Shiva Purana · Chapter 7.5
upamanyuruvāca
vigrahaṃ devadevasya viśvametaccarācaram
tadevaṃ na vijānaṃti paśavaḥ pāśagauravāt
tamekameva bahudhā vadaṃti yadunaṃdana
ajānantaḥ paraṃ bhāvamavikalpaṃ maharṣayaḥ
aparaṃ brahmarūpaṃ ca paraṃ brahmātmakaṃ tathā
kecidāhurmahādevamanādinidhanaṃ param
bhūteṃdriyāṃtaḥkaraṇapradhānaviṣayātmakam
aparaṃ brahma nirdiṣṭaṃ paraṃ brahma cidātmakam
bṛhattvādbṛhaṇatvādvā brahma cetyabhidhīyate
ubhe te brahmaṇo rūpe brahmaṇo 'dhipateḥ prabhoḥ
vidyā 'vidyāsvarūpīti kaiścidīśo nigadyate
vidyāṃ tu cetanāṃ prāhustathāvidyāmacetanām
vidyā 'vidyātmakaṃ caiva viśvaṃ viśvagurorvibhoḥ
rūpameva na saṃdeho viśvaṃ tasya vaśe yataḥ
bhrāṃtirvidyā parā ceti śārvaṃ rūpaṃ paraṃ viduḥ
ayathābuddhirartheṣu bahudhā bhrāṃtirucyate
yathārthākārasaṃvittirvidyeti parikīrtyate
vikalparahitaṃ tattvaṃ paramityabhidhīyate
vaiparītyādasacchabdaḥ kathyate vedavādibhiḥ
tayoḥ patitvāttu śivaḥ sadasatpatirucyate
kṣarākṣarātmakaṃ prāhuḥ kṣarākṣaraparaṃ pare
kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho 'kṣara ucyate
ubhe te parameśasya rūpe tasya vaśe yataḥ
tayoḥ paraḥ śivaḥ śāṃtaḥ kṣarākṣarāparassmṛtaḥ
samaṣṭivyaṣṭhirūpaṃ ca samaṣṭivyaṣṭikāraṇam
vadaṃti munayaḥ kecicchivaṃ paramakāraṇam
samaṣṭimāhuravyaktaṃ vyaṣṭiṃ vyaktaṃ tathaiva ca
te rūpe parameśasya tadicchāyāḥ pravartanāt
tayoḥ kāraṇabhāvena śivaṃ paramakāraṇam
kāraṇārthavidaḥ prāhuḥ samaṣṭivyaṣṭikāraṇam
jātivyaktisvarūpīti kathyate kaiścidīśvaraḥ
yā piṃḍepyanuvarteta sā jātiriti kathyate
vyaktirvyāvṛttirūpaṃ taṃ piṇḍajāteḥ samāśrayam
jātayo vyaktayaścaiva tadājñāparipālitāḥ
yatastato mahādevo jātivyaktivapuḥ smṛtaḥ
pradhānapuruṣavyaktakālātmā kathyate śivaḥ
pradhānaṃ prakṛtiṃ prāhuḥkṣetrajñaṃ puruṣaṃ tathā
trayoviṃśatitattvāni vyaktamāhurmanīṣiṇaḥ
kālaḥ kāryaprapañcasya pariṇāmaikakāraṇam
eṣāmīśo 'dhipo dhātā pravartakanivartakaḥ
āvirbhāvatirobhāvaheturekaḥ svarāḍajaḥ
tasmātpradhānapuruṣavyaktakālasvarūpavān
heturnetādhipasteṣāṃ dhātā coktā maheśvaraḥ
virāḍḍhiraṇyagarbhātmā kaiścidīśo nigadyate
hiraṇyagarbho lokānāṃ heturviśvātmako virāṭ
aṃtaryāmī paraśceti kathyate kavibhiśśivaḥ
prājñastaijasaviśvātmetyapare saṃpracakṣate
turīyamapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ
mātā mānaṃ ca meyaṃ ca matiṃ cāhurathāpare
kartā kriyā ca kāryaṃ ca karaṇaṃ kāraṇaṃ pare
jāgratsvapnasuṣuptyātmetyapare saṃpracakṣate
turīyamapare prāhusturyātītamitītare
tamāhurviguṇaṃ kecidguṇavantaṃ pare viduḥ
kecitsaṃsāriṇaṃ prāhustamasaṃsāriṇaṃ pare
svataṃtramapare prāhurasvataṃtraṃ pare viduḥ
ghoramityapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ
rāgavaṃtaṃ pare prāhurvītarāgaṃ tathā pare
niṣkriyaṃ ca pare prāhuḥ sakriyaṃ cetare janāḥ
niriṃdriyaṃ pare prāhuḥ seṃdriyaṃ ca tathāpare
dhruvamityapare prāhustamadhruvāmitīrate
arūpaṃ kecidāhurvai rūpavaṃtaṃ pare viduḥ
adṛśyamapare prāhurdṛśyamityapare viduḥ
vācyamityapare prāhuravācyamiti cāpare
śabdātmakaṃ pare prāhuśśabdātītamathāpare
keciccintāmayaṃ prāhuścintayā rahitaṃ pare
jñānātmakaṃ pare prāhurvijñānamiti cāpare
kecicjñeyamiti prāhurajñeyamiti kecana
parameke tamevāhuraparaṃ ca tathā pare
evaṃ vikalpyamānaṃ tu yāthātmyaṃ parameṣṭhinaḥ
nādhyavasyaṃti munayo nānāpratyayakāraṇāt
ye punassarvabhāvena prapannāḥ parameśvaram
te hi jānaṃtyayatnena śivaṃ paramakāraṇam
yāvatpaśurnaiva paśyatyanīśaṃ १ purāṇaṃ bhuvanasyeśitāram
tāvadduḥkhe vartate baddhapāśaḥ saṃsāre 'smiñcakranemikrameṇa
yadā २ paśyaḥ paśyate rukmavarṇaṃ kartāramīśaṃ puruṣaṃ brahmayonim
tadāvidvānpuṇyapāpe vidhūya niraṃjanaḥ paramamupaiti sāmyam
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe paśupatitvajñānayogo nāma pañcamo 'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0