Shiva Purana · Chapter 3.1

śrīgaṇeśāya namaḥ //
atha tṛtīyā śatarudrasaṃhitā prārabhyate//
vande mahānandamanantalīlammaheśvaraṃ sarvvavibhummahāntam//
gaurīpriyaṃ kārtikavighnarājasamudbhavaṃ śaṃkaramādidevam

śaunaka uvāca //
vyāsaśiṣyamahābhāga sūta jñānadayānidhe //
vada śaṃbhvavatārāṃśca yairakārṣītsatāṃ śivam

sūta uvāca //
mune śaunaka sadbhaktyā dattacitto jitendriyaḥ //
avatārāñchivasyāhaṃ vacmi te munaye śṛṇu

etatpṛṣṭaḥ purā nandī śivamūrtissatāṃ gatiḥ //
sanatkumāreṇa mune tamuvāca śivaṃ smaran

nandīśvara uvāca //
asaṃkhyātā hi kalpeṣu vibhoḥ sarvveśvarasya vai//
avatārāstathāpīha vacmyahaṃ tānyathāmati

ekonaviṃśakaḥ kalpo vijñeyaḥ śveta lohitaḥ //
sadyojātāvatārastu prathamaḥ parikīrtitaḥ

tasmiṃstatparamaṃ brahma dhyāyato brahmaṇastathā//
utpannastu śikhāyuktaḥ kumāraḥ śvetalohitaḥ

taṃ dṛṣṭvā puruṣaṃ brahmā brahmarūpiṇamīśvaram //
jñātvā dhyātvā sa hṛdaye vavande prayatāñjaliḥ/ ७ // /
sadyojātaṃ śivaṃ buddhvā jaharṣa bhuvaneśvaraḥ //
muhurmuhuśca sadbuddhyā paraṃ taṃ samacintayat

tato'sya dhyāyataḥ śvetāḥ prādurbhūtā yaśasvinaḥ //
kumārāḥ paravijñānaparabrahmasvarūpiṇaḥ

sunando nandanaścaiva viśvanandopanandanau //
śiṣyāstasya mahātmāno yaistadbrahma samāvṛtam

sadyojātaśca vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase //
sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ

(iti sadyojātāva tāraḥ१)
tato viṃśatimaḥ kalpo rakto nāma prakīrtitaḥ //
brahmā yatra mahātejā raktavarṇamadhārayat

dhyāyataḥ putrakāmasya prādurbhū to vidhessutaḥ //
raktamālyāmbaradharo raktākṣo raktabhūṣaṇaḥ

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ kumāraṃ dhyānamāśritaḥ//
vāmadevaṃ śivaṃ jñātvā praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

tatastasya sutā hyāsaṃścatvāro raktavāsasaḥ //
virajāśca vivāhaśca viśoko viśvabhāvanaḥ

vāmadevaḥ sa vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase //
sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ

(iti vāmadevāvatāraḥ २)
ekaviṃśatimaḥ kalpaḥ pītavāsā iti smṛtaḥ //
brahmā yatra mahābhāgaḥ pītavāsā babhūva ha

dhyāyataḥ putrakāmasya vidherjātaḥ kumārakaḥ//
pītavastrādika prauḍho mahātejā mahābhujaḥ

taṃ dṛṣṭvā dhyānasaṃyuktaṃ jñātvā tatpuruṣaṃ śivam//
praṇanāma tato buddhyā gāyatrīṃ śāṃkarīṃ vidhiḥ

japitvā tu mahādevīṃ sarvalokanamaskṛtām//
prasannastu mahādevo dhyānayuktena cetasā

tato'sya pārśvato divyāḥ prādurbhūtāḥ kumārakāḥ //
pītavastrā hi sakalā yogamārgapravartakāḥ

(ititatpuruṣāvatāraḥ ३)
tatastasmingate kalpe pītavarṇe svayaṃbhuvaḥ/
punaranyaḥ pravṛttastu kalpo nāmnā śivastu sa

ekārṇave saṃvyatīte divyavarṣasahasrake //
sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ

tato'paśyanmahātejā prādurbhūtaṃ kumārakam//
kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

dhṛtakṛṣṇāmbaroṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinam//
kṛṣṇena maulināyuktaṃ kṛṣṇasnānānulepanam

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānamaghoraṃ ghoravikramam //
vavande devadeveśamadbhutaṃ kṛṣṇapiṃgalam

aghoraṃ tu tato brahmā brahmarūpaṃ vyaciṃtayat //
tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhirbhaktavatsalamavyayam

athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasnānānulepanāḥ//
catvārastu mahātmānaḥ saṃbabhūvuḥ kumārakāḥ

kṛṣṇa kṛṣṇaśikhaścaiva kṛṣṇā syaḥ kṛṣṇakaṇṭhadhṛk //
iti te'vyaktanāmānaḥ śivarūpāḥ sutejasaḥ

evaṃbhūtā mahātmāno brahmaṇaḥ sṛṣṭihetave //
yogaṃ pravarttayā māsurghorākhyaṃ mahadadbhutam

(ityaghorāvatāraścaturthaḥ ४)
athānyo brahmaṇaḥ kalpaḥ prāvarttata munīśvarāḥ //
viśvarūpa iti khyāto nāmataḥ paramādbhutaḥ

brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyato manasā śivam //
prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī

tathāvidhaḥ sa bhagavānīśānaḥ parameśvaraḥ //
śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ

taṃ dṛṣṭvā praṇanāmāsau brahmeśānamajaṃ vibhum //
sarvagaṃ sarvadaṃ sarvaṃ surūpaṃ rūpavarjitam

īśāno'pi tathādiśya sanmārgaṃ brahmaṇe vibhuḥ //
saśaktiḥ kalpayāṃcakre sa bālāṃścaturaḥ śubhān

jaṭīmuṇḍī śikhaṇḍī ca arddhamuṇḍaśca jajñire //
yogenādiśya saddharmaṃ kṛtvā yogagatiṃ gatāḥ

( itīśānāvatāraḥ pañcamaḥ ५)
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaḥ sadyādīnāṃ samudbhavaḥ //
sanatkumāra sarvajña lokānāṃ hitakāmyayā

atha teṣāṃ mahāprājña vyavahāraṃ yathāyatham //
trilokahitakāraṃ hi sarvaṃ brahmāṇḍasaṃsthitam

īśānaḥ puruṣo ghoro vāmasaṃjñastathaiva ca //
brahmasaṃjño maheśasya mūrtayaḥ paṃca viśrutāḥ

īśānaḥ śivarūpaśca garīyānprathamaḥ smṛtaḥ //
bhoktāraṃ prakṛteḥ sākṣātkṣetrajñamadhitiṣṭhati

śaivastatpuruṣākhyaśca svarūpo hi dvitīyakaḥ //
guṇāśrayātmakaṃ bhogyaṃ sarvajñamadhitiṣṭhati

dharmāya svāṃgasaṃyuktaṃ buddhitattvaṃ pinākinaḥ //
aghorākhyasvarūpo yastiṣṭhatyaṃtastṛtīyakaḥ

vāmadevāhvayo rūpaścaturthaḥ śaṅkarasya hi //
ahaṃkṛteradhiṣṭhāno bahukāryakaraḥ sadā

īśānāhvasvarūpo hi śaṃkarasyeśvaraḥ sadā //
śrotrasya vacasaścāpi vibhorvyomnastathaiva ca

tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvaraṃ rūpamaiśvaram //
puruṣākhyaṃ vicārajñā matimantaḥ pracakṣate

vapuṣaśca rasasyāpi rūpasyāgnestathaiva ca //
aghorākhyamadhiṣṭhānaṃ rūpamāhurmanīṣiṇaḥ

raśanāyāśca pāyośca rasasyāpāṃ tathaiva ca //
īśvaraṃ vāmadevākhyaṃ svarūpaṃ śāṃkaraṃ smṛtam

prāṇasya caivopasthasya gaṃdhasya ca bhuvastathā //
sadyojātāhvayaṃ rūpamīśvaraṃ śāṃkaraṃ viduḥ

ime svarūpāḥ śaṃbhorhi vandanīyāḥ prayatnataḥ //
śreyorthibhirnarairnityaṃ śreyasāmekahetavaḥ

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sadyādīnāṃ samudbhavam//
sa bhuktvā sakalānkāmānprayāti paramāṃ gatim // 3.1.
iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ śivasya pañcabrahmāvatāravarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