Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Chapter 1.24

1.24.1

sūta uvāca /
dvividhaṃ bhasma saṃproktaṃ sarvamaṃgaladaṃ param /
tatprakāramahaṃ vakṣye sāvadhānatayā śṛṇu

1.24.2

ekaṃ jñeyaṃ mahābhasma dvitīyaṃ svalpasaṃjñakam /
mahābhasma iti proktaṃ bhasma nānāvidhaṃ param

1.24.3

tadbhasma trividhaṃ proktaṃ śrotaṃ smārtaṃ ca laukikam /
bhasmaiva svalpasaṃjñaṃ hi bahudhā parikīrtitam

1.24.4

śrautaṃ bhasma tathā smārtaṃ dvijānāmeva kīrtitam /
anyeṣāmapi sarveṣāmaparaṃ bhasma laukikam

1.24.5

dhāraṇaṃ maṃtrataḥ proktaṃ dvijānāṃ munipuṃgavaiḥ /
kevalaṃ dhāraṇaṃ jñeyamanyeṣāṃ maṃtravarjitam

1.24.6

āgneyamucyate bhasma dagdhagomayasaṃbhavam /
tadāpi dra vyamityuktaṃ tripuṃḍrasya mahāmune

1.24.7

agnihotrotthitaṃ bhasmasaṃgrāhyaṃ vā manīṣibhiḥ /
anyayajñotthitaṃ vāpi tripuṇḍrasya ca dhāraṇe

1.24.8

agnirityādibhirmaṃtrairjābālopaniṣadgateḥ /
saptabhidhūlanaṃ kāryaṃ bhasmanā sajalena ca

1.24.9

varṇānāmāśramāṇāṃ ca maṃtrato maṃtratopi ca /
tripuṃḍroddhūlanaṃ proktajābālairādareṇa ca

1.24.1.24.10

bhasmanoddhūlanaṃ caiva yathā tiryak!tripuṃḍrakam /
pramādādapi mokṣārthī na tyajediti viśrutiḥ

1.24.11

śivena viṣṇunā caiva tathā tiryak!tripuṃḍrakam /
umādevī ca lakṣmīṃśca vācānyābhiśca nityaśaḥ

1.24.12

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrai rapi ca saṃskaraiḥ /
apabhraṃśairdhṛtaṃ bhasmatripuṃḍroddhūlanātmanā

1.24.13

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca śraddhayā nācaraṃti ye /
teṣāṃ nāsti samācāro varṇāśramasamanvitaḥ

1.24.14

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca śraddhayā nācaraṃti ye /
teṣāṃ nāsti vinirmuktissaṃsārājjanmakoṭibhiḥ

1.24.15

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye /
teṣāṃ nāsti śivajñānaṃ kalpakoṭiśatairapi

1.24.16

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye /
te mahāpātakairyuktā iti śāstrīyanirṇayaḥ

1.24.17

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye /
teṣāmācaritaṃ sarvaṃ viparītaphalāya hi

1.24.18

mahāpātakayuktānāṃ jaṃtūnāṃ śarvavidviṣām /
tripuṃḍroddhūlanadveṣo jāyate sudṛḍhaṃ mune

1.24.19

śivāgnikāryaṃ yaḥ kṛtvā kuryāttriyāyuṣātmavit /
mucyate sarvapāpaistu spṛṣṭena bhasmanā naraḥ

1.24.1.24.20

sitena bhasmanā kuryyāttrisandhyaṃ yastripuṇḍrakam /
sarvapāpavinirmuktaḥ śivena saha modate

1.24.21

sitena bhasmanā kuryāllāṭe tu tripuṇḍrakam /
yo sāvanādibhūtānhi lokānāpto mṛto bhavet

1.24.22

akṛtvā bhasmanā snānaṃ na japedvai ṣaḍakṣaram /
tripuṃḍraṃ ca racitvā tu vidhinā bhasmanā japet

