Shukla Yajurveda · Chapter 21

sautrāmaṇī yāge ājyādipreṣaṇa mantrāḥ

imaṃ me varuṇa śrudhī havam adyā ca mṛḍaya /
tvām asvasyur ā cake

tat tvā yāmi brahmaṇā vandamānas tad ā śāste yajamāno havirbhiḥ /
aheḍamāno varuṇeha bodhy uruśaꣳsa mā na ' āyuḥ pra moṣīḥ

tvaṃ no agne varuṇasya vidvān devasya heḍo ' ava yāsisīṣṭhāḥ /
yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāꣳsi pra mumugdhy asmat

sa tvaṃ no ' agne 'vamo bhavotī nediṣṭho ' asyā uṣaso vyuṣṭau /
ava yakṣva no varuṇaꣳ rarāṇo vīhi mṛḍīkaꣳ suhavo na ' edhi

mahīmū ṣu mātaraꣳ suvratānām ṛtasya patnīm avase huvema /
tuvikṣatrām ajarantīm urūcīꣳ suśarmāṇam aditiꣳ supraṇītim

sutrāmāṇaṃ pṛthivīṃ dyām anehasaꣳ suśarmāṇam aditiꣳ supraṇītim /
daivīṃ nāvaꣳ svaritrām anāgasam asravantīm ā ruhemā svastaye

sunāvam ā ruheyam asravantīm anāgasam /
śatāritrāꣳ svastaye

ā no mitrāvaruṇā ghṛtair gavyūtim ukṣatam /
madhvā rajāꣳsi sukratū

pra bāhavā sisṛtaṃ jīvase na ' ā no gavyūtim ukṣataṃ ghṛtena /
ā no jane śravayataṃ yuvānā śrutaṃ me mitrāvaruṇā havemā

śaṃ no bhavantu vājino haveṣu devatātā mitadravaḥ svarkāḥ /
jambhayanto 'hiṃ vṛkaꣳ rakṣāꣳsi sanemy asmad yuyavann amīvāḥ

vāje-vāje 'vata vājino no dhaneṣu viprā ' amṛtā ' ṛtajñāḥ /
asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṃ tṛptā yāta pathibhir devayānaiḥ

samiddho ' agniḥ samidhā susamiddho vareṇyaḥ /
gāyatrī chanda ' indriyaṃ tryavir gaur vayo dadhuḥ

tanūnapācchucivratas tanūpāś ca sarasvatī /
uṣṇihā chanda ' indriyaṃ dityavāḍ gaur vayo dadhuḥ

iḍābhir agnir īḍyaḥ somo devo ' amartyaḥ /
anuṣṭup chanda 'indriyaṃ pañcāvir gaur vayo dadhuḥ

subarhir agniḥ pūṣaṇvānt stīrṇabarhir amartyaḥ /
bṛhatī chanda ' indriyaṃ trivatso gaur vayo dadhuḥ

duro devīr diśo mahīr brahmā devo bṛhaspatiḥ /
paṅktiś chanda ' ihendriyaṃ turyavāḍ gaur vayo dadhuḥ

uṣe yahvī supeśasā viśve devā ' amartyāḥ /
triṣṭup chanda ' ihendriyaṃ paṣṭhavāḍ gaur vayo dadhuḥ

daivyā hotārā bhiṣajendreṇa sayujā yujā /
jagatī chanda ' indriyam anaḍvān gaur vayo dadhuḥ

tisra ' iḍā sarasvatī bhāratī maruto viśaḥ /
virāṭ chanda ' ihendriyaṃ dhenur gaur na vayo dadhuḥ

tvaṣṭā turīpo ' adbhuta ' indrāgnī puṣṭivardhanā /
dvipadā chanda ' indriyam ukṣā gaur na vayo dadhuḥ

