Shiva Purana · Verses 7.32-2
ṛṣaya ūcuḥ
kiṃ tacchreṣṭamanuṣṭhānaṃ mokṣo yenaparokṣitaḥ
tattasya sādhanaṃ cādya vaktumarhasi māruta
vāyuruvāca
śaivo hi paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ
yatrāparokṣo lakṣyeta sākṣānmokṣapradaḥ śivaḥ
sa tu pañcavidho jñeyaḥ pañcabhiḥ parvabhiḥ kramāt
kriyātapojapadhyānajñānātmabhiranuttaraiḥ
taireva sottaraissiddho dharmastu paramo mataḥ
parokṣamaparokṣaṃ ca jñānaṃ yatra ca mokṣadam
paramo 'paramaścobhau dharmau hi śruticoditau
dharmaśabdābhidheyerthe pramāṇaṃ śrutireva naḥ
paramo yogaparyanto dharmaḥ śrutiśirogataḥ
dharmastvaparamastadvadadhaḥ śrutimukhotthitaḥ
apaśvātmādhikāratvādyo dharamaḥ paramo mataḥ
sādhāraṇastato 'nyastu sarveṣāmadhikārataḥ
sa cāyaṃ paramo dharmaḥ paradharmasya sādhanam
dharmaśāstrādibhissamyaksāṃga evopabṛṃhitaḥ
śaivo yaḥ paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ
itihāsapurāṇābhyāṃ kathaṃcidupabṛṃhitaḥ
śaivāgamaistu saṃpannaḥ sahāṃgopāṃvistaraḥ
tatsaṃskārādhikāraiśca samyagevopabṛṃhitaḥ
śaivāgamo hi dvividhaḥ śrauto 'śrautaśca saṃskṛtaḥ
śrutisāramayaḥ śrautassvataṃtra itaro mataḥ
svataṃtro daśadhā pūrvaṃ tathāṣṭādaśadhā punaḥ
kāmikādisamākhyābhissiddhaḥ siddhāntasaṃjñitaḥ
śrutisāramayo yastu śatakoṭipravistaraḥ
paraṃ pāśupataṃ yatra vrataṃ jñānaṃ ca kathyate
yugāvarteṣu śiṣyeta yogācāryasvarūpiṇā
tatratatrāvatīrṇena śivenaiva pravartyate
saṃkṣipyāsya pravaktāraścatvāraḥ paramarṣaya
rururdadhīco 'gastyaśca upamanyurmahāyaśāḥ
te ca pāśupatā jñeyāssaṃhitānāṃ pravartakāḥ
tatsaṃtatīyā guravaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
tatroktaḥ paramo dharmaścaryādyātmā caturvidhaḥ
teṣu pāśupato yogaḥ śivaṃ pratyakṣayeddṛḍham
tasmācchreṣṭhamanuṣṭhānaṃ yogaḥ pāśupato mataḥ
tatrāpyupāyako yukto brahmaṇā sa tu kathyate
nāmāṣṭakamayo yogaśśivena parikalpitaḥ
tena yogena sahasā śaivī prajñā prajāyate
prajñayā paramaṃ jñānamacirāllabhate sthiram
prasīdati śivastasya yasya jñānaṃ pratiṣṭhitam
prasādātparamo yogo yaḥ śivaṃ cāparokṣayet
śivāparokṣātsaṃsārakāraṇena viyujyate
tataḥ syānmuktasaṃsāro muktaḥ śivasamo bhavet
brahmaprokta ityupāyaḥ sa eva pṛthagucyate
śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ
saṃsāravaidyaḥ sarvajñaḥ paramātmeti mukhyataḥ
nāmāṣṭakamidaṃ mukhyaṃ śivasya pratipādakam
ādyantu pañcakaṃ jñeyaṃ śāntyatītādyanukramāt
saṃjñā sadāśivādīnāṃ pañcopādhiparigrahāt
upādhivinivṛttau tu yathāsvaṃ vinivartate
padameva hi tannityamanityāḥ padinaḥ smṛtāḥ
padānāṃ pratikṛttau tu mucyante padino yataḥ
parivṛttyantare bhūyastatpadaprāptirucyate
ātmāntarābhidhānaṃ syādyadādyaṃ nāma pañcakam
anyattu tritayaṃ nāmnāmupādānādiyogataḥ
trividhopādhivacanācchiva evānuvartate
anādimalasaṃśleṣaḥ prāgabhāvātsvabhāvataḥ
