Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Samhita · Chapter p2

p2.1

hṛdyasti paṅkaja divyaṃ ditayalihena bhūṣitam
kādiḍhāntākṣatepetaṃ dvādaśārṇavibhūṣitam

p2.2

prāṇo vasati tatraiva vāsanāthiralakṛta /
anādikarmasaṃśliṣṭa / prāpyāhaṅkārasaṃyuta

p2.3

prāṇasya vṛttibhedena nāmāni vividhāni ca
vartante tāni sarvāṇi kathituṃ naiva śakyate

p2.4

prāṇo'pāna / samānaścodano vyānaśca pañcama /
nāga / kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanañjaya

p2.5

daśa nāmāni mukhyāni mayoktānīha śāstrake
kurvanti te'tra kāryāṇi preritāni svakarmabhiḥ

p2.6

atrāpi vāyava / pañca mukhyā / khyurdaśata / punaḥ
tatrāpi śreṣṭhakarttārau prāṇāpānau mayoditau

p2.7

hṛdi prāṇo gude'pāna / samāno nābhimaṇḍale
udāna / kayaudeśastho vyāna / sarvaśarīragaḥ

p2.8

nāgādivāyava / pañca te kurvanti ca vigrahe
udgāronmīlanaṃ kṣuttṛḍūjusthā hikā ca pañcama

p2.9

anena vidhinā yo vai brahyāḍaṃ vetti vigraham
sarvapāpavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim

p2.10

adhunā kathayiṣyāmi kṣipraṃ yogasya siddhaye
yajjñātvā nāvasīdanti yogino yogasādhane

p2.11

bhavedvīryavatī vidyā guruvakyasamutyavā
anyathā phalahīnā khyānnirvīryāpyatiduravadā

p2.12

guruṃ santoṣya yatrena ye vai vidyāmupāsate
avalambena vidyāyāsākhyā / phalamavāpnuyāt

p2.13

guru / pitā gururmātā gururdevo na saṃśaya /
karmaṇā manasā vācā tasmātsarvai prasevyate

p2.14

guruprasādata / sarvaṃ labhyate śubhamālpana /
tasmātsetayo gururnityamanyathā na śubhaṃ bhavet

p2.15

pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā spṛṣṭvā savyena pāṇinā
tryaṣṭāṃgena namaskuryādurupādasaroruham

p2.16

śraddhayālpavatā puṃsāṃ siddhirbhavati niścitā
anyeṣāñca na siddhi / khyāttasmādyatrena sādhayet

p2.17

na bhavetsaṃgayuktānāṃ tathā'viśvāsināmapi
gurupūjāvihīnānāṃ tathā ca bahusoganām
mithyāvādaratānāṃ ca tathā niṣṭhurabhāṣiṇām
gurusantoṣahīnānāṃ na siddhi / khyātkadācana

p2.18

phaliṣyatīti viśvāsa / siddhe / prathamalakṣaṇam
dvitīyaṃ śraddhayā yuktaṃ tṛtīyaṃ gurupūjanam
caturthaṃ samatābhāvaṃ pañcamendriyanigraham
ṣaṣṭhaṃ ca pramitāhāraṃ saptamaṃ vidyate

p2.16

yogopadeśaṃ saṃprāpya labdhvā yogavidaṃ gurum
gurūpadiṣṭavidhinā dhiyā niścitya sādhayet

p2.20

suśobhane maḍhe yogī padyāsanasamanvita /
āsanopari saṃviśya pavanābhyāsamācaret

p2.21

samakāya / prāñjaliśca praṇamya ca gurūn sudhī /
dakṣe vāme ca vighneśaṃ kṣatrapālāṃbikāṃ puna

p2.22

tataśca dakṣāguṣṭhena niruddhya oṣagalā sudhī /
iḍayā pūrayedvāyuṃ yathāśaktyā tu kumbhayet
tatastyaktvā pigalayāśanaireva na vegataḥ

