Shiva Purana · Chapter 7.4

kṛṣṇa uvāca
bhagavanparameśasya śarvasyāmitatejasaḥ //
mūrtibhirviśvamevedaṃ yathā vyāptaṃ tathā śrutam

athaitajjñātumicchāmi yāthātmyaṃ pameśayoḥ //
strīpuṃbhāvātmakaṃ cedaṃ tābhyāṃ kathamadhiṣṭhitam

upamanyuruvāca
śrīmadvibhūtiṃ śivayoryāthātmyaṃ ca samāsataḥ //
vakṣye tadvistarādvaktuṃ bhavenāpi na śakyate

śaktiḥ sākṣānmahādevī mahādevaśca śaktimān //
tayorvibhūtileśo vai sarvametaccarācaram

vastu kiṃcidacidrūpaṃ kiṃcidvastu cidātmakam //
dvayaṃ śuddhamaśuddhaṃ ca paraṃ cāparameva ca

yatsaṃsarati ciccakramaciccakrasamanvitam //
tadevāśuddhamaparamitaraṃ tu paraṃ śubham

aparaṃ ca paraṃ caiva dvayaṃ cidacidātmakam //
śivasya ca śivāyāśca svāmyaṃ caitatsvabhāvataḥ

śivayorvai vaśe viśvaṃ na viśvasya vaśe śivau //
īśitavyamidaṃ yasmāttasmādviśveśvarau śivau

yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ //
nānayoraṃtaraṃ vidyāccaṃdracandrikayoriva

caṃdro na khalu bhātyeṣa yathā caṃdrikayā vinā //
na bhāti vidyamāno 'pi tathā śaktyā vinā śivaḥ

prabhayā hi vināyadvadbhānureṣa na vidyate //
prabhā ca bhānunā tena sutarāṃ tadupāśrayā

evaṃ parasparāpekṣā śaktiśaktimatoḥ sthitā //
na śivena vinā śaktirna śaktyā ca vinā śivaḥ

śaktauyayā śivo nityaṃ bhaktau muktau ca dehinām //
ādyā saikā parā śaktiścinmayī śivasaṃśrayā

yāmāhurakhileśasya taistairanuguṇairguṇaiḥ //
samānadharmiṇīmeva śivasya paramātmanaḥ

saikā parā ca cidrūpā śaktiḥ prasavadharmiṇī //
vibhajya bahudhā viśvaṃ vidadhāti śivecchayā

sā mūlaprakṛtirmāyā triguṇā ca tridhā smṛtā //
śivayā ca viparyastaṃ yayā tatamidaṃ jagat

ekadhā ca dvidhā caiva tathā śatasahasradhā //
śaktayaḥ khalu bhidyaṃte bahudhā vyavahārataḥ

śivecchayā parāśaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā //
tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiva

tataḥ kriyākhyayā śaktyā śaktau śaktimadutthayā //
tasyāṃ vikṣobhyamāṇāyāmādau nādaḥ samudbabhau

nādādviniḥsṛto biṃdurbiṃdodevassadāśivaḥ //
tasmānmaheśvaro jātaḥ śuddhavidyā maheśvarāt

sā vācāmīśvarī śaktirvāgīśākhyā hi śūlinaḥ //
yā sā varṇasvarūpeṇa mātṛkepi vijṛmbhate

athānaṃtasamāveśānmāyā kālamavāsṛjat //
niyatiñca kalāṃ vidyāṃ kalātorāgapūruṣau

māyātaḥ punarevābhūdavyaktaṃ triguṇātmakam //
triguṇācca tato vyaktādvibhaktāḥ syustrayo guṇāḥ

sattvaṃ rajastamaśceti yairvyāptamakhilaṃ jagat //
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyo guṇeśākhyāstrimūrtayaḥ

abhavanmahadādīni tattvāni ca yathākramam //
tebhyassyuraṇḍapiṇḍāni tvasaṃkhyāni śivājñayā //
adhiṣṭhitānyanantādyairvidyeśaiścakravartibhiḥ

