Shiva Purana · Chapter 3.31

nandīśvara uvāca //
atha vakṣye muniśreṣṭha śambhoḥ śṛṇvavatārakam //
svabhaktadayayā vipra nārīsandehabhaṃjakam

āsītsatyaratho nāmnā vidarbhaviṣaye nṛpaḥ //
dharmmātmā satyaśīlaśca mahāśaivajanapriyaḥ

tasya rājñassudharmeṇa mahīṃ pālayato mune //
mahānkālo vyatīyāya sukhena śivadharmmataḥ

kadācittasya rājñastu śālvaiśca purarodhibhiḥ //
mahānraṇo babhūvātha bahusainyairbaloddhataiḥ

sa vidarbhanṛpaḥ kṛtvā sārdhaṃ tairdāruṇaṃ raṇam //
pranaṣṭorubalaḥ śālvairnihato daivayogataḥ

tasminnṛpe hate yuddhe śālvaistu bhayavihvalāḥ //
sainikā hataśeṣāśca mantribhissaha dudruvuḥ

atha tasya mahārājñī rātrau svapurato mune //
saṃruddhā ripubhiryatnādantarvatnī bahiryayau

nirgatā śokasaṃtaptā sā rājamahiṣī śanaiḥ//
prācīṃ diśaṃ yayau dūraṃ smarantīśapadāmbujam

atha prabhāte sā rājñī dadarśa vimalaṃ saraḥ//
atītā dūramadhvānaṃ dayayā śaṅkarasya hi

tatrāgatya priyā rājñassaṃtaptā sukumāriṇī//
nivāsārthaṃ sarastīre chāyāvṛkṣamupāśrayat //

tatra daivavaśādrājñī muhūrtte sadguṇānvite //
asūta tanayaṃ divyaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam

atha tajjananī daivāttṛṣitāti nṛpāṅganā //
sarovatīrṇā pānārthaṃ grastā grāheṇa pāthasi

sa suto jātamātrastu kṣutpipāsārddito bhṛśam//
ruroda ca sarastīre vinaṣṭa pitṛmātṛkaḥ

tasminvane krandamāne jātamātre sute mune //
kṛpānvito maheśo'bhūdantaryāmī sa rakṣaka.

preritā manasā kācidīśena trāsahāriṇā//
akasmādāgatā tatra bhramantī bhaikṣyajīvinī

sā tvekahāyanaṃ bālaṃ vahantī vidhavā nijam//
anāthamekaṃ kraṃdantaṃ śiśuntatra dadarśa ha

sā dṛṣṭvā tatra tambālaṃ vane nirmanuje mune //
vismitāti dvijastrī sā cicintaṃ hṛdaye bahu

aho sumahadāścaryyamidaṃ dṛṣṭammayādhunā //
asaṃbhāvyamakathyaṃ ca sarvathā manasā girā

acchinnanābhināloyaṃ rasāyāṃ kevalaṃ śiśuḥ //
śete mātṛvihīnaśca krandaṃstejasvināṃ varaḥ

asya pitrādayaḥ ke'pi na santīha sahāyinaḥ/
kāraṇaṃ kiṃ babhūvātha hyaho daivabalaṃ mahat

na jāne kasya putro'yamasya jñātātra kopi na //
yataḥ pṛcchāmyasya janya jātā ca karuṇā mayi

icchāmyenaṃ poṣituṃ hi bālamaurasaputravat //
saṃpraṣṭuṃ notsahe'jñātvā kulajanmādi cāsya vai

nandīśvara uvāca //
iti saṃcintyamānāyāṃ tasyāṃ vipravarastriyām //
kṛpāṃ cakāra mahatīṃ śaṃkaro bhaktavatsala

dadhre bhikṣusvarūpaṃ hi mahālīlo maheśvaraḥ//
sarvathā bhaktasukhado nirupādhiḥ svayaṃ sadā

tatrājagāma sahasā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ //
yatrāsti saṃdehavatī dvijastrī jñātumicchatī

bhikṣuvaryyasvarūpo'sāvavijñātagatiḥ prabhuḥ //
tāmāha vipravanitāṃ vihasya karuṇānidhiḥ

bhikṣuvaryya uvāca //
sandehaṃ kuru no citte viprabhāmini mā khida //
rakṣainambālakaṃ prītyā supavitraṃ svaputrakam

