Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Verses 7.5-2

7.5-2.7.1,5.1

sūta uvāca
tatra pūrvaṃ mahābhāgā naimiṣāraṇyavāsinaḥ

7.5-2.7.1,5.1

praṇipatya yathānyāyaṃ papracchuḥ pavanaṃ prabhum

7.5-2.7.1,5.2

naimiṣīyā ūcuḥ
bhavān kathamanuprāpto jñānamīśvaragocaram

7.5-2.7.1,5.2

kathaṃ ca śivabhāvaste brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

7.5-2.7.1,5.3

vāyuruvāca
ekonaviṃśatiḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ

7.5-2.7.1,5.3

tasminkalpe caturvaktrassraṣṭukāmo 'tapattapaḥ

7.5-2.7.1,5.4

tapasā tena tīvreṇa tuṣṭastasya pitā svayam

7.5-2.7.1,5.4

divyaṃ kaumāramāsthāya rūpaṃ rūpavatāṃ varaḥ

7.5-2.7.1,5.5

śveto nāma munirbhūtvā divyāṃ vācamudīrayan

7.5-2.7.1,5.5

darśanaṃ pradadau tasmai devadevo maheśvaraḥ

7.5-2.7.1,5.6

taṃ dṛṣṭvā pitaraṃ brahmā brahmaṇo 'dhipatiṃ patim

7.5-2.7.1,5.6

praṇamya paramajñānaṃ gāyatryā saha labdhavān

7.5-2.7.1,5.7

tatassa labdhavijñāno viśvakarmā caturmukhaḥ

7.5-2.7.1,5.7

asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

7.5-2.7.1,5.8

yataśśrutvāmṛtaṃ labdhaṃ brahmaṇā parameśvarāt

7.5-2.7.1,5.8

tatastadvadanādeva mayā labdhaṃ tapobalāt

7.5-2.7.1,5.9

munaya ūcuḥ
kiṃ tajjñānaṃ tvayā labdhaṃ tathyāttathyaṃtaraṃ śubham

7.5-2.7.1,5.9

yatra kṛtvā parāṃ niṣṭhāṃ puruṣassukhamṛcchati

7.5-2.7.1,5.10

vāyuruvāca
paśupāśapatijñānaṃ yallabdhaṃ tu mayā purā

7.5-2.7.1,5.10

tatra niṣṭhā parā kāryā puruṣeṇa sukhārthinā

7.5-2.7.1,5.11

ajñānaprabhavaṃ duḥkhaṃ jñānenaiva nivartate

7.5-2.7.1,5.11

jñānaṃ vastuparicchedo vastu ca dvividhaṃ smṛtam

7.5-2.7.1,5.12

ajaḍaṃ ca jaḍaṃ caiva niyaṃtṛ ca tayorapi

7.5-2.7.1,5.12

paśuḥ pāśaḥ patiśceti kathyate tattrayaṃ kramāt

7.5-2.7.1,5.13

akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva kṣarākṣaraparaṃ tathā

7.5-2.7.1,5.13

tadetattritayaṃ bhūmnā kathyate tattvavedibhiḥ

7.5-2.7.1,5.14

akṣaraṃ paśurityuktaḥ kṣaraṃ pāśa udāhṛtaḥ

7.5-2.7.1,5.14

kṣarākṣaraparaṃ yattatpatirityabhidhīyate

7.5-2.7.1,5.15

munaya ūcuḥ
kiṃ tadakṣaramityuktaṃ kiṃ ca kṣaramudāhṛtam

7.5-2.7.1,5.15

tayośca paramaṃ kiṃ vā tadetadbrūhi māruta

7.5-2.7.1,5.16

vāyuruvāca
prakṛtiḥ kṣaramityuktaṃ puruṣo 'kṣara ucyate

7.5-2.7.1,5.16

tāvimau prerayatyanyassa parā parameśvaraḥ

7.5-2.7.1,5.17

munaya ūcuḥ
kaiṣā prakṛtirityuktā ka eṣa puruṣo mataḥ

7.5-2.7.1,5.17

anayoḥ kena sambandhaḥ koyaṃ preraka īśvaraḥ

7.5-2.7.1,5.18

vāyuruvāca
māyā prakṛtiruddiṣṭā puruṣo māyayā vṛtaḥ

7.5-2.7.1,5.18

saṃbandho mūlakarmabhyāṃ śivaḥ preraka īśvaraḥ

7.5-2.7.1,5.19

munaya ūcuḥ
keyaṃ māyā samā khyātā kiṃrūpo māyayā vṛtaḥ

7.5-2.7.1,5.19

mūlaṃ kīdṛkkuto vāsya kiṃ śivatvaṃ kutaśśivaḥ

7.5-2.7.1,5.20

vāyuruvāca
māyā māheśvarī śaktiścidrūpo māyayā vṛtaḥ

7.5-2.7.1,5.20

malaścicchādako naijo viśuddhiśśivatā svataḥ

7.5-2.7.1,5.21

munaya ūcuḥ
āvṛṇoti kathaṃ māyā vyāpinaṃ kena hetunā

7.5-2.7.1,5.21