śarīrāṃtarabhedena śakterbhedāḥ prakīrtitāḥ //
nānārūpāstu vijñeyāḥ sthūlasūkṣmavibhedataḥ

rudrasya raudrī sā śaktirviṣṇaurvai vaiṣṇavī matā //
brahmāṇī brahmaṇaḥ proktā cendrasyaiṃdrīti kathyate

kimatra bahunoktena yadviśvamiti kīrtitam //
śakyātmanaiva tadvyāptaṃ yathā dehe 'ṃtarātmanā

tasmācchaktimayaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam //
kalā yā paramā śaktiḥ kathitā paramātmanaḥ

evameṣā parā śaktirīśvarecchānuyāyinī //
sthiraṃ caraṃ ca yadviśvaṃ sṛjatīti viniścayaḥ

jñānakriyā cikīrṣābhistisṛbhissvātmaśaktibhiḥ //
śaktimānīśvaraḥ śaśvadviśvaṃ vyāpyādhitiṣṭhati

idamitthamidaṃ netthaṃ bhavedityevamātmikā //
icchāśaktirmaheśasya nityā kāryaniyāmikā

jñānaśaktistu tatkāryaṃ karaṇaṃ kāraṇaṃ tathā //
prayojanaṃ ca tattvena buddhirūpādhyavasyati

yathepsitaṃ kriyāśaktiryathādhyavasitaṃ jagat //
kalpayatyakhilaṃ kāryaṃ kṣaṇātsaṃkalparūpiṇī

yathā śaktitrayotthānaṃ śaktiprasavadharmiṇī //
śaktyā paramayā nunnā prasūte sakalaṃ jagat

evaṃ śaktisamāyogācchaktimānucyate śivaḥ //
śaktiśaktimadutthaṃ tu śāktaṃ śaivamidaṃ jagat

yathā na jāyate putraḥ pitaraṃ mātaraṃ vinā //
tathā bhavaṃ bhavānīṃ ca vinā naitaccarācaram //
strīpuṃsaprabhavaṃ viśvaṃ strīpuṃsātmakameva ca

strīpuṃsayorvibhūtiśca strīpuṃsābhyāmadhiṣṭhitam //
paramātmā śivaḥ proktaśśivā sā ca prakīrtitā

śivassadāśivaḥ proktaḥ śivā sā ca manonmanī //
śivo maheśvaro jñeyaḥ śivā māyeti kathyate

puruṣaḥ parameśānaḥ prakṛtiḥ parameśvarī //
rudro maheśvarassākṣādrudrāṇī rudravallabhā

viṣṇurviśveśvaro devo lakṣmīrviśveśvarapriyā //
brahmā śivo yadā sraṣṭā brahmāṇī brahmaṇaḥ priyā

bhāskaro bhagavāñchaṃbhuḥ prabhā bhagavatī śivā //
maheṃdro manmathārātiḥ śacī śailendrakanyakā

jātavedā mahādevaḥ svāhā śarvārdhadehinī //
yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā

nirṛtirbhagavānīśo nairṛtī naganaṃdanī //
varuṇo bhagavānrudro vāruṇī bhūdharātmajā

bāleṃduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoharā //
yakṣo yajñaśirohartā ṛddhirhimagirīndrajā

caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā //
īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī

anaṃtavalayo 'naṃto hyanaṃtānaṃtavallabhā //
kālāgnirudraḥ kālāriḥ kālī kālāṃtakapriyā

puruṣākhyo manuśśaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā //
dakṣassākṣānmahādevaḥ prasūtiḥ parameśvarī

rucirbhavo bhavānī ca budhairākūtirucyate //
bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā

marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā //
gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā

pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ //
pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā

kratudhvaṃsī kratuḥ proktaḥ saṃnatirdayitā vibhoḥ //
trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ

kaśyapaḥ kālahā devo devamātā maheśvarī //
vasiṣṭho manmathārātirdevī sākṣādaruṃdhatī

śaṃkaraḥ puruṣāssarve striyassarvā maheśvarī //
sarve strīpuruṣāstasmāttayoreva vibhūtayaḥ

viṣayī bhagavānīśo viṣayaḥ parameśvarī //
śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā śūlavarāyudhaḥ

praṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṃkaravallabhā //
praṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrāvataṃsakaḥ

draṣṭavyaṃ vasturūpaṃ tu bibharti vaktavallabhā //
draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṃḍaśikhāmaṇiḥ

rasajātaṃ mahādevī devo rasayitā śivaḥ //
preyajātaṃ ca girijā preyāṃścaiva garāśanaḥ

maṃtavyavastutāṃ dhatte sadā devī maheśvarī //
maṃtā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ

boddhavyavasturūpaṃ tu bibharti bhavavallabhā //
devassa eva bhagavānboddhā mugdhenduśekharaḥ