1.24.23

adayo vādhamo vāpi sarvapāpānvitopi vā /
uṣaḥpāpānvito vāpi mūrkho vā patitopi vā

1.24.24

yasmindeśeva sennityaṃ bhūtiśāsanasaṃyutaḥ /
sarvatīrthaiśca kratubhiḥ sāṃnidhyaṃ kriyate sadā

1.24.25

tripuṃḍrasahito jīvaḥ pūjyaḥ sarvaiḥ surāsuraiḥ /
pāpānvitopi śuddhātmā kiṃ punaḥ śraddhayā yutaḥ

1.24.26

yasmindeśe śivajñānī bhūtiśāsanasaṃyutaḥ /
gato yadṛcchayādyāpi tasmistīrthāḥ samāgatāḥ

1.24.27

bahunātra kimuktena dhāryaṃ bhasma sadā budhaiḥ /
liṃgārcanaṃ sadā kāryaṃ japyo maṃtraḥ ṣaḍakṣaraḥ

1.24.28

brahmaṇā viṣṇunā vāpi rudre ṇa munibhiḥ suraiḥ /
bhasmadhāraṇamāhātmyaṃ na śakyaṃ paribhāṣitum

1.24.29

iti varṇāśramācāro luptavarṇakriyopi ca /
pāpātsakṛttripuṃḍrasya dhāraṇātsopi mucyate

1.24.1.24.30

ye bhasmadhāriṇaṃ tyaktvā karma kurvaṃti mānavāḥ /
teṣāṃ nāsti vinirmokṣaḥ saṃsārājjanmakoṭibhiḥ

1.24.31

te nādhītaṃ guroḥ sarvaṃ te na sarvamanuṣṭhitam /
yena vipreṇa śirasi tripuṃḍraṃ bhasmanā kṛtam

1.24.32

ye bhasmadhāriṇaṃ dṛṣṭvā narāḥ kurvaṃti tāḍanam /
teṣāṃ caṃḍālato janma brahmannūhyaṃ vipaścitā

1.24.33

mānastokena maṃtreṇa maṃtritaṃ bhasma dhārayet /
brāhmaṇaḥ kṣatriyaścaiva prokteṣvaṃgeṣu bhaktimān

1.24.34

vaiśyastriyaṃ bakenaiva śūdra ḥ! paṃcākṣareṇa tu /
anyāsāṃ vidhavāstrīṇāṃ vidhiḥ proktaśca śūdra vat

1.24.35

paṃcabrahmādimanubhirgṛhasthasya vidhīyate /
triyaṃbakena manunā vidhirvai brahmacāriṇaḥ

1.24.36

aghoreṇātha manunā vipinasthavidhiḥ smṛtaḥ /
yatistu praṇavenaiva tripuṃḍrādīni kārayet

1.24.37

ativarṇāśramī nityaṃ śivohaṃ bhāvanātparāt /
śivayogī ca niyatamīśānenāpi dhārayet

1.24.38

na tyājyaṃ sarvavarṇaiśca bhasmadhāraṇamuttamam /
anyairapi yathājīvaissadeti śivaśāsanam

1.24.39

bhasmasnānena yāvaṃtaḥ kaṇāḥ svāṇge pratiṣṭhitāḥ /
tāvaṃti śivaliṃgāni tanau dhatte hi dhārakaḥ

1.24.1.24.40

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā ścāpi ca saṃkarāḥ /
striyotha vidhavā bālāḥ prāptāḥ pākhaṃḍikāstathā

1.24.41

brahmacārī gṛhī vanyaḥ saṃnyāsī vā vratī tathā /
nāryo bhasma tripuṃḍrāṃkā muktā eva na saṃśayaḥ

1.24.42

jñānājñānadhṛto vāpi vahnidāhasamo yathā /
jñānājñānadhṛtaṃ bhasma pāvayetsakalaṃ naram