p2.23

puna / piṃgalayā''pūrya yathāśaktyā tu kumbhayet
iḍayā recayedvāyuṃ na vegena śanaiḥśanaiḥ

p2.24

idaṃ yogavidhānena kuryādviśatikusthakān
sarvadvandravinirmukta / pratyahaṃ vigatālasa

p2.25

prātaḥkāle ca madhyāhne sūryāste cārddharātrake
kuryādevaṃ caturvāraṃ kāleṣveteṣu kumbhakān

p2.26

itthaṃ māsatrayaṃ kuryādanālakhyo dine dine
tato nāḍīviśuddhi / khyādavilambena niścitam

p2.27

yadā tu nāḍīśuddhi / syādyoginastattvadarśinaḥ
tadā vidhvastadoṣaśca bhavedārammasasthava

p2.28

cihnāni yogino dehe dṛśyante nāḍiśuddhita /
kathyante tu samastānyahāni saṃkṣepato mayā

p2.29

samakāya / sugandhiśca sukāntiḥ svarasādhaka /
ārammaghaṭakaścaiva yathā paricayastadā
niṣpattiḥ sarvayogeṣu yogāvasthā bhavanti tā

p2.30

ārastha / kathito'smāgniradhunā vāyusiddhaye
apara / kathyate paścātsarvaduravaughanāśana

p2.31

prauḍhavahni / subhogī ca suravīsarvāhasundara /
saṃpūrargahṛdayo yogī sarvotsāhabalānvita /
jāyate śrogino'vaśyametatsarvaṃ kalevare

p2.32

atha varjyaṃ pravakṣyāmi yogavighnakaraṃ param
yena saṃsāraduravādyidhaṃ tīrtvā yākhyanti yogina

p2.33

ācca rūkṣaṃ tathā tīkṣṇaṃ lavaṇaṃ sārṣapaṃ kaṭum
bahulaṃ bhramaṇaṃ prāta / snānaṃ tailavidāhakam
steyaṃ hiṃsāṃ janadveṣañcāhaṅkāramanārjavam
upavāsamasatyañca mokṣañca prāṇipīḍanam
strīsahamayisevā ca bahnālāpaṃ priyāpriyam
atīva bhojanaṃ yogī tyajedetāni niścitam

p2.34

upāyaṃ ca pravakṣyāmi kṣipraṃ yogasya siddhaye
gopanīyaṃ sādhakānāṃ yena siddhirbhavetavalu

p2.35

ghṛtaṃ kṣīraṃ ca miṣṭānnaṃ tāmbūlaṃ cūrṇavarjitam
karpūraṃ niṣtuṣa miṣṭaṃ sumau sūkṣmarandhakam
siddhāntaśravaṇaṃ nityaṃ vairāvayajāhasevanam
nāmasaṅkīrtanaṃ viṣṇoḥ sunādaśravaṇaṃ param
dhṛtiḥ kṣamā tapa / śaucaṃ hrīrmatirgurusevanam
sadaitāni paraṃ yogī niyamāni samācaret

p2.36

anile'rkapraveśe ca bhoktavyaṃ yogibhiḥ sadā
vāyau praviṣṭe śaśini śayanaṃ sādhakottamaiḥ

p2.37

sadyo bhukte'pi kṣudhite nādhyāsa / kriyate budhaiḥ
abhyāsakāle prathamaṃ kuryāccatijyabhojanam

p2.38

tato'bhyāse sthirībhūte na tādṛṅniyamayaha /
abhyāsinā vibhoktavyaṃ stokaṃ stokamanekadhā
pūrvoktakāle kuryāttu kusthakālpativāsare

p2.36

tato yatheṣṭā śakti / syādyogino vāyudhāraṇe
yatheṣṭaṃ dhāraṇādvāyo / kumbhakaḥ sidhyati dhruvam
kevale kumbhake siddhe kiṃ na syādiha yoginaḥ