śamitā no vanaspatiḥ savitā prasuvan bhagam /
kakup chanda ' ihendriyaṃ vaśā vehad vayo dadhuḥ

svāhā yajñaṃ varuṇaḥ sukṣatro bheṣajaṃ karat /
aticchandā 'indriyaṃ bṛhad ṛṣabho gaur vayo dadhuḥ

vasantena ' ṛtunā devā vasavas trivṛtā stutāḥ /
rathantareṇa tejasā havir indre vayo dadhuḥ

grīṣmeṇa ' ṛtunā devā rudrāḥ pañcadaśe stutāḥ /
bṛhatā yaśasā balaꣳ havir indre vayo dadhuḥ

varṣābhir ṛtunādityā stome saptadaśe stutāḥ /
vairūpeṇa viśaujasā havir indre vayo dadhuḥ

śāradena ' ṛtunā devā ' ekaviꣳśa ' ṛbhava stutāḥ /
vairājena śriyā śriyaꣳ havir indre vayo dadhuḥ

hemantena ' ṛtunā devās triṇave maruta stutāḥ /
balena śakvarīḥ saho havir indre vayo dadhuḥ

śaiśireṇa ' ṛtunā devās trayastriꣳśe 'mṛtā stutāḥ /
satyena revatīḥ kṣatraꣳ havir indre vayo dadhuḥ

hotā yakṣat samidhāgnim iḍas pade 'śvinendraꣳ sarasvatīm ajo dhūmro na godhūmaiḥ kuvalair bheṣajaṃ madhu śaṣpair na teja ' indriyaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣat tanūnapāt sarasvatī avir meṣo na bheṣajaṃ pathā madhumatā bharann aśvinendrāya vīryaṃ badarair upavākābhir bheṣajaṃ tokmabhiḥ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣannarāśaꣳsaṃ na nagnahuṃ patiꣳ surayā bheṣajaṃ meṣaḥ sarasvatī bhiṣag ratho na candry aśvinor vapā ' indrasya vīryaṃ badarair upavākābhir bheṣajaṃ tokmabhiḥ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad iḍeḍita ' ājuhvānaḥ sarasvatīm indraṃ balena vardhayann ṛṣabheṇa gavendriyam aśvinendrāya bheṣajaṃ yavair karkandhubhir madhu lājair na māsaraṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad barhir ūrṇamradā bhiṣaṅ nāsatyā bhiṣajāśvināśvā śiśumatī bhiṣag dhenuḥ sarasvatī bhiṣag duha ' indrāya bheṣajaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad duro diśaḥ kavaṣyo na vyacasvatīr aśvibhyāṃ na duro diśa ' indro na rodasī dughe duhe dhenuḥ sarasvaty aśvinendrāya bheṣajaꣳ śukraṃ na jyotir indriyaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣat supeśasoṣe naktaṃ divāśvinā samañjati sarasvatyā tviṣim indre na bheṣajaꣳ śyeno na rajasā hṛdā śriyā na māsaraṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad daivyā hotārā bhiṣajāśvinendraṃ na jāgṛvi divā naktaṃ na bheṣajaiḥ śūṣaꣳ sarasvatī bhiṣak sīsena duha ' indriyaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣat tisro devīr na bheṣajaṃ trayastridhātavo paso rūpam indre hiraṇyayam aśvineḍā na bhāratī vācā sarasvatī maha ' indrāya duha ' indriyaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣat surerasam ṛṣabhaṃ naryāpasaṃ tvaṣṭāram indram aśvinā bheṣajaṃ na sarasvatīm ojo na hūtir indriyaṃ vṛko na rabhaso bhiṣag yaśaḥ surayā bheṣajaꣳ śriyā na māsaraṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad vanaspatiꣳ śamitāraꣳ śatakratuṃ bhīmaṃ na manyuꣳ rājānaṃ vyāghraṃ namasāśvinā bhāmaꣳ sarasvatī bhiṣag indrāya duha ' indriyaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad agniꣳ svāhājyasya stokānāꣳ svāhā medasāṃ pṛthak svāhā chāgam aśvibhyāꣳ svāhā meṣaꣳ sarasvatyai svāha ' ṛṣabham indrāya siꣳhāya sahasa ' indriyaꣳ svāhāgniṃ na bheṣajaꣳ svāhā somam indriyaꣳ svāhendraꣳ sutrāmāṇaꣳ savitāraṃ varuṇaṃ bhiṣajāṃ patiꣳ svāhā vanaspatiṃ priyaṃ pātho na bheṣajaꣳ svāhā devā ' ājyapā juṣāṇo ' agnir bheṣajaṃ payaḥ somaḥ parisrutā ghṛtaṃ madhu vyantv ājyasya hotar yaja

