Shiva Samhita · Chapter p2
hṛdyasti paṅkaja divyaṃ ditayalihena bhūṣitam
kādiḍhāntākṣatepetaṃ dvādaśārṇavibhūṣitam
prāṇo vasati tatraiva vāsanāthiralakṛta /
anādikarmasaṃśliṣṭa / prāpyāhaṅkārasaṃyuta
prāṇasya vṛttibhedena nāmāni vividhāni ca
vartante tāni sarvāṇi kathituṃ naiva śakyate
prāṇo'pāna / samānaścodano vyānaśca pañcama /
nāga / kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjaya
daśa nāmāni mukhyāni mayoktānīha śāstrake
kurvanti te'tra kāryāṇi preritāni svakarmabhiḥ
atrāpi vāyava / pañca mukhyā / khyurdaśata / punaḥ
tatrāpi śreṣṭhakarttārau prāṇāpānau mayoditau
hṛdi prāṇo gude'pāna / samāno nābhimaṇḍale
udāna / kayaudeśastho vyāna / sarvaśarīragaḥ
nāgādivāyava / pañca te kurvanti ca vigrahe
udgāronmīlanaṃ kṣuttṛḍūjusthā hikā ca pañcama
anena vidhinā yo vai brahyāḍaṃ vetti vigraham
sarvapāpavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim
adhunā kathayiṣyāmi kṣipraṃ yogasya siddhaye
yajjñātvā nāvasīdanti yogino yogasādhane
bhavedvīryavatī vidyā guruvakyasamutyavā
anyathā phalahīnā khyānnirvīryāpyatiduravadā
guruṃ santoṣya yatrena ye vai vidyāmupāsate
avalambena vidyāyāsākhyā / phalamavāpnuyāt
guru / pitā gururmātā gururdevo na saṃśaya /
karmaṇā manasā vācā tasmātsarvai prasevyate
guruprasādata / sarvaṃ labhyate śubhamālpana /
tasmātsetayo gururnityamanyathā na śubhaṃ bhavet
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā spṛṣṭvā savyena pāṇinā
tryaṣṭāṃgena namaskuryādurupādasaroruham
śraddhayālpavatā puṃsāṃ siddhirbhavati niścitā
anyeṣāñca na siddhi / khyāttasmādyatrena sādhayet
na bhavetsaṃgayuktānāṃ tathā'viśvāsināmapi
gurupūjāvihīnānāṃ tathā ca bahusoganām
mithyāvādaratānāṃ ca tathā niṣṭhurabhāṣiṇām
gurusantoṣahīnānāṃ na siddhi / khyātkadācana
phaliṣyatīti viśvāsa / siddhe / prathamalakṣaṇam
dvitīyaṃ śraddhayā yuktaṃ tṛtīyaṃ gurupūjanam
caturthaṃ samatābhāvaṃ pañcamendriyanigraham
ṣaṣṭhaṃ ca pramitāhāraṃ saptamaṃ vidyate
yogopadeśaṃ saṃprāpya labdhvā yogavidaṃ gurum
gurūpadiṣṭavidhinā dhiyā niścitya sādhayet
suśobhane maḍhe yogī padyāsanasamanvita /
āsanopari saṃviśya pavanābhyāsamācaret
samakāya / prāñjaliśca praṇamya ca gurūn sudhī /
dakṣe vāme ca vighneśaṃ kṣatrapālāṃbikāṃ puna
tataśca dakṣāguṣṭhena niruddhya oṣagalā sudhī /
iḍayā pūrayedvāyuṃ yathāśaktyā tu kumbhayet
tatastyaktvā pigalayāśanaireva na vegataḥ
puna / piṃgalayā''pūrya yathāśaktyā tu kumbhayet
iḍayā recayedvāyuṃ na vegena śanaiḥśanaiḥ
idaṃ yogavidhānena kuryādviśatikusthakān
sarvadvandravinirmukta / pratyahaṃ vigatālasa
prātaḥkāle ca madhyāhne sūryāste cārddharātrake
kuryādevaṃ caturvāraṃ kāleṣveteṣu kumbhakān
itthaṃ māsatrayaṃ kuryādanālakhyo dine dine
tato nāḍīviśuddhi / khyādavilambena niścitam
yadā tu nāḍīśuddhi / syādyoginastattvadarśinaḥ
