Shiva Purana · Verses 7.34-2

ṛṣaya ūcuḥ
dhaumyāgrajena śiśunā kṣīrārthaṃ hi tapaḥ kṛtam

tasmātkṣīrārṇavo dattastasmai devena śūlinā

sa kathaṃ śiśuko lebhe śivaśāstrapravaktṛtām

kathaṃ vā śivasadbhāvaṃ jñātvā tapasi niṣṭhitaḥ

kathaṃ ca labdhavijñānastapaścaraṇaparvaṇi

rudrāgneryatparaṃ vīryaṃ labhe bhasma svarakṣakam

vāyuruvāca
na hyeṣa śiśukaḥ kaścitprākṛtaḥ kṛtavāṃstapaḥ

munivaryasya tanayo vyāghrapādasya dhīmataḥ

janmāntareṇa saṃsiddhaḥ kenāpi khalu hetunā

svapadapracyuto diṣṭyā prāpto munikumāratām

mahādevaprasādasya bhāgyāpannasya bhāvinaḥ

dugdhābhilāṣaprabhavadvāratāmagamattapaḥ

ataḥ sarvagaṇeśatvaṃ kumāratvaṃ ca śāśvatam

saha dugdhābdhinā tasmai pradadau śaṃkaraḥ svayam

tasya jñānāgamopyasya prasādādeva śāṃkarāt

kaumāraṃ hi paraṃ sākṣājjñānaṃ śaktimayaṃ viduḥ

śivaśāstrapravaktṛtvamapi tasya hi tatkṛtam

kumāro munito labdhajñānābdhiriva nandanaḥ

dṛṣṭaṃ tu kāraṇaṃ tasya śivajñānasamanvaye

svamātṛvacanaṃ sākṣācchokajaṃ kṣīrakāraṇāt

kadācitkṣīramatyalpaṃ pītavānmātulāśrame

īrṣayayā mātulasutaṃ saṃtṛptakṣīramuttamam

pītvā sthitaṃ yathākāmaṃ dṛṣṭvā vai mātulātmajam

upamanyurvyāghrapādiḥ prītyā provāca mātaram

upamanyuruvāca
mātarmātarmahābhāge mama dehi tapasvini

gavyaṃ kṣīramatisvādu nālpamuṣṇaṃ pibāmyaham

vāyuruvāca
tacchrutvā putravacanaṃ tanmātā ca tapasvinī

vyāghrapādasya mahiṣī duḥkhamāpattadā ca sā

upalālyātha suprītyā putramāliṃgya sādaram

duḥkhitā vilalāpātha smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ

smṛtvāsmṛtvā punaḥ kṣīramupamanyussa bālakaḥ

dehi dehīti tāmāha rudranbhūyo mahādyutiḥ

taddhaṭhaṃ sā parijñāya dvijapatnī tapasvinī

śāntaye taddhaṭhasyātha śubhopāyamarīracat

uñchavṛttyārjitānbījānsvayaṃ dṛṣṭvā ca sā tadā

bījapiṣṭamathāloḍya toyena kalabhāṣiṇī

ehyehi mama putreti sāmapūrvaṃ tatassutam

āliṃgyādāya duḥkhārtā pradadau kṛtrimaṃ payaḥ

pītvā ca kṛtrimaṃ kṣīraṃ mātrāṃ dattaṃ sa bālakaḥ

naitatkṣīramiti prāha mātaraṃ cātivihvalaḥ

duḥkhitā sā tadā prāha saṃprekṣyāghrāya mūrdhani

samārjya netra putrasya karābhyāṃ kamalāyate

jananyuvāca
taṭinī ratnapūrṇāstāssvargapātālagocarāḥ

bhāgyahīnā na paśyanti bhaktihīnāśca ye śive

rājyaṃ svargaṃ ca mokṣaṃ ca bhojanaṃ kṣīrasaṃbhavam

na labhante priyāṇyeṣāṃ na tuṣyati yadā śivaḥ

bhavaprasādajaṃ sarvaṃ nānyaddevaprasādajam

anyadeveṣu niratā duḥkhārtā vibhramanti ca

kṣīraṃ tatra kuto 'smākaṃ vane nivasatāṃ sadā

kva dugdhasādhanaṃ vatsa kva vayaṃ vanavāsinaḥ

kṛtsnābhāvena dāridryānmayā te bhāgyahīnayā

mithyādugdhamidaṃ dattampiṣṭamāloḍya vāriṇā

tvaṃ mātulagṛhe svalpaṃ pītvā svādu payaḥ śṛtam

jñātvā svādu tvayā pītaṃ tajjātīyamanusmaran

dattaṃ na paya ityuktvā rudan duḥkhīkaroṣi mām

prasādena vinā śaṃbho payastava na vidyate

pādapaṃkajayostasya sāmbasya sagaṇasya ca

bhaktyā samarpitaṃ yattatkāraṇaṃ sarvasampadām

adhunā vasudosmābhirmahādevo na pūjitaḥ

sakāmānāṃ yathākāmaṃ yathoktaphaladāyakaḥ