p2.40

sveda / saṃjāyate dehe yoginaḥ prathamodyame
yadā saṃjāyate svedo mardanaṃ kārayetsudhīḥ
anyathā vigrahe dhāturnaṣṭo bhavati yoginaḥ

p2.41

dvitīye hi bhavelkampo dārdurī madhyame matā
tato'dhikatarābhyāsāktvānecarasādhaka

p2.42

yogī padyāsanastho'pi bhuvamutsṛjya vartate
vāyusiddhistadā jñeyā saṃsāradhvāntanāśinī

p2.43

tāvatkālaṃ prakurvīta yogoktaniyamayaham
alpanidrā purīṣaṃ ca stokaṃ mūtraṃ ca jāyate

p2.44

agaugatvamadīnatvaṃ ndhyoginastattvadarśinaḥ
svedo lālā kṛmiścaiva sarvathaiva na jāyate

p2.45

kaphapittānilāścaiva sādhakasya kalevare
tasminkāle sādhakasya bhojyeṣvaniyamayaha

p2.46

atyalpaṃ bahudhā bhuktyā yogī na vyathate hi sa /
athābhyāsavaśādyogī bhūcarīṃ siddhimāpnuyāt
yathā dadurajanūnāṃ gati / khyātpārigatāḍanāt

p2.47

santyatra bahavo vidhrā dāruṇā durnivāraṇā /
tathāpi sādhayedyogī prāptaiḥ kaugatairapi

p2.48

tato rahakhyupāviṣṭa / sādhaka / saṃyatendriyaḥ
praṇava prajapeddīrgha vighnānāṃ nāśahetave

p2.49

pūrvārjitāni karmāṇi prāṇāyāmena niścitam
nāśayetsādhako dhīmānihalokovyavāni ca

p2.50

pūrvājitāni pāpāni puyayāni vividhāni ca
nāśayetpoḍaśaprāṇāyāmena yogi puṃgavaḥ

p2.51

pāpatūlacayānāhopradahetpalayāyinā
tata / pāpavinirmuktaḥ paścātpuyayāni nāśayet

p2.52

prāṇāyāmena yogīndro labdhvaiśvaryāṣṭakāni vai
pāpaparāyodadhi tīrtvā trailokyacaratāmiyāt

p2.53

tato'la ghaṭikātritayaṃ bhavet
yena syātsakalāsidbhiyoginaḥ svepsitā dhruvam

p2.54

vāktyiddhi / kāmacāritvaṃ dūradṛṣṭistathaiva ca
dūraśruti / sūkṣmadṛṣṭi / haparakāyapraveśanam
viyamūtralepane svarṇamadṛśyakaraṇaṃ tathā
bhavantyetāni sarvāṇi khecaratvaṃ ca yoginām

p2.55

yadā bhaveddhaṭāvasthā pavanābhyāsane parā
tadā saṃsāracakre'sminnāsti yatra sadhārayet

p2.56

prāragāpānanādabidujīvālpaparāmālpana /
militvā ghaṭate yasmāttasmādvai ghaṭa ucyate

p2.57

yāmamātraṃ yadā dharttuṃ samartha / khyāttadātyuta /
pratyāhārastadaiva khyātrāṃtarā bhavati dhruvam

p2.58

yaṃ yaṃ jānāti yogīndrastaṃ tamālpeti bhāvayet
yairindriyairyadvidhānastadindriyajayo bhavet

p2.59

yāmamātraṃ yadā pūrṇa bhavedabhyāsayogata /
ekavāraṃ prakurvīta tadā yogī ca kumbhakam
dayaḍāṣṭakaṃ yadā vāyurniścalo yogino bhavet
svasāmarthyāttadāṃguṣṭhe tiṣṭhedvātulabatsudhī

p2.60

tata / paricayāvasthā śrogino'bhyāsato bhavet
yadā vayuścadrasūrya tyaktyā tiṣṭhati niścalam
vāyu / paricito vāyu / suṣumnā tayomri saṃcaret

p2.61

kriyāśaktiṃ gṛhītvaiva cakrānmittvā suniścitam
yadā paricayāvasthā bhavedabhyāsayogata /
trikūṭaṃ karmaṇā yogī tadā paśyati niścitam

p2.62

tataśca karmakūṭāni praṇavena vināśayet
sa yogī karmabhogāya kāyavyūhaṃ samācaret

p2.63

asminkāle mahāyogī paṃcadhā dhāraṇa caret
yena bharādisiddhi / syāttato bhūtabhayāpahā

p2.64

ādhāre ghaṭikā / paṃca liṃgasthāne ta ca
tadūrdhvaṃ ghaṭikā / pañca nābhihṛnmadhyake tathā
bhrūmadhyordhvaṃ tathā paṃca ghaṭikā dhārayetsudhī /
tathā bhūrādinā naṣṭo yogindro na bhavetkhalu

p2.65

medhāvī sarvabhūtānāṃ dhāraṇā ya / samabhyaset
śatabrahyamṛtenāpi mṛtyustasya na vidyate

p2.66

tato'bhyāsakrameṇaiva niṣpattiryogino bhavet
anādikarmabījāni yena tīrtvā'mūta pibet

p2.67

yadā niṣpattirbhavati samādheḥ svenakarmaṇā
jīvanmuktasya śāṃtasya bhaveddhīrasya yoginaḥ
yadā niṣpattisaṃpanna / samādhi / svecchayā bhavet
gṛhītvā cetanāṃ vāyu / kriyāśaktiṃ ca vegavān
sarvāṃścakrānvijitvā ca jñānaśaktau vilīyate

p2.68

idānīṃ ktyeśahānyatha vaktavyaṃ vāyusādhanam
yena saṃsāracakresmin bhogahānirbhavedadhruvam

p2.66

rasanāṃ tālumūle ya / sthāpayitvā vicakṣaṇāḥ
pibetprāṇānilaṃ tasya yogānāṃ saṃkṣayo bhavet

p2.70

kākacaṃccā pibedvāyuṃ śītalaṃ yo vicakṣaṇāḥ
prāṇāpānavidhānajña / sa bhavenmuktibhājana

p2.71

sarasaṃ ya / pibedvāyuṃ pratyahaṃ vidhinā sudhī /
naśyaṃti yoginastasya śramadāhajarāmayā

p2.72

rasanāmūrdhvagāṃ kṛtvā yaścandre salilaṃ pibet
māsamātreṇa yogindro mṛtyuṃ jayati niścitam

p2.73

rājadaṃtabilaṃ gāḍhaṃ saṃpīḍya vidhinā pibet
dhyātvā kuṇḍalinīṃ devīṃ ṣaṇmāsena kavirbhavet

p2.74

kākacaṃccā pibedvāyuṃ sandhyayorubhayorapi
kuṇḍalinyā mukhe dhyātvā kṣayarogasya śāntaye

p2.75

aharniśaṃ pibedyogī kākacaṃccā vicakṣaṇa /
pibetprāṇānilaṃ tasya rogāṇāṃ saṃkṣayo bhavet
dūraśrutirdūradṛṣṭistathā khyāddarśanaṃ khalu

p2.76

dantairdantānmamatpīḍya pibedvāyuṃ śanai / śanai /
ūrdhvajihna / sumedhāvī mṛtyuṃ jayati socirāt

p2.77

ṣayamāsamātramabhyāsa ya / karoti dine dine
sarvapāpavinirmukto rogānnāśayate hi sa

p2.78

saṃvatsarakṛtā'bhyāsātyairavo bhavati dhruvam
arigamādiguṇāktyam̐dhvā jitabhūtagaṇa / svayam

p2.79

rasanāmūrdhvagāṃ kṛtvā kṣaṇārdhaṃ yadi tiṣṭhati
kṣaṇena mucyate yogī vyādhimṛtyujarādibhiḥ

