશિલાશિખરાગ્રાદાત્તઘર્મસલિલૈસ્તરુણાનામ્ ।
ઉચ્છ્વસત્કમલચારુષુ હસ્તૈનિમ્નનાભિસરસીષુ નિપેતે

આમૃશદ્ભિરભિતો વલિવીચિર્લોલમાનવિતતાઙ્ગુલિહસ્તૈઃ ।
સુભ્રુવામનુભવાત્પ્રતિપેદે મુષ્ટિમેયમિતિ મઘ્યમભીષ્ટૈઃ

પ્રાપ્ય નાભિનદમજ્જનમાશુ પ્રસ્થિતં નિવસનગ્રહણાય ।
ઔપનીવિકમરુન્ધ કિલ સ્ત્રી વલ્લભસ્ય કરમાત્મકરાભ્યામ્

કામિનઃ કૃતરતોત્સવકાલક્ષેપમાકુલવધૂકરસઙ્ગિ ।
મેખલાગુણવિલગ્નમસૂયાં દીર્ઘસૂત્રમકરોત્પરિધાનમ્

અમ્બરં વિનયતઃ પ્રિયપાણેર્યોષિતસ્ય કરયોઃ કલહસ્ય ।
વારણમિવ વિધાતુમભીક્ષ્ણં કક્ષ્યયા ચ વલયૈશ્ચ શિશિઞ્ચે

ગ્રન્થિમુદ્ગ્રથયિતું હૃદયદેશે વાસસઃ સ્પૃશતિ માનધનાયાઃ ।
ભ્રૂયુગેણ સપદિ પ્રતિપેદે રોમભિશ્ચ સમમેવ વિભેદઃ

આશુ લઙ્ઘિતવતીષ્ટકરાગ્રે નીવીમર્ધમુકુલીકૃતદૃષ્ટ્યા ।
રક્તવૈણિક હતાધરતન્ત્રીમણ્ડલક્વણિતચારુ ચુકૂજે

આયતાઙ્ગુલિરભૂદતિરિક્તઃ સુભ્રુવાં ક્રશિમશાલિનિ મધ્યે ।
શ્રોણિષુ પ્રિયકરઃ પૃથુલાસુ સ્પર્શમાપ સકલેન તલેન

ચક્રુરેવ લલનોરુષુ રાજીઃ સ્પર્શલોભવશલોલકરાણામ્ ।
કામિનામનિભૃતાન્યપિ રમ્ભાસ્ત મ્ભકોમલતલેષુ નખાનિ

ઊરુમૂલચપલેક્ષણમઘ્નન્ યૈર્વતંસકુસુમૈઃ પ્રિયમેતાઃ ।
ચક્રિરે સપદિ તાનિ યથાર્થ મન્મથસ્ય કુસુમાયુધનામ

ધૈર્યમુલ્બણમનોભવભવા વામતાં ચ વપુરર્પિતવત્યઃ ।
વ્રીડિતં લલિત સૌરતધાર્ષ્ટ્યઅસ્તેનિરે ઽભિરુચિતેષુ તરુણ્યઃ

પાણિરોધમવિરોધવાઞ્છં ભર્ત્સનાશ્ચ મધુરસ્મિતગર્ભાઃ ।
કામિનઃ સ્મ કુરુતે કરભોરુર્હઅરિ શુષ્કરુદિતં ચ સુખઽપિ

વારણાર્થપદગદ્ગદવાચામીર્ષ્યયા મુહુરપત્રપયા ચ ।
કુર્વતે સ્મ સુદૃશામનુકૂલં પ્રતિકૂલિકતયૈવ યુવાનઃ

અન્યકાલપરિહાર્યમજસ્રં તદ્દ્વયેન વિદધે દ્વયમેવ ।
ધૃષ્ટતા રહસિ ભર્તૃષુ તાભિર્નિર્દયત્વમિતરૈરબલાસુ

બાહુપીડનકચગ3હણાભ્યામાહતેન નખદન્તનિપાતૈઃ ।
બોધિતસ્તનુશયતરુણીનામુન્મિમીલ વિશદં વિષમેષુ

કાન્તયા સપદિ કો ઽપ્યુપગૂઢઃ પ્રૌઢપાણિરપનેતુમિયેષ ।
સંહતસ્તનતિરસ્કૃતદૃષ્ટિર્ભ્રષ્ટમેવ ન દુકૂલમપશ્યત્

આહતં કુચતટેન તરુણ્યાઃ સાધુ સોઢમમુનેતિ પપાત ।
ત્રુટ્યતઃ પ્રિયતમોરસિ હારાત્પુષ્પવૃષ્ચટરિવ મૌક્તિકવૃષ્ટિઃ