tadā vidhvastadoṣaśca bhavedārammasasthava
cihnāni yogino dehe dṛśyante nāḍiśuddhita /
kathyante tu samastānyahāni saṃkṣepato mayā
samakāya / sugandhiśca sukāntiḥ svarasādhaka /
ārammaghaṭakaścaiva yathā paricayastadā
niṣpattiḥ sarvayogeṣu yogāvasthā bhavanti tā
ārastha / kathito'smāgniradhunā vāyusiddhaye
apara / kathyate paścātsarvaduravaughanāśana
prauḍhavahni / subhogī ca suravīsarvāhasundara /
saṃpūrargahṛdayo yogī sarvotsāhabalānvita /
jāyate śrogino'vaśyametatsarvaṃ kalevare
atha varjyaṃ pravakṣyāmi yogavighnakaraṃ param
yena saṃsāraduravādyidhaṃ tīrtvā yākhyanti yogina
ācca rūkṣaṃ tathā tīkṣṇaṃ lavaṇaṃ sārṣapaṃ kaṭum
bahulaṃ bhramaṇaṃ prāta / snānaṃ tailavidāhakam
steyaṃ hiṃsāṃ janadveṣañcāhaṅkāramanārjavam
upavāsamasatyañca mokṣañca prāṇipīḍanam
strīsahamayisevā ca bahnālāpaṃ priyāpriyam
atīva bhojanaṃ yogī tyajedetāni niścitam
upāyaṃ ca pravakṣyāmi kṣipraṃ yogasya siddhaye
gopanīyaṃ sādhakānāṃ yena siddhirbhavetavalu
ghṛtaṃ kṣīraṃ ca miṣṭānnaṃ tāmbūlaṃ cūrṇavarjitam
karpūraṃ niṣtuṣa miṣṭaṃ sumau sūkṣmarandhakam
siddhāntaśravaṇaṃ nityaṃ vairāvayajāhasevanam
nāmasaṅkīrtanaṃ viṣṇoḥ sunādaśravaṇaṃ param
dhṛtiḥ kṣamā tapa / śaucaṃ hrīrmatirgurusevanam
sadaitāni paraṃ yogī niyamāni samācaret
anile'rkapraveśe ca bhoktavyaṃ yogibhiḥ sadā
vāyau praviṣṭe śaśini śayanaṃ sādhakottamaiḥ
sadyo bhukte'pi kṣudhite nādhyāsa / kriyate budhaiḥ
abhyāsakāle prathamaṃ kuryāccatijyabhojanam
tato'bhyāse sthirībhūte na tādṛṅniyamayaha /
abhyāsinā vibhoktavyaṃ stokaṃ stokamanekadhā
pūrvoktakāle kuryāttu kusthakālpativāsare
tato yatheṣṭā śakti / syādyogino vāyudhāraṇe
yatheṣṭaṃ dhāraṇādvāyo / kumbhakaḥ sidhyati dhruvam
kevale kumbhake siddhe kiṃ na syādiha yoginaḥ
sveda / saṃjāyate dehe yoginaḥ prathamodyame
yadā saṃjāyate svedo mardanaṃ kārayetsudhīḥ
anyathā vigrahe dhāturnaṣṭo bhavati yoginaḥ
dvitīye hi bhavelkampo dārdurī madhyame matā
tato'dhikatarābhyāsāktvānecarasādhaka
yogī padyāsanastho'pi bhuvamutsṛjya vartate
vāyusiddhistadā jñeyā saṃsāradhvāntanāśinī
tāvatkālaṃ prakurvīta yogoktaniyamayaham
alpanidrā purīṣaṃ ca stokaṃ mūtraṃ ca jāyate
agaugatvamadīnatvaṃ ndhyoginastattvadarśinaḥ
svedo lālā kṛmiścaiva sarvathaiva na jāyate
kaphapittānilāścaiva sādhakasya kalevare
tasminkāle sādhakasya bhojyeṣvaniyamayaha
atyalpaṃ bahudhā bhuktyā yogī na vyathate hi sa /
athābhyāsavaśādyogī bhūcarīṃ siddhimāpnuyāt
yathā dadurajanūnāṃ gati / khyātpārigatāḍanāt
santyatra bahavo vidhrā dāruṇā durnivāraṇā /
tathāpi sādhayedyogī prāptaiḥ kaugatairapi
tato rahakhyupāviṣṭa / sādhaka / saṃyatendriyaḥ
praṇava prajapeddīrgha vighnānāṃ nāśahetave
pūrvārjitāni karmāṇi prāṇāyāmena niścitam
nāśayetsādhako dhīmānihalokovyavāni ca
pūrvājitāni pāpāni puyayāni vividhāni ca
nāśayetpoḍaśaprāṇāyāmena yogi puṃgavaḥ
