Shukla Yajurveda · Chapter 15

vīḍiyo

pañcama citi mantrāḥ, cayana mantrāśca

agne jātān pra ṇuda naḥ sapatnān praty ajātān nuda jātavedaḥ /
adhi no brūhi sumanā ' aheḍaꣳs tava syāma śarmaꣳs trivarūtha ' udbhau

sahasā jātān pra ṇudā naḥ sapatnān praty ajātān jātavedo nudasva /
adhi no brūhi sumanasyamāno vayaꣳ syāma pra ṇudā naḥ sapatnān

ṣoḍaśī stoma ' ojo draviṇam /
catuścatvāriꣳśa stomo varco draviṇam /
agneḥ purīṣam asya apso nāma tāṃ tvā viśve ' abhi gṛṇantu devāḥ /
stomapṛṣṭhā ghṛtavatīha sīda prajāvad asme draviṇā yajasva

evaś chandaḥ /
varivaś chandaḥ /
śaṃbhūś chandaḥ /
paribhūś chandaḥ /
' ācchac chandaḥ /
manaś chandaḥ /
vyacaś chandaḥ /
sindhuś chandaḥ /
samudraś chandaḥ /
sariraṃ chandaḥ /
kakup chandaḥ /
trikakup chandaḥ /
kāvyaṃ chandaḥ /
' aṅkupaṃ chandaḥ /
akṣarapaṅktiś chandaḥ /
padapaṅktiś chandaḥ /
viṣṭārapaṅktiś chandaḥ /
kṣuro bhrājaś chandaḥ

ācchac chandaḥ /
pracchac chandaḥ /
saṃyac chandaḥ /
viyac chandaḥ /
bṛhac chandaḥ /
rathantaraṃ chandaḥ /
nikāyaś chandaḥ /
vivadhaś chandaḥ /
giraś chandaḥ /
bhrajaś chandaḥ /
saꣳstup chandaḥ /
' anuṣṭup chandaḥ /
' evaś chandaḥ /
varivaś chandaḥ /
vayaś chandaḥ /
vayaskṛc chandaḥ /
viṣpardhāś chandaḥ /
viśālaṃ chandaḥ /
chadiś chandaḥ /
dūrohaṇaṃ chandaḥ /
tandraṃ chandaḥ /
' aṅkāṅkaṃ chandaḥ

raśminā satyāya satyaṃ jinva /
pretinā dharmaṇā dharmaṃ jinva /
anvityā divā divaṃ jinva /
saṃdhināntarikṣeṇāntarikṣaṃ jinva /
pratidhinā pṛthivyā pṛthivīṃ jinva /
viṣṭambhena vṛṣṭyā vṛṣṭiṃ jinva /
pravayā 'hnāhar jinva /
anuyā rātryā rātrīṃ jinva /
uśijā vasubhyo vasūn jinva /
praketenādityebhya ' ādityān jinva

tantunā rāyaspoṣeṇa rāyaspoṣaṃ jinva /
saꣳsarpeṇa śrutāya śrutaṃ jinva /
aiḍenauṣadhībhir oṣadhīr jinva /
uttamena tanūbhis tanūr jinva /
vayodhasādhītenādhītaṃ jinva /
abhijitā tejasā tejo jinva

pratipad asi pratipade tvā /
anupad asy anupade tvā /
sampad asi sampade tvā /
tejo 'si tejase tvā

trivṛd asi trivṛte tvā /
pravṛd asi pravṛte tvā /
vivṛd asi vivṛte tvā /
savṛd asi savṛte tvā /
''ākramo 'sy ākramāya tvā /
saṃkramo 'si saṃkramāya tvā /
utkramo 'sy utkramāya tvā /
utkrāntir asy utkrāntyai tvā /
adhipatinorjorjaṃ jinva

rājñy asi prācī dig vasavas te devā ' adhipatayo 'gnir hetīnāṃ pratidhartā trivṛt tvā stomaḥ pṛthivyāꣳ śrayatv ājyam uktham avyathāyai stabhnātu rathantaraꣳ sāma pratiṣṭhityā' antarikṣa ' ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā varimṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu

virāḍ asi dakṣiṇā dig rudrās te devā ' adhipataya ' indro hetīnāṃ pratidhartā pañcadaśas tvā stomaḥ pṛthivyāꣳ śrayatu praugam uktham avyathāyai stabhnātu bṛhat sāma pratiṣṭhityā ' antarikṣa ' ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā varimṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu

samrāḍ asi pratīcī dig ādityās te devā ' adhipatayo varuṇo hetīnāṃ pratidhartā saptadaśas tvā stomaḥ pṛthivyāꣳ śrayatu marutvatīyam uktham avyathāyai stabhnātu vairūpaꣳ sāma pratiṣṭhityā ' antarikṣa ' ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā varimṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu

svarāḍ asy udīcy diṅ marutas te devā ' adhipatayaḥ somo hetīnāṃ pratidhartaikaviꣳśas tvā stomaḥ pṛthivyāꣳ śrayatu niṣkevalyam uktham avyathāyai stabhnātu vairājaꣳ sāma pratiṣṭhityā ' antarikṣa ' ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā varimṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu

adhipatny asi bṛhatī dig viśve te devā ' adhipatayo bṛhaspatir hetīnāṃ pratidhartā triṇavatrayastriꣳśau tvā stomau pṛthivyāꣳ śrayatāṃ vaiśvadevāgnimārute ' ukthe ' avyathāyai stabhnītāꣳ śākvararaivate sāmanī pratiṣṭhityā ' antarikṣa ' ṛṣayas tvā prathamajā deveṣu divo mātrayā varimṇā prathantu vidhartā cāyam adhipatiś ca te tvā sarve saṃvidānā nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamānaṃ ca sādayantu

ayaṃ puro harikeśaḥ sūryaraśmis tasya rathagṛtsaś ca rathaujāś ca senānīgrāmaṇyau /
puñjikasthalā ca kratusthalā cāpsarasau daṅkṣṇavaḥ paśavo hetiḥ pauruṣeyo vadhaḥ prahetis tebhyo namo ' astu te no 'vantu te no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ

ayaṃ dakṣiṇā viśvakarmā tasya rathasvanaś ca rathecitraś ca senānīgrāmaṇyau /
menakā ca sahajanyā cāpsarasau yātudhānā hetī rakṣāꣳsi prahetis tebhyo namo 'astu te no 'vantu te no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ

ayaṃ paścād viśvavyacās tasya rathaprotaś cāsamarathaś ca senānīgrāmaṇyau /
pramlocantī cānumlocantī cāpsarasau vyāghrā hetiḥ sarpā prahetis tebhyo namo ' astu te no 'vantu te no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ

ayam uttarāt saṃyadvasus tasya tārkṣyaś cāriṣṭanemiś ca senānīgrāmaṇyau /
viśvācī ca ghṛtācī cāpsarasāv āpo hetir vātaḥ prahetis tebhyo namo ' astu te no 'vantu te no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ

ayam upary arvāgvasus tasya senajic ca suṣeṇaś ca senānīgrāmaṇyau /
urvaśī ca pūrvacittiś cāpsarasāv avasphūrjan hetir vidyut prahetis tebhyo namo ' astu te no 'vantu te no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaś ca no dveṣṭi tam eṣāṃ jambhe dadhmaḥ

agnir mūrdhā divaḥ kakut patiḥ pṛthivyā ' ayam /
apāꣳ retāꣳsi jinvati

ayam agniḥ sahasriṇo vājasya śatinas patiḥ /
mūrdhā kavī rayīṇām

tvām agne puṣkarād adhy atharvā nir amanthata /
mūrdhno viśvasya vāghataḥ

bhuvo yajñasya rajasaś ca netā yatrā niyudbhiḥ sacase śivābhiḥ /
divi mūrdhānaṃ dadhiṣe svarṣāṃ jihvām agne cakṛṣe havyavāham

abodhy agniḥ samidhā janānāṃ prati dhenum ivāyatīm uṣāsam /
yahvā ' iva pra vayām ujjihānāḥ pra bhānavaḥ sisrate nākam accha