atyaṃtaṃ pariśuddhātmetyato 'yaṃ śiva ucyate
athavāśeṣakalyāṇaguṇaikadhana īśvaraḥ
śiva ityucyate sadbhiśśivatattvārthavādibhiḥ
trayoviṃśatitattvebhyaḥ prakṛtirhi parā matā
prakṛtestu paraṃ prāhuḥ puruṣaṃ pañcaviṃśakam
yaṃ vedādau svaraṃ prāhurvācyavācakabhāvataḥ
vedaikavedyayāthātmyādvedānte ca pratiṣṭhitaḥ
tasya prakṛtilīnasya yaḥ parassa maheśvaraḥ
tadadhīnapravṛttitvātprakṛteḥ puruṣasya ca
athavā triguṇaṃ tattvamupeyamidamavyayam
māyāntu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram
māyāvikṣobhako 'naṃto maheśvarasamanvayāt
kālātmā paramātmādiḥ sthūlaḥ sūkṣmaḥ prakīrtitaḥ
rudduḥkhaṃ duḥkhaheturvā tadrāvayati naḥ prabhuḥ
rudra ityucyate sadbhiḥ śivaḥ paramakāraṇam
tattvādibhūtaparyantaṃ śarīrādiṣvatandritaḥ
vyāpyādhitiṣṭhati śivastato rudra itastataḥ
jagataḥ pitṛbhūtānāṃ śivo mūrtyātmanāmapi
pitṛbhāvena sarveṣāṃ pitāmaha udīritaḥ
nidānajño yathā vaidyo rogasya vinivartakaḥ
upāyairbheṣajaistadvallayabhogādhikārataḥ
saṃsārasyeśvaro nityaṃ samūlasya nivartakaḥ
saṃsāravaidya ityuktaḥ sarvatattvārthavedibhiḥ
daśārthajñānasiddhyarthamindriyeṣveṣu satsvapi
trikālabhāvino bhāvānsthūlānsūkṣmānaśeṣataḥ
aṇavo naiva jānanti māyayaiva malāvṛtāḥ
asatsvapi ca sarveṣu sarvārthajñānahetuṣu
yadyathāvasthitaṃ vastu tattathaiva sadāśivaḥ
ayatnenaiva jānāti tasmātsarvajña ucyate
sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt
svasmātparātmavirahātparamātmā śivaḥ svayam
nāmāṣṭakamidaṃ caiva labdhvācāryaprasādataḥ
nivṛttyādikalāgranthiṃ śivādyaiḥ pañcanāmabhiḥ
yathāsvaṃ kramaśaśchitvā śodhayitvā yathāguṇam
guṇitaireva soddhātairaniruddhairathāpi vā
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamanvitām
chittvā paryaṣṭakākāraṃ svātmānaṃ ca suṣumṇayā
dvādaśāṃtaḥsthitasyendornītvopari śivaujasi
saṃhṛtyaṃ vadanaṃ paścādyathāsaṃskaraṇaṃ layāt
śāktenāmṛtavarṣeṇa saṃsiktāyāṃ tanau punaḥ
avatārya svamātmānamamṛtātmākṛtiṃ hṛdi
dvādaśāṃtaḥsthitasyendoḥ parastācchvetapaṃkaje
samāsīnaṃ mahādevaṃ śaṃkarambhaktavatsalam
ardhanārīśvaraṃ devaṃ nirmalaṃ madhurākṛtim
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim
dhyātvā hi mānase devaṃ svasthacitto 'tha mānavaḥ
śivanāmāṣṭakenaiva bhāvapuṣpaissamarcayet
abhyarcanānte tu punaḥ prāṇānāyamya mānavaḥ
samyakcittaṃ samādhāya śārvaṃ nāmāṣṭakaṃ japet
nābhau cāṣṭāhutīrhutvā pūrṇāhutyā namastataḥ
aṣṭapuṣpapradānena kṛtvābhyarcanamaṃtimam
nivedayetsvamātmānaṃ culukodakavartmanā
evaṃ kṛtvā cirādeva jñānaṃ pāśupataṃ śubham
labhate tatpratiṣṭhāṃ ca vṛttaṃ cānuttamaṃ tathā
yogaṃ ca paramaṃ labdhvā mucyate nātra saṃśayaḥ
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śreṣṭhānuṣṭhānavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0