pāpatūlacayānāhopradahetpalayāyinā
tata / pāpavinirmuktaḥ paścātpuyayāni nāśayet
prāṇāyāmena yogīndro labdhvaiśvaryāṣṭakāni vai
pāpaparāyodadhi tīrtvā trailokyacaratāmiyāt
tato'la ghaṭikātritayaṃ bhavet
yena syātsakalāsidbhiyoginaḥ svepsitā dhruvam
vāktyiddhi / kāmacāritvaṃ dūradṛṣṭistathaiva ca
dūraśruti / sūkṣmadṛṣṭi / haparakāyapraveśanam
viyamūtralepane svarṇamadṛśyakaraṇaṃ tathā
bhavantyetāni sarvāṇi khecaratvaṃ ca yoginām
yadā bhaveddhaṭāvasthā pavanābhyāsane parā
tadā saṃsāracakre'sminnāsti yatra sadhārayet
prāragāpānanādabidujīvālpaparāmālpana /
militvā ghaṭate yasmāttasmādvai ghaṭa ucyate
yāmamātraṃ yadā dharttuṃ samartha / khyāttadātyuta /
pratyāhārastadaiva khyātrāṃtarā bhavati dhruvam
yaṃ yaṃ jānāti yogīndrastaṃ tamālpeti bhāvayet
yairindriyairyadvidhānastadindriyajayo bhavet
yāmamātraṃ yadā pūrṇa bhavedabhyāsayogata /
ekavāraṃ prakurvīta tadā yogī ca kumbhakam
dayaḍāṣṭakaṃ yadā vāyurniścalo yogino bhavet
svasāmarthyāttadāṃguṣṭhe tiṣṭhedvātulabatsudhī
tata / paricayāvasthā śrogino'bhyāsato bhavet
yadā vayuścadrasūrya tyaktyā tiṣṭhati niścalam
vāyu / paricito vāyu / suṣumnā tayomri saṃcaret
kriyāśaktiṃ gṛhītvaiva cakrānmittvā suniścitam
yadā paricayāvasthā bhavedabhyāsayogata /
trikūṭaṃ karmaṇā yogī tadā paśyati niścitam
tataśca karmakūṭāni praṇavena vināśayet
sa yogī karmabhogāya kāyavyūhaṃ samācaret
asminkāle mahāyogī paṃcadhā dhāraṇa caret
yena bharādisiddhi / syāttato bhūtabhayāpahā
ādhāre ghaṭikā / paṃca liṃgasthāne ta ca
tadūrdhvaṃ ghaṭikā / pañca nābhihṛnmadhyake tathā
bhrūmadhyordhvaṃ tathā paṃca ghaṭikā dhārayetsudhī /
tathā bhūrādinā naṣṭo yogindro na bhavetkhalu
medhāvī sarvabhūtānāṃ dhāraṇā ya / samabhyaset
śatabrahyamṛtenāpi mṛtyustasya na vidyate
tato'bhyāsakrameṇaiva niṣpattiryogino bhavet
anādikarmabījāni yena tīrtvā'mūta pibet
yadā niṣpattirbhavati samādheḥ svenakarmaṇā
jīvanmuktasya śāṃtasya bhaveddhīrasya yoginaḥ
yadā niṣpattisaṃpanna / samādhi / svecchayā bhavet
gṛhītvā cetanāṃ vāyu / kriyāśaktiṃ ca vegavān
sarvāṃścakrānvijitvā ca jñānaśaktau vilīyate
idānīṃ ktyeśahānyatha vaktavyaṃ vāyusādhanam
yena saṃsāracakresmin bhogahānirbhavedadhruvam
rasanāṃ tālumūle ya / sthāpayitvā vicakṣaṇāḥ
pibetprāṇānilaṃ tasya yogānāṃ saṃkṣayo bhavet
kākacaṃccā pibedvāyuṃ śītalaṃ yo vicakṣaṇāḥ
prāṇāpānavidhānajña / sa bhavenmuktibhājana
sarasaṃ ya / pibedvāyuṃ pratyahaṃ vidhinā sudhī /
naśyaṃti yoginastasya śramadāhajarāmayā
rasanāmūrdhvagāṃ kṛtvā yaścandre salilaṃ pibet
māsamātreṇa yogindro mṛtyuṃ jayati niścitam
rājadaṃtabilaṃ gāḍhaṃ saṃpīḍya vidhinā pibet
dhyātvā kuṇḍalinīṃ devīṃ ṣaṇmāsena kavirbhavet
kākacaṃccā pibedvāyuṃ sandhyayorubhayorapi
kuṇḍalinyā mukhe dhyātvā kṣayarogasya śāntaye
aharniśaṃ pibedyogī kākacaṃccā vicakṣaṇa /