dhanānyuddiśya nāsmābhiritaḥ prāgarcitaḥ śivaḥ

ato daridrāssaṃjātā vayaṃ tasmānna te payaḥ

pūrvajanmani yaddattaṃ śivamuddiśya vai sutaḥ

tadeva labhyate nānyadviṣṇumuddiśya vā prabhum

vāyuruvāca
iti mātṛvacaḥ śrutvā tathyaṃ śokādisūcakam

bālo 'pyanutapannaṃtaḥ pragalbhamidamabravīt

upamanyuruvāca
śokenālamito mātaḥ sāṃbo yadyasti śaṃkaraḥ

tyaja śokaṃ mahābhāge sarvaṃ bhadraṃ bhaviṣyati

śṛṇu mātarvaco medya mahādevo 'sti cetkvacit

cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham

vāyuruvāca
iti śrutvā vacastasya bālakasya mahāmateḥ

pratyuvāca tadā mātā suprasannā manasvinī

mātovāca
śubhaṃ vicāritaṃ tāta tvayā matprītivardhanam

vilaṃbaṃ mā kathāstvaṃ hi bhaja sāṃbaṃ sadāśivam

sarvasmādadhiko 'styeva śivaḥ paramakāraṇam

tatkṛtaṃ hi jagatsarvaṃ brahmādyāstasya kiṃkarāḥ

tatprasādakṛtaiśvaryā dāsāstasya vayaṃ prabhoḥ

taṃ vinānyaṃ na jānīmaśśaṃkaraṃ lokaśaṃkaram

anyāndevānparityajya karmaṇā manasā girā

tameva sāṃbaṃ sagaṇaṃ bhaja bhāvapurassaram

tasya devādhidevasya śivasya varadāyinaḥ

sākṣānnamaśśivāyeti maṃtro 'yaṃ vācakaḥ smṛtaḥ

saptakoṭimahāmaṃtrāḥ sarve sapraṇavāḥ pare

tasminneva vilīyaṃte punastasmādvinirgatāḥ

saprasādāśca te maṃtrāḥ svādhikārādyapekṣayā

sarvādhikārastveko 'yaṃ maṃtra eveśvarājñayā

yathā nikṛṣṭānutkṛṣṭānsarvānapyātmanaḥ śivaḥ

kṣamate rakṣituṃ tadvanmaṃtro 'yamapi sarvadā

prabalaśca tathā hyeṣa maṃtro mantrāntarādapi

sarvarakṣākṣamo 'pyeṣa nāparaḥ kaścidiṣyate

tasmānmantrāntarāṃstyaktvā pañcākṣaraparo bhava

tasmiñjihvāṃtaragate na kiṃcidiha durlabham

aghorāstraṃ ca śaivānāṃ rakṣāheturanuttamam

tacca tatprabhavaṃ matvā tatparo bhava nānyathā

bhasmedantu mayā labdhaṃ pitureva tavottamam

virajānalasaṃsiddhaṃ mahāvyāpannivāraṇam

maṃtraṃ ca te mayā dattaṃ gṛhāṇa madanujñayā

anenaivāśu japtena rakṣā tava bhaviṣyati

vāyuruvāca
evaṃ mātrā samādiśya śivamastvityudīrya ca

visṛṣṭastadvaco mūrdhni kurvanneva tadā muniḥ

tāṃ praṇamyaivamuktvā ca tapaḥ kartuṃ pracakrame

tamāha ca tadā mātā śubhaṃ kurvaṃtu te surāḥ

anujñātastayā tatra tapastepe sa duścaram

himavatparvataṃ prāpya vāyubhakṣaḥ samāhitaḥ

aṣṭeṣṭakābhiḥ prasādaṃ kṛtvā liṃgaṃ ca mṛnmayam

tatrāvāhya mahādevaṃ sāṃbaṃ sagaṇamavyayam

bhaktyā pañcākṣareṇaiva putraiḥ puṣpairvanodbhavaiḥ

samabhyarcya ciraṃ kālaṃ cacāra paramaṃ tapaḥ

tatastapaścarattaṃ taṃ bālamekākinaṃ kṛśam

upamanyuṃ dvijavaraṃ śivasaṃsaktamānasam

purā marīcinā śaptāḥ kecinmunipiśācakāḥ

saṃpīḍya rākṣasairbhāvaistapasovighnamācaran

sa ca taiḥ pīḍyamāno 'pi tapaḥ kurvankathañcana

sadā namaḥ śivāyeti krośati smārtanādavat

tannādaśravaṇādeva tapaso vighnakāriṇaḥ

te taṃ bālaṃ samutsṛjya munayassamupācaran

tapasā tasya viprasya copamanyormahātmanaḥ

carācaraṃ ca munayaḥ pradīpitamabhūjjagat

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe upamanyutapovarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