avocāma kavaye medhyāya vaco vandāru vṛṣabhāya vṛṣṇe /
gaviṣṭhiro namasā stomam agnau divīva rukmam uruvyañcam aśret

ayam iha prathamo dhāyi dhātṛbhir hotā yajiṣṭho ' adhvareṣv īḍyaḥ /
yam apnavāno bhṛgavo virurucur vaneṣu citraṃ vibhvaṃ viśe-viśe

janasya gopā ' ajaniṣṭa jāgṛvir agniḥ sudakṣaḥ suvitāya navyase /
ghṛtapratīko bṛhatā divispṛśā dyumad vi bhāti bharatebhyaḥ śuciḥ

tvām agne ' aṅgiraso guhā hitam anv avindañ chiśriyāṇaṃ vane-vane /
sa jāyase mathyamānaḥ saho mahat tvām āhuḥ sahasas putram aṅgiraḥ

sakhāyaḥ saṃ vaḥ samyañcam iṣaꣳ stomaṃ cāgnaye /
varṣiṣṭhāya kṣitīnāmūrjo naptre sahasvate

saꣳ-sam id yuvase vṛṣann agne viśvāny arya ' ā /
iḍas pade sam idhyase sa no vasūny ā bhara

tvāṃ citraśravastama havante vikṣu jantavaḥ /
śociṣkeśaṃ purupriyāgne havyāya voḍhave

enā vo ' agniṃ namasorjo napātam ā huve /
priyaṃ cetiṣṭham aratiꣳ svadhvaraṃ viśvasya dūtam amṛtam

viśvasya dūtam amṛtaṃ viśvasya dūtam amṛtam /
sa yojate ' aruṣā viśvabhojasā sa dudravat svāhutaḥ

sa dudravat svāhutaḥ sa dudravat svāhutaḥ /
subrahmā yajñaḥ suśamī vasūnāṃ devaꣳ rādho janānām

agne vājasya gomata ' īśānaḥ sahaso yaho /
asme dhehi jātavedo mahi śravaḥ

sa ' idhāno vasuṣ kavir agnir īḍenyo girā /
revad asmabhyaṃ purvaṇīka dīdihi

kṣapo rājann uta tmanāgne vastor utoṣasaḥ /
sa tigmajambha rakṣaso daha prati

bhadro no'agnir āhuto bhadrā rātiḥ subhaga bhadro 'adhvaraḥ /
bhadrā' uta praśastayaḥ

bhadrā ' uta praśastayo bhadraṃ manaḥ kṛṇuṣva vṛtratūrye /
yenā samatsu sāsahaḥ

yenā samatsu sāsaho 'va sthirā tanuhi bhūri śardhatām /
vanemā te ' abhiṣṭibhiḥ

agniṃ taṃ manye yo vasur astaṃ yaṃ yanti dhenavaḥ /
astam arvanta ' āśavo 'staṃ nityāso vājina ' iṣaꣳ stotṛbhya ' ā bhara

so agnir yo vasur gṛṇe saṃ yam āyanti dhenavaḥ /
sam arvanto raghudruvaḥ saꣳ sujātāsaḥ sūraya ' iṣaꣳ stotṛbhya ' ā bhara

ubhe suścandra sarpiṣo darvī śrīṇīṣa ' āsani /
uto na ' ut pupūryā ' uktheṣu śavasas pata ' iṣaꣳ stotṛbhya ' ā bhara

agne tam adyāśvaṃ na stomaiḥ kratuṃ na bhadraꣳ hṛdispṛśam /
ṛdhyāmā ta ' ohaiḥ

adhā hy agne krator bhadrasya dakṣasya sādhoḥ /
rathīr ṛtasya bṛhato babhūtha

ebhir no ' arkair bhavā no arvāṅ svarṇa jyotiḥ /
agne viśvebhiḥ sumanā ' anīkaiḥ

agniꣳ hotāraṃ manye dāsvantaṃ vasuꣳ sūnuꣳ sahaso jātavedasaṃ vipraṃ na jātavedasam /
ya ' ūrdhvayā svadhvaro devo devācyā kṛpā /
ghṛtasya vibhrāṣṭim anu vaṣṭi śociṣā''juhvānasya sarpiṣaḥ