hotā yakṣad aśvinau chāgasya vapāyā medaso juṣetāꣳ havir hotar yaja /
hotā yakṣat sarasvatīṃ meṣasya vapāyā medaso juṣatāꣳ havir hotar yaja /
hotā yakṣad indram ṛṣabhasya vapāyā medaso juṣatāꣳ havir hotar yaja

hotā yakṣad aśvinau sarasvatīm indraꣳ sutrāmāṇam ime somāḥ surāmāṇaś chāgair na meṣair ṛṣabhaiḥ sutāḥ śaṣpair na tokmabhir lājair mahasvanto madā māsareṇa pariṣkṛtāḥ śukrāḥ payasvanto 'mṛtāḥ prasthitā vo madhuścutas tān aśvinā sarasvatīndraḥ sutrāmā vṛtrahā juṣantāꣳ somyaṃ madhu pibantu vyantu hotar yaja

hotā yakṣad aśvinau chāgasya haviṣa ' āttām adya madhyato meda ' udbhṛtaṃ purā dveṣobhyaḥ purā pauruṣeyyā gṛbho ghastāṃ nūnaṃ ghāse ' ajrāṇāṃ yavasaprathamānāꣳ sumatkṣarāṇāꣳ śatarudriyāṇām agniṣvāttānāṃ pīvopavasānāṃ pārśvataḥ śroṇitaḥ śitāmata ' utsādato ṅgād-aṅgād avattānāṃ karata evāśvinā juṣetāꣳ havir hotar yaja

hotā yakṣat sarasvatīṃ meṣasya haviṣa ' āvayad adya madhyato meda ' udbhṛtaṃ purā dveṣobhyaḥ purā pauruṣeyyā gṛbho ghasan nūnaṃ ghāse ' ajrāṇāṃ yavasaprathamānāꣳ sumatkṣarāṇāꣳ śatarudriyāṇām agniṣvāttānāṃ pīvopavasānāṃ pārśvataḥ śroṇitaḥ śitāmata ' utsādato 'ṅgād-aṅgād avattānāṃ karad evaꣳ sarasvatī juṣatāꣳ havir hotar yaja

hotā yakṣad indram ṛṣabhasya haviṣa ' āvayad adya madhyato meda ' udbhṛtaṃ purā dveṣobhyaḥ purā pauruṣeyyā gṛbho ghasan nūnaṃ ghāse ' ajrāṇāṃ yavasaprathamānāꣳ sumatkṣarāṇāꣳ śatarudriyāṇām agniṣvāttānāṃ pīvopavasānāṃ pārśvataḥ śroṇitaḥ śitāmata ' utsādato 'ṅgād-aṅgād avattānāṃ karad evam indro juṣatāꣳ havir hotar yaja

hotā yakṣad vanaspatim abhi hi piṣṭatamayā rabhiṣṭhayā raśanayādhita /
yatrāśvinoś chāgasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatra sarasvatyā meṣasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatrendrasya 'ṛṣabhasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatrāgneḥ priyā dhāmāni yatra somasya priyā dhāmāni yatrendrasya sutrāmṇaḥ priyā dhāmāni yatra savituḥ priyā dhāmāni yatra varuṇasya priyā dhāmāni yatra vanaspateḥ priyā pāthāꣳsi yatra devānām ājyapānāṃ priyā dhāmāni yatrāgner hotuḥ priyā dhāmāni tatraitān prastutyevopastutyevopāva srakṣad rabhīyasa 'iva kṛtvī karad evaṃ devo vanaspatir juṣatāꣳ havir hotar yaja