anena śiśunā śreyaḥ prāpsyase na cirātparam //
puṣṇīhi sarvathā hyenaṃ mahātejasvinaṃ śiśum

nandīśvara uvāca//
ityuktavantaṃ taṃ bhikṣusvarūpaṃ karuṇānidhim //
sā vipravanitā śambhuṃ prītyā papraccha sādaram

vipravanitovāca //
tvadājñayainaṃ bālaṃ hi rakṣiṣyāmi svaputravat//
paukṣyāmi nātra sandeho madbhāgyāttvamihāgataḥ

tathāpi jñātumicchāmi viśeṣeṇa tu tattvataḥ //
koyaṃ kasya sutaścāyaṃ kastvamatra samāgataḥ //

muhurmama samāyāti jñānaṃ bhikṣuvara prabho //
tvaṃ śivaḥ karuṇāsindhustvadbhaktoyaṃ śiśuḥ purā

kenacitkarmadoṣeṇa samprāptoyaṃ daśāmimām //
tadbhuktvā paramaṃ śreyaḥ prāpsyate tvadanugrahāt

tvanmāyayaiva sāhaṃ vai mārgabhraṣṭā vimohitā //
āgatā preṣitā tvatto hyasya rakṣaṇahetutaḥ

// nandīśvara uvāca //
iti taddarśanaprāptavijñānāṃ viprakāminīm //
jñātukāmāṃ viśeṣeṇa proce bhikṣutanuśśivaḥ

// bhikṣuvaryya uvāca //
śṛṇu prītyā viprapatni bālasyāsya purehitam //
sarvamanyasya suprītyā vakṣyate tattvato'naghe

suto vidarbharājasya śivabhaktasya dhīmataḥ //
ayaṃ satyarathasyaiva svadharmaniratasya hi

śṛṇu satyaratho rājā hataḥ śālve raṇe paraiḥ //
tatpatnī niśi suvyagrā niryayau svagṛhāddrutam

asūta tanayaṃ cainaṃ samāyātā prage'tra hi //
sarovatīrṇā tṛṣayā grastā grāheṇa daivataḥ

nandīśvara uvāca //
iti tasya samutpattiṃ tatpituḥ saṃgare mṛtim //
tanmātṛmaraṇaṃ grāhātsarvaṃ tasya nyavedayat

atha sā brahmāṇī sā hi vismitāti munīśvara //
punaḥ papraccha taṃ bhikṣuṃ jñāninaṃ siddharūpakam

brāhmaṇyuvāca //
sa rājo'sya pitā bhikṣo varabhogāntareva hi //
kasmācchālvaissvaripubhissvalpehaiśca vighātitaḥ

kasmādasya śiśormātā grāheṇāśu subhakṣitā //
yasmādanāthoyaṃ jāto vibandhuścaiva janmataḥ

kasmātsuto mamāpīha sudaridro hi bhikṣukaḥ //
bhavetkathaṃ sukhaṃ bhikṣo putrayoranayorvada

nandīśvara uvāca //
iti tasyā vacaḥ śrutvā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ //
viprapatnyāḥ prasannātmā provāca vihasaṃśca tām

bhikṣuvaryya uvāca //
viprapatni viśeṣeṇa sarvapraśnānvadāmi te //
śṛṇu tvaṃ sāvadhānena caritramidamuttamam

amuṣya bālasya pitā sa vidarbhamahīpatiḥ //
pūrvajanmani pāṇḍyo'sau babhūva nṛpasattamaḥ

sa śaivanṛpatirdharmātpālayannikhilā mahīm //
svaprajāṃ raṃjayāmāsa sarvopadravanāśanaḥ

kadācitsa hi sarveśaṃ pradoṣe paryapūjayat//
trayodaśyāṃ nirāhāro divānaktavratī śivam

tasya pūjayataḥ śambhuṃ pradoṣe giriśaṃ rate //
mahāñchabdo babhūvātha vikaṭassarvathā pure

tamākarṇya ravaṃ so'tha rājā tyaktaśivārcanaḥ//
ripvāgamanaśaṃkāto niryayau bhavanādbahiḥ

etasminneva kāle tu tasyāmātyo mahābalī //
gṛhītaśastrasāmanto rājāntikamupāyayau