p2.80

rasanāṃ prāṇasaṃyuktāṃ pīḍyamānā viciṃtayet
na tasya jāyate mṛtyu / satyaṃ satyaṃ mayoditam

p2.81

evamabhyāsayogena kāmadevo dvitīyakaḥ
na kṣudhā na tṛṣā nidrā naiva mūrcchā prajāyate

p2.82

anenaiva vidhānena yogīndro'vanimaṇḍale
bhavektyacchandacārī ca sarvāpatparivarjita

p2.83

na tasya punarāvṛttirmodate sasurairapi
puyayapāyairna lipyeta etadācaraṇena sa

p2.84

caturaśītyāsanāni santi nānāvidhāni ca
tebhyaścatuṣkamādāya mayokāni bravīmyaham
siddhāsanaṃ tata / padyāsanañcayi ca svastikam

p2.85

yoniṃ saṃpīḍya yatrena pādamūlena sādhaka /
meḍhopari pādamūlaṃ vinyasedyogavitsadā
ūrdhvaṃ nirīkṣya bhrūmadhyaṃ niścala / saṃyatendriyaḥ
viśeṣo'vakrakāyaśca rahasyuktvovarjita /
etatsiddhāsanaṃ jñeyaṃ siddhānāṃ siddhidāyakam

p2.86

yenābhyāsavaśācchīghnaṃ yoganiṣpattimāpruyāt
siddhāsanaṃ sadā sevyaṃ pavanābhyāsinā param

p2.87

yena saṃsāramutsṛjya labhate paramāṃ gatim
nāta / parataraṃ guhyamāsanaṃ vidyate bhuvi
yenānudhyānamātreṇa yogī pāpādvimucyate

p2.88

uttānau caraṇau kṛtvā ūrusasthau prayatnataḥ
ūrumadhye tathottānau pāṇī kṛtvā tu tādṛśau
nāsāgre vinyaseddaṣṭiṃ dantamūlañca jihnayā
uttolya cibukaṃ vakṣa utthāpya pavanaṃ śanai /
yathāśaktyā samākṛṣya pūrayedudaraṃ śanai /
yathā śaktyaiva paścāttu recayedavirodhata /
idaṃ padmāsanaṃ proktaṃ sarvavyādhivināśanam

p2.89

durlabhaṃ yena kenāpi dhīmatā labhyate param

p2.60

anuṣṭhāne kṛte prāṇa / samaścalati tattvāt
bhavedabhyāsane samyaktyādhakasya na saṃśaya

p2.61

padmāsane sthito yogī prāṇāpānavidhānata /
pūrayetsa vimukta / khyātsatyaṃ satyaṃ vadāmyaham

p2.62

prasārya caraṇadvandraṃ parasparamasaṃyutam
svapāṇibhyāṃ dṛḍhaṃ dhṛtvā jānūpari śiro nyaset
āsanoyamidaṃ proktaṃ bhavedaniladīpanam
dehāvasānaharaṇaṃ paścimottānasaṃjñakam
ya etadāsanaṃ śreṣṭhaṃ pratyahaṃ sādhayetsudhī /
vāyu / paścimamārgeṇa tasya sañcarati dhruvam

p2.63

etabhyāsaśīlānāṃ sarvasiddhiḥ prajāyate
tasmādyogī prayatrena sādhayetsiddhamālpana

p2.64

gopanīyaṃ prayatrena na deyaṃ yasya kasyacit
yena śīdhaṃ marutsiddhirbhaveda dukhaughanāśinī

p2.65

jānūrvorantare samyādhṛtvā pādatale ubhe
samakāya / sukhāsīna / svastikaṃ tatpracakṣate

p2.66

anena vidhinā yogī mārutaṃ sādhayetsudhī /
dehe na kramate vyādhistasya vāyuśca siddhyati

p2.67

sukhāsanamidaṃ proktaṃ sarvaduravapraṇāśanam
svastikaṃ yogibhirgojyaṃ svastīkararagamattamam

Original text: śivasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc