Shiva Purana · Chapter 2.1.6

//brahmovāca//
bho brahmansādhu pṛṣṭo'haṃ tvayā vibudhasattama //
lokopakāriṇā nityaṃ lokānāṃ hitakāmyayā

yacchrutvā sarvalokānāṃ sarvapāpakṣayo bhavet //
tadahaṃ te pravakṣyāmi śivatattvamanāmayam

śivatattvaṃ mayā naiva viṣṇunāpi yathārthataḥ //
jñātaśca paramaṃ rūpamadbhutaṃ ca pareṇa na

mahāpralayakāle ca naṣṭe sthāvarajaṃgame //
āsīttamomayaṃ sarvamanarkagrahatārakam

acandramanahorātramanagnyanilabhūjalam //
apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejovivarjitam

adṛṣṭatvādirahitaṃ śabdasparśasamujjhitam //
avyaktagaṃdharūpaṃ ca rasatyaktamadiṅmukham

itthaṃ satyaṃdhatamase sūcībhedyaṃ niraṃtare //
tatsadbrahmeti yacchrutvā sadekaṃ pratipadyate

itīdṛśaṃ yadā nāsīdyattatsadasadātmakam //
yoginoṃtarhitākāśe yatpaśyaṃti niraṃtaram

amanogocaramvācāṃ viṣayanna kadācana //
anāmarūpavarṇaṃ ca na ca sthūlaṃ na yatkṛśam

ahrasvadīrghamalaghugurutvaparivarjitam //
na yatropacayaḥ kaścittathā nāpacayo'pi ca

abhidhatte sa cakitaṃ yadastīti śrutiḥ punaḥ //
satyaṃ jñānamanaṃtaṃ ca parānaṃdamparammahaḥ // १ १//
aprameyamanādhāramavikāramanākṛti //
nirguṇaṃ yogigamyañca sarvavyāpyekakārakam

nirvikalpaṃ nirāraṃbhaṃ nirmāyaṃ nirupadravam //
advitīyamanādyantamavikāśaṃ cidātmakam

yasyetthaṃ saṃvikalpaṃte saṃjñāsaṃjñoktitaḥ sma vai //
kiyatā caiva kālena dvitīyecchā'bhavatkila

amūrtena svamūrtiśca tenākalpi svalīlayā //
sarvaiśvaryaguṇopetā sarvajñānamayī śubhā

sarvagā sarvarūpā ca sarvadṛksarvakāriṇī //
sarvekavaṃdyā sarvādyā sarvadā sarvasaṃskṛtiḥ

parikalyeti tāṃ mūrtimaiśvarīṃ śuddharūpiṇīm //
advitīyamanādyaṃtaṃ sarvābhāsaṃ cidātmakam //
aṃtardadhe parākhyaṃ yadbrahma sarvagamavyayam

amūrte yatparākhyaṃ vai tasya mūrtissadāśivaḥ //
arvācīnāḥ parācīnā īśvaraṃ taṃ jagurbudhāḥ //

śaktistadaikalenāpi svairaṃ viharatā tanuḥ //
svavigrahātsvayaṃ sṛṣṭā svaśarīrānapāyinī

pradhānaṃ prakṛti tāṃ ca māyāṃ guṇavatīṃ parām //
buddhitattvasya jananīmāhurvikṛtivarjitām

sā śaktirambikā proktā prakṛtissakaleśvarī//
tridevajananī nityā mūlakāraṇamityuta

asyā aṣṭau bhujāścāsanvicitravadanā śubhā //
rākācandrasahasrasya vadane bhāśca nityaśaḥ

nānābharaṇasaṃyuktā nānāgatisamanvitā //
nānāyudhadharā devī phullapaṃkajalocanā

aciṃtyatejasā yuktā sarvayonissamudyatā //
ekākinī yadā māyā saṃyogāccāpyanekikā

paraḥ pumānīśvarassa śivaśśaṃbhuranīśvaraḥ //
śīrṣe mandākinīdhārī bhālacandrastrilocanaḥ

paṃcavaktraḥ prasannātmā daśabāhustriśūladhṛk //
karpūragaurasusito bhasmoddhūlitavigrahaḥ

yugapacca tayā śaktyā sākaṃ kālasvarūpiṇā //
śivalokābhidhaṃ kṣetraṃ nirmitaṃ tena brahmaṇā

tadeva kāśiketyetatprocyate kṣetramuttamam //
paraṃ nirvāṇasaṃkhyānaṃ sarvopari virājitam

tābhyāṃ ca ramamāṇābhyāṃ ca tasminkṣetre manorame //
paramānaṃdarūpābhyāṃ paramānandarūpiṇī

mune pralayakālepi na tatkṣetraṃ kadācana //
vimuktaṃ hi śivābhyāṃ yadavimuktaṃ tato viduḥ

asyānandavanaṃ nāma purākāri pinākinā //
kṣetrasyānaṃdahetutvādavimuktamanaṃtaram

athānandavane tasmiñcchivayo ramamāṇayoḥ//
icchetyabhūtsurarṣe hi sṛjyaḥ kopyaparaḥ kila

yasminyasya mahābhāramāvāṃ svasvairacāriṇau //
nirvāṇadhāraṇaṃ kurvaḥ kevalaṃ kāśiśāyinau

sa eva sarvaṃ kurutāṃ sa eva paripātu ca //
sa eva saṃvṛṇotvaṃ te madanugrahatassadā

cetassamudramākuṃcya ciṃtākallolalolitam //
sattvaratnaṃ tamogrāhaṃ rajovidrumavallitam

yasya prasādāttiṣṭhāvassukhamānaṃdakānane//
parikṣiptamanovṛttau bahiściṃtāture sukham

saṃpradhāryyeti sa vibhustayā śaktyā pareśvaraḥ //
savye vyāpārayāṃcakre daśameṃ'gesudhāsavam

tataḥ pumānāvirāsīdekastrailokyasuṃdaraḥ //
śāṃtassattvaguṇodrikto gāṃbhīryyāmitasāgaraḥ

tathā ca kṣamayā yukto mune'labdhopamo 'bhavat //
indranīladyutiḥ śrīmānpuṇḍarīkottamekṣaṇaḥ

suvarṇakṛtibhṛcchreṣṭha dukūlayugalāvṛtaḥ //
lasatpracaṃḍadordaṇḍayugalohyaparājitaḥ

tatassa puruṣaśśaṃbhuṃ praṇamya parameśvaram //
nāmāni kuru me svāminvada karmaṃ jagāviti

tacchrutvā vacanamprāha śaṃkaraḥ prahasanprabhuḥ //
puruṣaṃ taṃ maheśāno vācā meghagabhīrayā

śiva uvāca//
viṣṇvitivyāpakatvātte nāma khyātaṃ bhaviṣyati//
bahūnyanyāni nāmāni bhaktasaukhyakarāṇi ha

tapaḥ kuru dṛḍho bhūtvā paramaṃ kāryasādhanam //
ityuktvā śvāsamārgeṇa dadau ca nigamaṃ tataḥ

tato'cyutaśśivaṃ natvā cakāra vipulaṃ tapaḥ //
aṃtarddhānaṃ gataśśaktyā salokaḥ parameśvaraḥ

divyaṃ dvādaśa sāhasraṃ varṣaṃ taptvāpi cācyutaḥ //
na prāpa svābhilaṣitaṃ sarvadaṃ śaṃbhudarśanam

tattatsaṃśayamāpannaściṃtitaṃ hṛdi sādaram //
mayādya kiṃ prakartavyamiti viṣṇuśśivaṃ smaran

etasminnaṃtare vāṇī samutpannā śivācchubhā //
tapaḥ punaḥ prakarttavyaṃ saṃśayasyāpanuttaye

tatastena ca tacchrutvā tapastaptaṃ sudāruṇam //
bahukālaṃ tadā brahmadhyānamārgapareṇa hi

tatassa puruṣo viṣṇuḥ prabuddho dhyānamārgataḥ //
suprīto vismayaṃ prāptaḥ kiṃ yattava mahā iti

pariśramavatastasya viṣṇoḥ svāṅgebhya eva ca //
jaladhārā hi saṃyātā vividhāśśivamāyayā

abhivyāptaṃ ca sakalaṃ śūnyaṃ yattanmahāmune //
brahmarūpaṃ jalamabhūtsparśanātpāpanāśanam

tadā śrāṃtaśca puruṣo viṣṇustasmiñjale svayam //
suṣvāpa parama prīto bahukālaṃ vimohitaḥ

nārāyaṇeti nāmāpi tasyasīcchrutisaṃmatam //
nānyatkiṃcittadā hyāsītprākṛtaṃ puruṣaṃ vinā

etasminnantare kāle tattvānyāsanmahātmanaḥ //
tatprakāraṃ śṛṇu prājña gadato me mahāmate

prakṛteśca mahānāsīnmahataśca guṇāstrayaḥ //
ahaṃkārastato jātastrividho guṇabhedataḥ

tanmātrāśca tato jātaḥ pañcabhūtāni vai tatā //
tadaiva tānīndriyāṇi jñānakarmamayāni ca

tattvānāmiti saṃkhyānamuktaṃ te ṛṣisattama //
jaḍātmakañca tatsarvaṃ prakṛteḥ puruṣaṃ vinā

tattadaikīkṛtaṃ tattvaṃ caturviṃśatisaṃkhyakam//
śivecchayā gṛhītvā sa suṣvāpa brahmarūpake

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ sṛṣṭivyākhyane prathamakhaṃḍe viṣṇūtpattivarṇano nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