tandṛṣṭvā śatrusāmantaṃ mahākrodhena vihvalaḥ //
avicārya vṛṣantasya śiraśchedamakārayat

asamāpye śapūjāntāmaśucirnaṣṭadhīrnṛpaḥ //
rātrau cakāra suprītyā bhojanannaṣṭamaṃgalaḥ

vidarbhe sobhavadrājā janmanīha śivavratī//
śivārcanāntarāyeṇa parairbhogāṃntare hataḥ

tatputro yaḥ pūrvabhave so'smiñjanmani tatsutaḥ //
ahameva hataiśvaryyaḥ śivapūjā vyatikramāt

asya mātā pūrvabhave sapatnīṃ chadmanāharat//
bhakṣitā tena pāpena grāheṇā'sminbhave hi sā

eṣā pravṛttireteṣāṃ bhavatyai parikīrtitā //
anarcitā śivā bhaktyā prāpnuvanti daridratām //५९/
eṣa te tanayaḥ pūrvajanmani brāhmaṇottamaḥ//
pratigrahairvayo ninye na yajñādyaissukarmabhiḥ

ato dāridryamāpannaḥ putraste dvijabhāmini //
taddoṣaparihārārthaṃ śaraṇaṃ śaṃkaraṃ vraja

etābhyāṃ khalu bālābhyāṃ śivapūjāvidhīyatām //
upavītānantaraṃ hi śivaḥ śreyaḥ kariṣyati

nandīśvara uvāca //
iti tāmupadiśyātha bhikṣuvarṇyatanuḥ śivaḥ //
svarūpaṃ darśayāmāsa paramaṃ bhaktavatsalaḥ

atha sā vipravanitā jñātvā taṃ śaṃkaramprabhum//
supraṇamya hi tuṣṭāva premṇā gadgadayā girā

tatassa bhagavāñcchambhurdhṛtabhikṣutanurdrutam //
paśyantyā viprapantyāstu tatraivāntaradhīyata

atha tasmin gate bhikṣau viśrabdhā brāhmaṇī ca sā//
tamarbhakaṃ samādāya sasvaputrā gṛhaṃ yayau

ekacakrāhvaye ramye grāmye kṛta niketanā //
svaputraṃ rājaputraṃ ca varānnaiśca vyavarddhayat

brāhmaṇai kṛtasaṃskārau kṛtopanayanau ca tau //
vavṛdhāte svagehe ca śivapūjanatatparau

tau śāṇḍilyamunestāta nideśānniyama sthitau//
pradoṣe cakratuḥ śambhoḥ pūjāṃ kṛtvā vrataṃ śubham

kadāciddvijaputreṇa vinā'sau rājanandanaḥ //
nadyāṃ snātuṃ gataḥ prāpa nidhānakalaśaṃ varam

evaṃ pūjayatoḥ śambhuṃ rājadvijakumārayoḥ //
sukhenaiva vyatīyāya tayormāsacatuṣṭayam

evamarcayatoḥ śambhuṃ bhūyopi parayā mudā //
samvatsaro vyatīyāya tasminneva tayorgṛhe

samvatsare vyatikrānte sa rājatanayo mune //
gatvā vanānte vipreṇa śivasyānugrahādvibhoḥ

akasmādāgatāṃ tatra dattāṃ tajjanakena ha //
vivāhya gandharvasutāṃ cakre rājyamakaṇṭakam

yā vipravanitā pūrvaṃtamapuṣṇātsvaputravat//
saiva mātābhavattasya sa bhrātā dvijanandanaḥ

itthamārādhya deveśaṃ dharmaguptāhvayassa vai //
vidarbha viṣaye rājñyā tayā bhogaṃ cakāra ha

/
bhikṣuvaryyāvatāraste varṇitaśca mayādhunā //
śivasya dharmaguptāhva nṛpabālasukhapradaḥ

etadākhyānamanaghaṃ pavitraṃ pāvanaṃ mahat //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ sarvakāmadam

ya etacchrṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ//
sa bhuktvehākhilānkāmānsonte śivapuramvrajet //७८/
iti śrī śivamahāpurāṇe tṛtī०śatarudrasaṃhitāyāṃ bhikṣuvaryyāhvaśivāvatā racaritravarṇanaṃnāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