kimarthaṃ cāvṛtiḥ puṃsaḥ kena vā vinivartate

7.5-2.7.1,5.22

vāyuruvāca
āvṛtirvyapino 'pi syādvyāpi yasmātkalādyapi

7.5-2.7.1,5.22

hetuḥ karmaiva bhogārthaṃ nivarteta malakṣayāt

7.5-2.7.1,5.23

munaya ūcuḥ
kalādi kathyate kiṃ tatkarma vā kimudāhṛtam

7.5-2.7.1,5.23

tatkimādi kimantaṃ vā kiṃ phalaṃ vā kimāśrayam

7.5-2.7.1,5.24

kasya bhogena kiṃ bhogyaṃ kiṃ vā tadbhogasādhanam

7.5-2.7.1,5.24

malakṣayasya ko hetuḥ kīdṛkkṣīṇamalaḥ pumān

7.5-2.7.1,5.25

vāyuruvāca
kalā vidyā ca rāgaśca kālo niyatireva ca

7.5-2.7.1,5.25

kalādayassamākhyātā yo bhoktā puruṣo bhavet

7.5-2.7.1,5.26

puṇyapāpātmakaṃ karma sukhaduḥkhaphalaṃ tu yat

7.5-2.7.1,5.26

anādimalabhogāntamajñānātmasamāśrayam

7.5-2.7.1,5.27

bhogaḥ karmavināśāya bhogamavyaktamucyate

7.5-2.7.1,5.27

bāhyāṃtaḥkaraṇadvāraṃ śarīraṃ bhogasādhanam

7.5-2.7.1,5.28

bhāvātiśayalabdhena prasādena malakṣayaḥ

7.5-2.7.1,5.28

kṣīṇe cātmamale tasmin pumāñcchivasamo bhavet

7.5-2.7.1,5.29

munaya ūcuḥ
kalādipañcatattvānāṃ kiṃ karma pṛthagucyate

7.5-2.7.1,5.29

bhokteti puruṣaśceti yenātmā vyapadiśyate

7.5-2.7.1,5.30

kimātmakaṃ tadavyaktaṃ kenākāreṇa bhujyate

7.5-2.7.1,5.30

kiṃ tasya śaraṇaṃ bhuktau śarīraṃ ca kimucyate

7.5-2.7.1,5.31

vāyuruvāca
dikkriyāvyaṃjakā vidyā kālo rāgaḥ pravartakaḥ

7.5-2.7.1,5.31

kālo 'vacchedakastatra niyatistu niyāmikā

7.5-2.7.1,5.32

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattattriguṇaṃ prabhavāpyayam

7.5-2.7.1,5.32

pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustattvaciṃtakāḥ

7.5-2.7.1,5.33

kalātastadabhivyaktamanabhivyaktalakṣaṇam

7.5-2.7.1,5.33

sukhaduḥkhavimohātmā bhujyate guṇavāṃstridhā

7.5-2.7.1,5.34

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ

7.5-2.7.1,5.34

prakṛtau sūkṣmarūpeṇa tile tailamiva sthitāḥ

7.5-2.7.1,5.35

sukhaṃ ca sukhahetuśca samāsātsāttvikaṃ smṛtam

7.5-2.7.1,5.35

rājasaṃ tadviparyāsātstaṃbhamohau tu tāmasau

7.5-2.7.1,5.36

sāttvikyūrdhvagatiḥ proktā tāmasī syādadhogatiḥ

7.5-2.7.1,5.36

madhyamā tu gatiryā sā rājasī paripaṭhyate

7.5-2.7.1,5.37

tanmātrāpañcakaṃ caiva bhūtapañcakameva ca

7.5-2.7.1,5.37

jñāneṃdriyāṇi pañcaikyaṃ pañca karmendriyāṇi ca

7.5-2.7.1,5.38

pradhānabuddhyahaṃkāramanāṃsi ca catuṣṭayam

7.5-2.7.1,5.38

samāsādevamavyaktaṃ savikāramudāhṛtam

7.5-2.7.1,5.39

tatkāraṇadaśāpannamavyaktamiti kathyate

7.5-2.7.1,5.39

vyaktaṃ kāryadaśāpannaṃ śarīrādighaṭādivat

7.5-2.7.1,5.40

yathā ghaṭādikaṃ kāryaṃ mṛdādernātibhidyate

7.5-2.7.1,5.40

śarīrādi tathā vyaktamavyaktānnātibhidyate

7.5-2.7.1,5.41

tasmādavyaktamevaikyakāraṇaṃ karaṇāni ca

7.5-2.7.1,5.41

śarīraṃ ca tadādhāraṃ tadbhogyaṃ cāpi netarat

7.5-2.7.1,5.42

munaya ūcuḥ
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatirekasya kasyacit

7.5-2.7.1,5.42

ātmaśabdābhidheyasya vastuto 'pi kutaḥ sthitiḥ

7.5-2.7.1,5.43

vāyuruvāca
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatireko vibhordhruvam