pibetprāṇānilaṃ tasya rogāṇāṃ saṃkṣayo bhavet
dūraśrutirdūradṛṣṭistathā khyāddarśanaṃ khalu
dantairdantānmamatpīḍya pibedvāyuṃ śanai / śanai /
ūrdhvajihna / sumedhāvī mṛtyuṃ jayati socirāt
ṣayamāsamātramabhyāsa ya / karoti dine dine
sarvapāpavinirmukto rogānnāśayate hi sa
saṃvatsarakṛtā'bhyāsātyairavo bhavati dhruvam
arigamādiguṇāktyam̐dhvā jitabhūtagaṇa / svayam
rasanāmūrdhvagāṃ kṛtvā kṣaṇārdhaṃ yadi tiṣṭhati
kṣaṇena mucyate yogī vyādhimṛtyujarādibhiḥ
rasanāṃ prāṇasaṃyuktāṃ pīḍyamānā viciṃtayet
na tasya jāyate mṛtyu / satyaṃ satyaṃ mayoditam
evamabhyāsayogena kāmadevo dvitīyakaḥ
na kṣudhā na tṛṣā nidrā naiva mūrcchā prajāyate
anenaiva vidhānena yogīndro'vanimaṇḍale
bhavektyacchandacārī ca sarvāpatparivarjita
na tasya punarāvṛttirmodate sasurairapi
puyayapāyairna lipyeta etadācaraṇena sa
caturaśītyāsanāni santi nānāvidhāni ca
tebhyaścatuṣkamādāya mayokāni bravīmyaham
siddhāsanaṃ tata / padyāsanañcayi ca svastikam
yoniṃ saṃpīḍya yatrena pādamūlena sādhaka /
meḍhopari pādamūlaṃ vinyasedyogavitsadā
ūrdhvaṃ nirīkṣya bhrūmadhyaṃ niścala / saṃyatendriyaḥ
viśeṣo'vakrakāyaśca rahasyuktvovarjita /
etatsiddhāsanaṃ jñeyaṃ siddhānāṃ siddhidāyakam
yenābhyāsavaśācchīghnaṃ yoganiṣpattimāpruyāt
siddhāsanaṃ sadā sevyaṃ pavanābhyāsinā param
yena saṃsāramutsṛjya labhate paramāṃ gatim
nāta / parataraṃ guhyamāsanaṃ vidyate bhuvi
yenānudhyānamātreṇa yogī pāpādvimucyate
uttānau caraṇau kṛtvā ūrusasthau prayatnataḥ
ūrumadhye tathottānau pāṇī kṛtvā tu tādṛśau
nāsāgre vinyaseddaṣṭiṃ dantamūlañca jihnayā
uttolya cibukaṃ vakṣa utthāpya pavanaṃ śanai /
yathāśaktyā samākṛṣya pūrayedudaraṃ śanai /
yathā śaktyaiva paścāttu recayedavirodhata /
idaṃ padmāsanaṃ proktaṃ sarvavyādhivināśanam
durlabhaṃ yena kenāpi dhīmatā labhyate param
anuṣṭhāne kṛte prāṇa / samaścalati tattvāt
bhavedabhyāsane samyaktyādhakasya na saṃśaya
padmāsane sthito yogī prāṇāpānavidhānata /
pūrayetsa vimukta / khyātsatyaṃ satyaṃ vadāmyaham
prasārya caraṇadvandraṃ parasparamasaṃyutam
svapāṇibhyāṃ dṛḍhaṃ dhṛtvā jānūpari śiro nyaset
āsanoyamidaṃ proktaṃ bhavedaniladīpanam
dehāvasānaharaṇaṃ paścimottānasaṃjñakam
ya etadāsanaṃ śreṣṭhaṃ pratyahaṃ sādhayetsudhī /
vāyu / paścimamārgeṇa tasya sañcarati dhruvam
etabhyāsaśīlānāṃ sarvasiddhiḥ prajāyate
tasmādyogī prayatrena sādhayetsiddhamālpana
gopanīyaṃ prayatrena na deyaṃ yasya kasyacit
yena śīdhaṃ marutsiddhirbhaveda dukhaughanāśinī
jānūrvorantare samyādhṛtvā pādatale ubhe
samakāya / sukhāsīna / svastikaṃ tatpracakṣate
anena vidhinā yogī mārutaṃ sādhayetsudhī /
dehe na kramate vyādhistasya vāyuśca siddhyati
sukhāsanamidaṃ proktaṃ sarvaduravapraṇāśanam
svastikaṃ yogibhirgojyaṃ svastīkararagamattamam
Original text: śivasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0