hotā yakṣad agniꣳ sviṣṭakṛtam ayāḍ agnir aśvinoś chāgasya haviṣaḥ priyā dhāmāny ayāṭ sarasvatyā meṣasya haviṣaḥ priyā dhāmāny ayāḍ indrasya ' ṛṣabhasya haviṣaḥ priyā dhāmāny ayāḍ agneḥ priyā dhāmāny ayāṭ somasya priyā dhāmāny ayāḍ indrasya sutrāmṇaḥ priyā dhāmāny ayāṭ savituḥ priyā dhāmāny ayāḍ varuṇasya priyā dhāmāny ayāḍ vanaspateḥ priyā pāthāꣳsy ayāḍ devānām ājyapānāṃ priyā dhāmāni yakṣad agner hotuḥ priyā dhāmāni yakṣat svaṃ mahimānam ā yajatām ejyā ' iṣaḥ kṛṇotu so ' adhvarā jātavedā juṣatāꣳ havir hotar yaja

devaṃ barhiḥ sarasvatī sudevam indre ' aśvinā /
tejo na cakṣur akṣyor barhiṣā dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devīr dvāro ' aśvinā bhiṣajendre sarasvatī /
prāṇaṃ na vīryaṃ nasi dvāro dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devī ' uṣāsāv aśvinā sutrāmendre sarasvatī /
balaṃ na vācam āsya ' uṣābhyāṃ dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devī joṣṭrī sarasvaty aśvinendram avardhayan /
śrotraṃ na karṇayor yaśo joṣṭrībhyāṃ dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devī ' ūrjāhutī dughe sudughendre sarasvaty aśvinā bhiṣajāvataḥ /
śukraṃ na jyoti stanayor āhutī dhatta ' indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devā devānāṃ bhiṣajā hotārāv indram aśvinā /
vaṣaṭkāraiḥ sarasvatī tviṣiṃ na hṛdaye matiꣳ hotṛbhyāṃ dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devīs tisras tisro devīr aśvineḍā sarasvatī /
śūṣaṃ na madhye nābhyām indrāya dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

deva ' indro narāśaꣳsas trivarūthaḥ sarasvatyāśvibhyām īyate rathaḥ /
reto na rūpam amṛtaṃ janitram indrāya tvaṣṭā dadhad indriyāṇi vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devo devair vanaspatir hiraṇyaparṇo ' aśvibhyāꣳ sarasvatyā supippala ' indrāya pacyate madhu /
ojo na jūtir ṛṣabho na bhāmaṃ vanaspatir no dadhad indriyāṇi vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devaṃ barhir vāritīnām adhvare stīrṇam aśvibhyāmūrṇamradāḥ sarasvatyā syonam indra te sadaḥ /
īśāyai manyuꣳ rājānaṃ barhiṣā dadhur indriyaṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

devo ' agniḥ sviṣṭakṛd devān yakṣad yathāyathaꣳ hotārāv indram aśvinā vācā vācaꣳ sarasvatīm agniꣳ somaꣳ sviṣṭakṛt sviṣṭa indraḥ sutrāmā savitā varuṇo bhiṣag iṣṭo devovanaspatiḥ sviṣṭā devā ' ājyapāḥ sviṣṭo ' agnir agninā hotā hotre sviṣṭakṛd yaśo na dadhad indriyamūrjam apacitiꣳ svadhāṃ vasuvane vasudheyasya vyantu yaja

agnim adya hotāram avṛṇītāyaṃ yajamānaḥ pacan paktīḥ pacan puroḍāśān badhnann aśvibhyāṃ chāgaꣳ sarasvatyai meṣam indrāya ' ṛṣabhaꣳ sunvann aśvibhyāꣳ sarasvatyā 'indrāya sutrāmṇe surāsomān

sūpasthā ' adya devo vanaspatir abhavad aśvibhyāṃ chāgena sarasvatyai meṣeṇendrāya 'ṛṣabheṇākṣaꣳs tān medastaḥ prati pacatāgṛbhīṣatāvīvṛdhanta puroḍāśair apur aśvinā sarasvatīndraḥ sutrāmā surāsomān

tvām adya ' ṛṣa ' ārṣeya ' ṛṣīṇāṃ napād avṛṇītāyaṃ yajamāno bahubhya ' ā saṃgatebhya ' eṣa me deveṣu vasu vāryāyakṣyata ' iti tā yā devā deva dānāny adus tāny asmā ' ā ca śāssvā ca gurasveṣitaś ca hotar asi bhadravācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāya sūktā brūhi //