prāṇaḥ pinākī sarveṣāṃ prāṇināṃ bhagavānprabhuḥ //
prāṇasthitistu sarveṣāmaṃbikā cāṃburūpiṇī

bibharti kṣetratāṃ devī tripurāṃtakavallabhā //
kṣetrajñatvaṃ tadā dhatte bhagavānaṃtakāṃtakaḥ

ahaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā niśā //
ākāśaḥ śaṃkaro devaḥ pṛthivī śaṃkarapriyā

samudro bhagavānīśo velā śailendrakanyakā //
vṛkṣo vṛṣadhvajo devo latā viśveśvarapriyā

puṃlliṃgamakhilaṃ dhatte bhagavānpuraśāsanaḥ //
striliṃgaṃ cākhilaṃ dhatte devī devamanoramā

śabdajālamaśeṣaṃ tu dhatte sarvasya vallabhā //
arthasvarūpamakhilaṃ dhatte mugdhenduśekharaḥ

yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā //
sā sā viśveśvarī devī sa sa sarvo maheśvaraḥ

yatparaṃ yatpavitraṃ ca yatpuṇyaṃ yacca maṃgalam //
tattadāha mahābhāgāstayostejovijṛṃbhitam

yathā dīpasya dīptasya śikhā dīpayate gṛham //
tathā tejastayoretadvyāpya dīpayate jagat

tṛṇādiśivamūrtyaṃtaṃ viśvakhyātiśayakramaḥ //
sannikarṣakramavaśāttayoriti parā śrutiḥ

sarvākārātmakāvetau sarvaśreyovidhāyinau //
pūjanīyau namaskāryau ciṃtanīyau ca sarvadā

yathāprajñamidaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ parameśayoḥ //
kathitaṃ hi mayā te 'dya na tu tāvadiyattayā

tatkathaṃ śakyate vaktuṃ yāthātmyaṃ parameśayoḥ //
mahatāmapi sarveṣāṃ manaso 'pi bahirgatam

aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām //
anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat

yeyamuktā vibhūtirvai prākṛtī sā parā matā //
aprākṛtāṃ parāmanyāṃ guhyāṃ guhyavido viduḥ

yato vāco nivartaṃte manasā cendriyaissaha //
aprākṛtī parā caiṣā vibhūtiḥ pārameśvarī

saiveha paramaṃ dhāma saiveha paramā gatiḥ //
saiveha paramā kāṣṭhā vibhūtiḥ parameṣṭhinaḥ

tāṃ prāptuṃ prayataṃte 'tra jitaśvāsā jiteṃdriyāḥ //
garbhakārā gṛhadvāraṃ niśchidraṃ ghaṭituṃ yathā

saṃsārāśīviṣālīḍhamṛtasaṃjīvanauṣadham //
vibhūtiṃ śivayorvidvānna bibheti kutaścana

yaḥ parāmaparāṃ caiva vibhūtiṃ vetti tattvataḥ //
so 'paro bhūtimullaṃghya parāṃ bhūtiṃ samaśnute

etatte kathitaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ paramātmanoḥ //
rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavāniti

nāśiṣyebhyo 'pyaśaivebhyo nābhaktebhyaḥ kadācana //
vyāharedīśayorbhūtimiti vedānuśāsanam

tasmāttvamatikalyāṇaparebhyaḥ kathayenna hi //
tvādṛśebhyo 'nurūpebhyaḥ kathayaitanna cānyathā

vibhūtimetāṃ śivayoryogyebhyo yaḥ pradāpayet //
saṃsārasāgarānmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt

kīrtanādasya naśyaṃti mahāntyaḥ pāpakoṭayaḥ //
triścaturdhāsamabhyastairvinaśyaṃti tato 'dhikāḥ

naśyaṃtyaniṣṭaripavo vardhante suhṛdastathā //
vidyā ca vardhate śaivī matissatye pravartate

bhaktiḥ parāḥ śive sāmbe sānuge saparicchide //
yadyadiṣṭatamaṃ cānyattattadāpnotyasaṃśayam

antaḥśuciḥ śive bhakto visrabdhaḥ kīrtayedyadi //
prabalaiḥ karmabhiḥ pūrvaiḥ phalaṃ cetpratibadhyate //
punaḥ punaḥ samabhyasyettasya nāstīha durllabham

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe gaurīśaṃkaravibhūtiyogo nāma caturtho 'dhyāyaḥ