સીત્કૃતાનિ મણિતં કરુણોક્તિઃ સ્નિગ્ધમુક્તમલમર્થવચાંસિ ।
હાસભૂષણરવાશ્ચ રમણ્યાઃ કામસૂત્રપદતામુપજગ્મુઃ

ઉદ્ધતૈર્નિભૃતમેકમનેકૈશ્છદવન્મૃગદૃશામવિરામૈઃ ।
શ્રૂયતે સ્મ મણિતં કલકાઞ્ચીનૂપુરધ્વનિભિરક્ષતમેવ

ઈદૃશસ્ય ભવતઃ ખતમેતલ્લાઘવં મુહુરતીવ રતેષુ ।
ક્ષિપ્તમાયતમદર્શયદુર્વ્યા કાઞ્ચિદામ જઘનસ્ય મહત્વમ્

પ્રપ્યતે સ્મ ગતચિત્રકચિત્રૈશ્ચત્રમાર્દ્રનખલક્ષ્મકપોલૈઃ ।
દધ્રિરે ઽથ રભસચ્યુતપુષ્પાઃ સ્વબિન્દુકુસુમાન્યલકાન્તાઃ

યદ્યદેવ રુરુચે રુચિરેભ્યઃ સુભ્રુવો રહસિ ત્તદકુર્વન્ ।
આનુકૂલિકતયા હિ નરાણામાક્ષિપન્તિ હૃદયાનિ તરુણ્યઃ

પ્રાપ્ય મન્મથરસાદતિભૂમિં દુર્વહસ્તનભરાઃ સુરતસ્ય ।
શશ્રમુઃ શ્રમજલાર્દ્રલલાટશ્લિષ્ટકેશમસિતાયતકેશ્યઃ

સંગતાભિરુચિતૈશ્ચલિતાપિ પ્રાગમુચ્યત ચિરેણ સખીવ ।
ભૂય એવ સમગંસ્ત રતાન્તે હ્રીવધૂભિરસહા વિરહસ્ય

પ્રેક્ષણીયકમેવ ક્ષણમાસન્ હ્રીવિભઙ્ગુરવિલોચનપાતાઃ ।
સંભ્રમદ્રુતગૃહીતદુકૂલચ્છાદ્યમાનવપુષઃ સુરતાન્તાઃ

અપ્રભૂતમતનીયસિ તન્વી કાઞ્ચિધામ્નિપિહિતૈકતરોરુ ।
ક્ષૌમમાકુલકરા વિચકર્ષ કાન્તાપલ્લવમભીષ્ટતમેન

મૃષ્ટચન્દનવિશેષકભક્તિર્મ્રષઅટભૂષણકદર્થિતમાલ્યઃ ।
સાપરાધ ઇવ મણ્ડનમાસીદાત્મનૈવ સુદૃશામુપભોગઃ

યોષિતઃ પતિતકાઞ્ચનકાઞ્ચૌ મોહનાતિરભસેન નિતમ્બે ।
મેખલેવ પરિતઃ સ્મ વિચિત્રા રાજતે વનનખક્ષતલક્ષ્મીઃ

ભાતુ નામ સુદૃશાં દશનાઙ્કઃ પાટલો ધવલગણડતલેષુ ।
દન્તવાસસિ સમાનગુણશ્રીઃ સંમુખો ઽપિ પરભાગમવાપ

સુભ્રુવામધિપયોધરપીઠં પીડનૈસ્ત્રુટિતવત્યપિ પત્યુઃ ।
ણુક્તમૌક્તિકલઘુગુણશેષા હારયષ્ચિરભવત્ ગુરુરેવ

વિશ્રમાર્થમુપગૂઢમજસ્રં યત્પ્રિયૈઃ પ્રથમરત્યવસાને ।
યોષિતામુદિતમન્મથમાદૌ તદ્દ્વિતીયસુરતસ્ય બભૂવ

આસ્તૃતે ઽભિનવપલ્લવપુષ્પૈરપ્યનારતરતાભિરતાભ્યઃ ।
દીયતે સ્મ શયિતું શયનીયે ન ક્ષણઃ ક્ષણદયાપિ વધૂભ્યઃ

યોષિતામતિતરાં નખલૂનં ગાત્રમુજ્જવલતયા ન ખલૂનમ્ ।
ક્ષોભમાશુ હૃદયં નયદૂનાં રાગવૃદ્ધિમકરોન્ન યદૂનામ્

ઇતિ મદમદનાભ્યાં રાગિણઃ સ્પષ્ટરાગનનવરતરતશ્રીસઙ્ગિનસ્તાનવેક્ષ્ય ।
અભજત પરિવૃત્તિં સાથ પર્યસ્તહસ્તા રજનિરવનતેન્દુર્લજ્જયાધોમુખીવ