1.24.43

nāśnīyājjalamannamalpamapi vā bhasmākṣadhṛtyā vinā /
bhuktvāvātha gṛhī vanīpatiyatirvarṇī tathā saṃkaraḥ /
enobhuṇnarakaṃ prayāti sata dāgāyatrijāpena tadvarṇānāṃ tu yatestu mukhyapraṇavājapena muktaṃbhavet

1.24.44

tripuṃḍraṃ ye viniṃdaṃti nindanti śivameva te /
dhārayaṃti ca ye bhaktyā dhārayanti tameva te

1.24.45

dhigbhasmarahitaṃ bhālaṃ dhiggrāmamaśivālayam /
dhiganīśārcanaṃ janma dhigvidyāmaśivāśrayām

1.24.46

ye niṃdaṃti maheśvaraṃ trijagatāmādhārabhūtaṃ haraṃ ye nindaṃti tripuṃḍradhāraṇakaraṃ doṣastu taddarśane /
te vai saṃkarasūkarāsurakharaśvakroṣṭukīṭopamā jātā eva bhavaṃti pāpaparamāstenārakāḥ kevalam

1.24.47

te dṛṣṭvā śaśibhāskarau niśi dine svapnepi no kevalaṃ paśyaṃtu śrutirudra sūktajapato mucyeta tenādṛtāḥ /
satsaṃbhāṣaṇato bhaveddhi narakaṃ nistāravānāsthitaṃ ye bhasmādividhāraṇaṃ hi puruṣaṃ niṃdaṃti maṃdā hi te

1.24.48

na tāṃtrikastvadhikṛto norddhvapuṃḍradharo mune /
saṃtaptacakracihnotra śivayajñe bahiṣkṛtaḥ

1.24.49

tatraite bahavo lokā bṛhajjābālacoditāḥ /
te vicāryāḥ prayatnena tato bhasmarato bhavet

1.24.1.24.50

yaccaṃdanaiścaṃdanakepi miśraṃ dhāryaṃ hi bhasmaiva tripuṃḍrabhasmanā /
vibhūtibhālopari kiṃcanāpi dhāryaṃ sadā no yadi saṃtibuddhayaḥ

1.24.51

strībhistripuṇḍramalakāvadhi dhāraṇīyaṃ bhasma dvijādibhiratho vidhavābhirevam /
tadvatsadāśramavatāṃ viśadāvibhūtirdhāryāpavargaphaladā sakalāghahantrī

1.24.52

tripuṇḍraṃ kurute yastu bhasmanā vidhipūrvakam /
mahāpātakasaṃghātairmucyate copapātakaiḥ

1.24.53

brahmacārī gṛhastho vā vānaprasthotha vā yatiḥ /
brahmakṣattrāśca viṭśūdrā stathānye patitādhamāḥ

1.24.54

uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ ca dhṛtvā śuddhā bhavaṃti ca /
bhasmano vidhinā samyakpāparāśiṃ vihāya ca

1.24.55

bhasmadhārī viśeṣeṇa strīgohatyādipātakaiḥ /
vīrahatyāśvahatyābhyāṃ mucyate nātra saṃśayaḥ

1.24.56

paradra vyāpaharaṇaṃ paradārābhimarśanam /
paranindā parakṣetraharaṇaṃ parapīḍanam

1.24.57

sasyārāmādiharaṇaṃ gṛhadāhādikarma ca /
gohiraṇyamahiṣyāditilakambalavāsasām

1.24.58

annadhānyajalādīnāṃ nīcebhyaśca parigrahaḥ /
daśaveśyāmataṃgīṣu vṛṣalīṣu naṭīṣu ca

1.24.59

rajasvalāsu kanyāsu vidhavāsu ca maithunam /
māṃsacarmarasādīnāṃ lavaṇasya ca vikrayaḥ

1.24.1.24.60

paiśunyaṃ kūṭavādaśca sākṣimithyābhilāṣiṇām /
evamādīnyasaṃkhyāni pāpāni vividhāni ca/
sadya eva vinaśyaṃti tripuṃḍrasya ca dhāraṇāt