7.5-2.7.1,5.43

astyeva kaścidātmeti hetustatra sudurgamaḥ

7.5-2.7.1,5.44

buddhīndriyaśarīrāṇāṃ nātmatā sadbhiriṣyate

7.5-2.7.1,5.44

smṛteraniyatajñānādayāvaddehavedanāt

7.5-2.7.1,5.45

ataḥ smartānubhūtānāmaśeṣajñeyagocaraḥ

7.5-2.7.1,5.45

antaryāmīti vedeṣu vedāṃteṣu ca gīyate

7.5-2.7.1,5.46

sarvaṃ tatra sa sarvatra vyāpya tiṣṭhati śāśvataḥ

7.5-2.7.1,5.46

tathāpi kvāpi kenāpi vyaktameṣa na dṛśyate

7.5-2.7.1,5.47

naivāyaṃ cakṣuṣā grāhyo nāparairindriyairapi

7.5-2.7.1,5.47

manasaiva pradīptena mahānātmāvasīyate १

7.5-2.7.1,5.48

na ca strī na pumāneṣa naiva cāpi napuṃsakaḥ

7.5-2.7.1,5.48

naivordhvaṃ nāpi tiryaknādhastānna kutaścana

7.5-2.7.1,5.49

aśarīraṃ śarīreṣu caleṣu sthāṇumavyayam

7.5-2.7.1,5.49

sadā paśyati taṃ dhīro naraḥ pratyavamarśanāt

7.5-2.7.1,5.50

kimatra bahunoktena puruṣo dehataḥ pṛthak

7.5-2.7.1,5.50

apṛthagye tu paśyaṃti hyasamyakteṣu darśanam

7.5-2.7.1,5.51

yaccharīramidaṃ proktaṃ puruṣasya tataḥ param

7.5-2.7.1,5.51

aśuddhamavaśaṃ duḥkhamadhruvaṃ na ca vidyate

7.5-2.7.1,5.52

vipadāṃ vījabhūtena puruṣastena saṃyutaḥ

7.5-2.7.1,5.52

sukhī duḥkhī ca mūḍhaśca bhavati svena karmaṇā

7.5-2.7.1,5.53

adbhirāplavitaṃ kṣetraṃ janayatyaṃkuraṃ yathā

7.5-2.7.1,5.53

ājñānātplāvitaṃ karma dehaṃ janayate tathā

7.5-2.7.1,5.54

atyaṃtamasukhāvāsāssmṛtāścaikāṃtamṛtyavaḥ

7.5-2.7.1,5.54

anāgatā atītāśca tanavo 'sya sahasraśaḥ

7.5-2.7.1,5.55

āgatyāgatya śīrṇeṣu śarīreṣu śarīriṇaḥ

7.5-2.7.1,5.55

atyaṃtavasatiḥ kvāpi na kenāpi ca labhyate

7.5-2.7.1,5.56

chāditaśca viyuktaśca śarīraireṣu lakṣyate

7.5-2.7.1,5.56

caṃdrabiṃbavadākāśe taralairabhrasaṃcayaiḥ

7.5-2.7.1,5.57

anekadehabhedena bhinnā vṛttirihātmanaḥ

7.5-2.7.1,5.57

aṣṭāpadaparikṣepe hyakṣamudreva lakṣyate

7.5-2.7.1,5.58

naivāsya bhavitā kaścinnāsau bhavati kasyacit

7.5-2.7.1,5.58

pathi saṃgama evāyaṃ dāraiḥ putraiśca baṃdhubhiḥ

7.5-2.7.1,5.59

yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahodadhau

7.5-2.7.1,5.59

sametya ca vyapeyātāṃ tadvadbhūtasamāgamaḥ

7.5-2.7.1,5.60

sa paśyati śarīraṃ taccharīraṃ tanna paśyati

7.5-2.7.1,5.60

tau paśyati paraḥ kaścittāvubhau taṃ na paśyataḥ

7.5-2.7.1,5.61

brahmādyāḥ sthāvarāṃtaśca paśavaḥ parikīrtitāḥ

7.5-2.7.1,5.61

paśūnāmeva sarveṣāṃ proktametannidarśanam

7.5-2.7.1,5.62

sa eṣa badhyate pāśaiḥ sukhaduḥkhāśanaḥ paśuḥ

7.5-2.7.1,5.62

līlāsādhanabhūto ya īśvarasyeti sūrayaḥ

7.5-2.7.1,5.63

ajño jaṃturanīśo 'yamātmanassukhaduḥkhayoḥ

7.5-2.7.1,5.63

īśvaraprerito gacchetsvargaṃ vā śvabhrameva vā

7.5-2.7.1,5.64

sūta uvāca
ityākarṇyānilavaco munayaḥ prītamānasāḥ

7.5-2.7.1,5.64

procuḥ praṇamya taṃ vāyuṃ śaivāgamavicakṣaṇam

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvajñānavarṇanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc