Shukla Yajurveda · Chapter 23

āśvamedhikāhuti mantrāḥ

hiraṇyagarbhaḥ sam avartatāgre bhūtasya jātaḥ patir eka ' āsīt /
sa dādhāra pṛthivīṃ dyām utemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema

upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmi /
eṣa te yoniḥ sūryas te mahimā /
yas te 'hant saṃvatsare mahimā saṃbabhūva yas te vāyāv antarikṣe mahimā saṃbabhūva yas te divi sūrye mahimā saṃbabhūva tasmai te mahimne prajāpataye svāhā devebhyaḥ

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika ' id rājā jagato babhūva /
ya ' īśe ' asya dvipadaś catuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmi /
eṣa te yoniś candras te mahimā /
yas te rātrau saṃvatsare mahimā saṃbabhūva yas te pṛthivyām agnau mahimā saṃbabhūva yas te nakṣatreṣu candramasi mahimā saṃbabhūva tasmai te mahimne prajāpataye devebhyaḥ svāhā

yuñjanti bradhnam aruṣaṃ carantaṃ pari tasthuṣaḥ /
rocante rocanā divi

yuñjanty asya kāmyā harī vipakṣasā rathe /
śoṇā dhṛṣṇū nṛvāhasā

yad vāto ' apo ' aganīgan priyām indrasya tanvam /
etaꣳ stotar anena pathā punar aśvam ā vartayāsi naḥ

vasavas tvāñjantu gāyatreṇa chandasā /
rudrās tvāñjantu traiṣṭubhena chandasā /
ādityās tvāñjantu jāgatena chandasā /
bhūr bhuvaḥ svar lājī3ñ chācī3n yavye gavya' etad annam atta devā ' etad annam addhi prajāpate

kaḥ svid ekākī carati ka ' u svij jāyate punaḥ /
kiꣳ sviddhimasya bheṣajaṃ kim v āvapanaṃ mahat

sūrya ' ekākī carati candramā jāyate punaḥ /
agnir himasya bheṣajaṃ bhūmir āvapanaṃ mahat

kā svid āsīt pūrvacittiḥ kiꣳ svid āsīd bṛhad vayaḥ /
kā svid āsīt pilippilā kā svid āsīt piśaṅgilā

dyaur āsīt pūrvacittiḥ aśva ' āsīd bṛhad vayaḥ /
avir āsīt pilippilā rātrir āsīt piśaṅgilā

vāyuṣ ṭvā pacatair avatu /
asitagrīvaś chāgaiḥ /
nyagrodhaś camasaiḥ /
śalmalir vṛddhyā /
eṣa sya rāthyo vṛṣā /
paḍbhiś caturbhir ed agan /
brahmākṛṣṇaś ca no 'vatu /
namo 'gnaye

saꣳśito raśminā rathaḥ saꣳśito raśminā hayaḥ /
saꣳśito apsv apsujā brahmā somapurogavaḥ

svayaṃ vājiꣳs tanvaṃ kalpayasva svayaṃ yajasva svayaṃ juṣasva /
mahimā te 'nyena na saṃnaśe

na vā ' u ' etan mriyase na riṣyasi devāꣳ२' id eṣi pathibhiḥ sugebhiḥ /
yatrāsate sukṛto yatra te yayus tatra tvā devaḥ savitā dadhātu

agniḥ paśur āsīt tenāyajanta sa ' etaṃ lokam ajayad yasminn agniḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā ' apaḥ /
vāyuḥ paśur āsīt tenāyajanta sa ' etaṃ lokam ajayad yasmin vāyuḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā ' apaḥ /
sūryaḥ paśur āsīt tenāyajanta sa ' etaṃ lokam ajayad yasmint sūryaḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā ' apaḥ

prāṇāya svāhā /
apānāya svāhā /
vyānāya svāhā ambe ' ambike 'mbālike na mā nayati kaś cana /
sasasty aśvakaḥ subhadrikāṃ kāmpīlavāsinīm

gaṇānāṃ tvā gaṇapatiꣳ havāmahe priyāṇāṃ tvā priyapatiꣳ havāmahe nidhīnāṃ tvā nidhipatiꣳ havāmahe vaso mama /
āham ajāni garbhadham ā tvam ajāsi garbhadham

tā ' ubhau caturaḥ padaḥ sampra sārayāva svarge loke prorṇuvāthāṃ vṛṣā vājī retodhā reto dadhātu

utsakthyā ' ava gudaṃ dhehi sam añjiṃ cārayā vṛṣan /
ya strīṇāṃ jīvabhojanaḥ

yakāsakau śakuntikāhalag iti vañcati /
ā hanti gabhe paso nigalgalīti dhārakā

yako 'sakau śakuntaka ' āhalag iti vañcati /
vivakṣata ' iva te mukham adhvaryo mā nas tvam abhi bhāṣathāḥ

mātā ca te pitā ca te 'graṃ vṛkṣasya rohataḥ /
pratilāmīti te pitā gabhe muṣṭim ataꣳsayat

mātā ca te pitā ca te 'gre vṛkṣasya krīḍataḥ /
vivakṣata 'iva te mukhaṃ brahman mā nas tvaṃ vado bahu

ūrdhvam enām ucchrāpaya girau bhāraꣳ harann iva /
athāsyai madhyam edhatāꣳ śīte vāte punann iva

ūrdhvam enam ucchrāpaya girau bhāraꣳ harann iva /
athāsya madhyam ejatu śīte vāte punann iva

yad asyā ' aꣳhubhedyāḥ kṛdhu sthūlam upātasat /
muṣkāvidasyā ' ejato gośaphe śakulāv iva

yad devāso lalāmaguṃ pra viṣṭīminam āviṣuḥ /
sakthnā dediśyate nārī satyasyākṣibhuvo yathā

yaddhariṇo yavam atti na puṣṭaṃ paśu manyate /
śūdrā yad aryajārā na poṣāya dhanāyati

yaddhariṇo yavam atti na puṣṭaṃ bahu manyate /
śūdro yad aryāyai jāro na poṣam anu manyate

dadhikrāvṇo ' akāriṣaṃ jiṣṇor aśvasya vājinaḥ /
surabhi no mukhā karat pra ṇa ' āyūꣳṣi tāriṣat

gāyatrī triṣṭub jagaty anuṣṭup paṅktyā saha /
bṛhaty uṣṇihā kakup sūcībhiḥ śamyantu tvā

dvipadā yāś catuṣpadās tripadā yāś ca ṣaṭpadāḥ /
vicchandā yāś ca sacchandāḥ sūcībhiḥ śamyantu tvā

mahānāmnyo revatyo viśvā āśāḥ prabhūvarīḥ /
maighīr vidyuto vācaḥ sūcībhiḥ śamyantu tvā

nāryas te patnyo loma vicinvantu manīṣayā /
devānāṃ patnyo diśaḥ sūcībhiḥ śamyantu tvā

rajatā hariṇīḥ sīsā yujo yujyante karmabhiḥ /
aśvasya vājinas tvaci simāḥ śamyantu śamyantīḥ

kuvid aṅga yavamanto yavaṃ cid yathā dānty anupūrvaṃ viyūya /
ihehaiṣāṃ kṛṇuhi bhojanāni ye barhiṣo nama ' uktiṃ yajanti

kas tvā chyati kas tvā vi śāsti kas te gātrāṇi śamyati /
ka ' u te śamitā kaviḥ

ṛtavasta ' ṛtuthā parva śamitāro vi śāsatu /
saṃvatsarasya tejasā śamībhiḥ śamyantu tvā

ardhamāsāḥ parūꣳṣi te māsā ' ā cchyantu śamyantaḥ /
ahorātrāṇi maruto viliṣṭaꣳ sūdayantu te

daivyā ' adhvaryavas tvā chyantu vi ca āsatu /
gātrāṇi parvaśas te simāḥ kṛṇvantu śamyantīḥ

dyaus te pṛthivyantarikṣaṃ vāyuś chidraṃ pṛṇātu te /
sūyas te nakṣatraiḥ saha lokaṃ kṛṇotu sādhuyā

śaṃ te parebhyo gātrebhyaḥ śam astv avarebhyaḥ /
śam asthabhyo majjabhyaḥ śam v astu tanvai tava

kaḥ svid ekākī carati ka ' u svij jāyate punaḥ /
kiꣳ sviddhimasya bheṣajaṃ kim v āvapanaṃ mahat

sūrya ' ekākī carati candramā jāyate punaḥ /
agnir himasya bheṣajaṃ bhūmir āvapanaṃ mahat

kiꣳ svit sūryasamaṃ jyotiḥ kiꣳ samudrasamaꣳ saraḥ /
kiꣳ svit pṛthivyai varṣīyaḥ kasya mātrā na vidyate

brahma sūryasamaṃ jyotir dyauḥ samudrasamaꣳ saraḥ /
indraḥ pṛthivyai varṣīyān gos tu mātrā na vidyate

pṛcchāmi tvā citaye devasakha yadi tvam atra manasā jagantha /
yeṣu viṣṇus triṣu padeṣv eṣṭas teṣu viśvaṃ bhuvanam ā viveśāꣳ३'

api teṣu triṣu padeṣv asmi yeṣu viśvaṃ bhuvanam āviveśa /
sadyaḥ pary emi pṛthivīm uta dyām ekenāṅgena divo ' asya pṛṣṭham

keṣv antaḥ puruṣa ' ā viveśa kāny antaḥ puruṣe ' arpitāni /
etad brahmann upavalhāmasi tvā kiꣳ svin naḥ prati vocāsy atra

pañcasv antaḥ puruṣa ' ā viveśa tāny antaḥ puruṣe ' arpitāni /
etat tvātra pratimanvāno ' asmi na māyayā bhavasy uttaro mat

kā svid āsīt pūrvacittiḥ kiꣳ svid āsīd bṛhad vayaḥ /
kā svid āsīt pilippilā kā svid āsīt piśaṅgilā

dyaur āsīt pūrvacittiḥ aśva' āsīd bṛhad vayaḥ /
avir āsīt pilippilā rātrir āsīt piśaṅgilā

kā ' īmare piśaṃgilā kā ' īṃ kurupiśaṃgilā /
ka ' īm āskandam arṣati ka ' īṃ panthāṃ vi sarpati

ajāre piśaṃgilā śvāvit kurupiśaṃgilā /
śaśa āskandam arṣaty ahiḥ panthāṃ vi sarpati

katy asya viṣṭhāḥ katy akṣarāṇi kati homāsaḥ katidhā samiddhaḥ /
yajñasya tvā vidathā pṛccham atra kati hotāra ' ṛtuśo yajanti

ṣaḍ asya viṣṭhāḥ śatam akṣarāṇy aśītir homāḥ samidho ha tisraḥ /
yajñasya te vidathā pra bravīmi sapta hotāra ṛtuśo yajanti

ko ' asya veda bhuvanasya nābhiṃ ko dyāvāpṛthivī ' antarikṣam /
kaḥ sūryasya veda bṛhato janitraṃ ko veda candramasaṃ yatojāḥ

vedāham asya bhuvanasya nābhiṃ veda dyāvāpṛthivī ' antarikṣam /
veda sūryasya bṛhato janitraṃ atho veda candramasaṃ yatojāḥ

pṛcchāmi tvā param antaṃ pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ /
pṛcchāmi tvā vṛṣṇo ' aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṃ vyoma

iyaṃ vediḥ paro ' antaḥ pṛthivyā ' ayaṃ yajño yatra bhuvanasya nābhiḥ /
ayaꣳ somo vṛṣṇo ' aśvasya retaḥ brahmāyaṃ vācaḥ paramaṃ vyoma

subhūḥ svayambhūḥ prathamo 'ntar mahaty arṇave /
dadhe ha garbham ṛtviyaṃ yato jātaḥ prajāpatiḥ

hotā yakṣat prajāpatiꣳ somasya mahimnaḥ /
juṣatāṃ pibatu somaꣳ hotar yaja

prajāpate na tvad etāny anyo viśvā rūpāṇi pari tā babhūva /
yatkāmās te juhumas tan no ' astu / vayaꣳ syāma patayo rayīṇām//