agne tvaṃ no ' antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ /
vasur agnir vasuśravā ' acchā nakṣi dyumattamaꣳ rayiṃ dāḥ /
taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnam īmahe sakhibhyaḥ

yena ' ṛṣayas tapasā satram āyann indhānā ' agniꣳ svar ābharantaḥ /
tasminn ahaṃ ni dadhe nāke ' agniṃ yam āhur manava stīrṇabarhiṣam

taṃ patnībhir anu gacchema devāḥ putrair bhrātṛbhir uta vā hiraṇyaiḥ /
nākaṃ gṛbhṇānāḥ sukṛtasya loke tṛtīye pṛṣṭhe ' adhi rocane divaḥ

ā vāco madhyam aruhad bhuraṇyur ayam agniḥ satpatiś cekitānaḥ /
pṛṣṭhe pṛthivyā nihito davidyutad adhas padaṃ kṛṇutāṃ ye pṛtanyavaḥ

ayam agnir vīratamo vayodhāḥ sahasriyo dyotatām aprayucchan /
vibhrājamānaḥ sarirasya madhya ' upa pra yāhi divyāni dhāma

sampracyavadhvam upa samprayātāgne patho devayānān kṛṇudhvam /
punaḥ kṛṇvānā pitarā yuvānānvā tāꣳsīt tvayi tantum etam

ud budhyasvāgne prati jāgṛhi tvam iṣṭāpūrte saꣳ sṛjethām ayaṃ ca /
asmint sadhasthe adhy uttarasmin viśave devā yajamānaś ca sīdata

yena vahasi sahasraṃ yenāgne sarvavedasam /
tenemaṃ yajñaṃ no naya svar deveṣu gantave

ayaṃ te yonir ṛtviyo yato jāto ' arocathāḥ /
taṃ jānann agna ' ārohāthā no vardhayā rayim

tapaś ca tapasyaś ca śaiśirāv ṛtū ' agner antaḥśleṣo si kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantām āpa ' oṣadhayaḥ kalpantām agnayaḥ pṛthaṅ nama jyaiṣṭhyāya savratāḥ /
ye ' agnayaḥ samanaso ntarā dyāvāpṛthivī ' ime śaiśirāv ṛtū ' abhikalpamānā ' indram iva devā ' abhisaṃ viśantu tayā devatayāṅgirasvad dhruve sīdatam

parameṣṭhī tvā sādayatu divas pṛṣṭhe jyotiṣmatīm /
viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya /
sūryas te 'dhipatis tayā devatayā'ṅgirasvad dhruvā sīda

lokaṃ pṛṇa chidraṃ pṛṇātho sīda dhruvā tvam /
indrāgnī tvā bṛhaspatir asmin yonāv asīṣadan

tā ' asya sūdadohasaḥ somaꣳ śrīṇanti pṛśnayaḥ /
janman devānāṃ viśas triṣv ā rocane divaḥ

indraṃ viśvā avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ /
rathītamaꣳ rathīnāṃ vājānāꣳ satpatiṃ patim

prothad aśvo na yavase viṣyan yadā mahaḥ saṃvaraṇād vy asthāt /
ād asya vāto ' anu vāti śocir adha sma te vrajanaṃ kṛṣṇam asti

āyoṣ ṭvā sadane sādayāmy avataś chāyāyāꣳ samudrasya hṛdaye /
raśmīvatīṃ bhāsvatīm ā yā dyāṃ bhāsy ā pṛthivīm orv antarikṣam

parameṣṭhī tvā sādayatu divas pṛṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīm divaṃ yaccha divaṃ dṛꣳha divaṃ mā hiꣳsīḥ /
viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya /
sūryas tvābhi pātu mahyā svastyā chardiṣā śaṃtamena tayā devatayāṅgirasvad dhruve sīdatam

sahasrasya pramāsi /
sahasrasya pratimāsi /
sahasrasyonmāsi /
sāhasro 'si /
sahasrāya tvā //