1.24.61

śivadra vyāpaharaṇaṃ śivaniṃdā ca kutracit /
niṃdā ca śivabhaktānāṃ prāyaścittairna śuddhyati

1.24.62

rudrā kṣaṃ yasya gātreṣu lalāṭe tu tripaṃḍrakam /
sacāṃḍālopi saṃpūjyassarvavarṇottamottamaḥ

1.24.63

yāni tīrthāni lokesmingaṃgādyāssaritaśca yāḥ /
snāto bhavati sarvatra lalāṭe yastripuṃḍrakam

1.24.64

saptakoṭi mahāmaṃtrāḥ paṃcākṣarapurassarāḥ /
tathānye koṭiśo maṃtrāḥ śaivakaivalyahetavaḥ

1.24.65

anye maṃtrāśca devānāṃ sarvasaukhyakarā mune /
te sarve tasya vaśyāḥ syuryo bibharti tripuṃḍrakam

1.24.66

sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasraṃ janayiṣyatām /
svavaṃśajānāṃ jñātīnāmuddharedyastripuṃḍrakṛt

1.24.67

iha bhuktvā khilānbhogāndīrghāyurvyādhivarjitaḥ /
jīvitāṃte ca maraṇaṃ sukhenaiva prapadyate

1.24.68

aṣṭaiśvaryaguṇopetaṃ prāpya divyavapuḥ śivam /
divyaṃ vimānamāruhya divyatridaśasevitam

1.24.69

vidyādharāṇāṃ sarveṣāṃ gaṃdharvāṇāṃ mahaujasām /
iṃdrā dilokapālānāṃ lokeṣu ca yathākramam

1.24.1.24.70

bhuktvā bhogānsuvipulānprajeśānāṃ padeṣu ca /
brahmaṇaḥ padamāsādya tatra kanyāśataṃ ramet

1.24.71

tatra brahmāyuṣo mānaṃ bhuktvā bhogānanekaśaḥ /
viṣṇorloke labhedbhogaṃ yāvadbrahmaśatātyayaḥ

1.24.72

śivalokaṃ tataḥ prāpya labdhveṣṭaṃ kāmamakṣayam /
śivasāyujyamāpnoti saṃśayo nātra jāyate

1.24.73

sarvopaniṣadāṃ sāraṃ samālokya muhurmuhuḥ /
idameva hi nirṇītaṃ paraṃ śreyastripuṃḍrakam

1.24.74

vibhūtiṃ niṃdate yo vai brāhmaṇaḥ sonyajātakaḥ /
yāti ca narake ghore yāvadbrahmā caturmukhaḥ

1.24.75

śrāddhe yajñe jape home vaiśvadeve surārcane /
dhṛtatripuṃḍraḥ pūtātmā mṛtyuṃ jayati mānavaḥ

1.24.76

jalasnānaṃ malatyāge bhasmasnānaṃ sadā śuci /
maṃtrasnānaṃ haretpāpaṃ jñānasnāne paraṃ padam

1.24.77

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvatīrtheṣu yatphalam /
tatphalaṃ samavāpnoti bhasmasnānakaro naraḥ

1.24.78

bhasmasnānaṃ paraṃ tīrthaṃ gaṃgāsnānaṃ dine dine /
bhasmarūpī śivaḥ sākṣādbhasma trailokyapāvanam

1.24.79

na tadūnaṃ na taddhyānaṃ na taddānaṃ japo na saḥ /
tripuṃḍreṇa vināyena vipreṇa yadanuṣṭhitam

1.24.1.24.80

vānaprasthasya kanyānāṃ dīkṣāhīnanṛṇāṃ tathā /
madhyāhnātprāgjalairyuktaṃ parato jalavarjitam

1.24.81

evaṃ tripuṃḍraṃ yaḥ kuryyānnityaṃ niyatamānasaḥ /
śivabhaktaḥ savijñeyo bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati

1.24.82

yasyāṃgenaiva rudrā kṣa ekopi bahupuṇyadaḥ /
tasya janmanirarthaṃ syāttripuṃḍrarahito yadi

1.24.83

evaṃ tripuṃḍramāhātmyaṃ samāsātkathitaṃ mayā /
rahasyaṃ sarvajaṃtūnāṃ gopanīyamidaṃ tvayā

1.24.84

tisro rekhā bhavaṃtyeva sthāneṣu munipuṃgavāḥ /
lalāṭādiṣu sarveṣu yathokteṣu budhairmune

1.24.85

bhruvormadhyaṃ samārabhya yāvadaṃto bhavedbhruvoḥ /
tāvatpramāṇaṃ saṃdhāryaṃ lalāṭe ca tripuṃḍrakam

1.24.86

madhyamānāmikāṃgulyā madhye tu pratilomataḥ /
aṃguṣṭhena kṛtā rekhā tripuṃḍrākhyā bhidhīyate

1.24.87

madhyeṃgulibhirādāya tisṛbhirbhasma yatnataḥ /
tripuṇḍradhārayedbhaktyā bhuktimuktipradaṃ param

1.24.88

tisṛṇāmapi rekhānāṃ pratyekaṃ navadevatāḥ /
sarvatrāṃgeṣu tā vakṣye sāvadhānatayā śṛṇu

1.24.89

akāro gārhapatyāgnirbhūdharmaśca rajoguṇaḥ /
ṛgvedaśca kriyāśaktiḥ prātaḥsavanameva ca

1.24.1.24.90

mahadevaśca rekhāyāḥ prathamāyāśca devatā /
vijñeyā muniśārdūlāḥ śivadīkṣāparāyaṇaiḥ

1.24.91

ukāro dakṣiṇāgniśca nabhastattvaṃ yajustathā /
madhyaṃdinaṃ ca savanamicchāśaktyaṃtarātmakau

1.24.92

maheśvaraśca rekhāyā dvitīyāyāśca devatā /
vijñeyā muniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇaiḥ

1.24.93

makārāhavanīyau ca paramātmā tamodivau /
jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyaṃ savanaṃ tathā

1.24.94

śivaścaiva ca rekhāyāstṛtiyāyāśca devatā /
vijñeyā muniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇau

1.24.95

evaṃ nityaṃ namaskṛtya sadbhaktyā sthānadevatāḥ /
tripuṃḍraṃ dhārayecchuddho bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati

1.24.96

ityuktāḥ sthānadevāśca sarvāṃgeṣu munīśvaraḥ /
teṣāṃ saṃbaṃdhino bhaktyā sthānāni śṛṇu sāṃpratam

1.24.97

dvātriṃśatsthānake vārddhaṣoḍaśasthānakepi ca /
aṣṭasthāne tathā caiva paṃcasthānepi nānyaset

1.24.98

uttamāṃge lalāṭe ca karṇayornetrayostathā /
nāsāvaktragaleṣvevaṃ hastadvaya ataḥ param

1.24.99

kūrpare maṇibaṃdhe ca hṛdaye pārśvayordvayoḥ /
nābhau muṣkadvaye caivamūrvorgulphe ca jānuni

1.24.1.24.100

jaṃghādvayepadadvandve dvātriṃśatsthānamuttamam १००b/
agnyabbhūvāyudigdeśadikpālānvasubhiḥ saha

1.24.101

dharā dhruvaśca somaśca apaścevānilonalaḥ १०१b/
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavoṣṭau prakīrtitāḥ

1.24.102

eteṣāṃ nāmamātreṇa tripuṃḍraṃ dhārayedbudhāḥ १०२b/
kuryādvā ṣoḍaśasthāne tripuṇḍraṃ tu samāhitaḥ

1.24.103

śīrṣake ca lalāṭeca kaṃṭhe cāṃsadvaye bhuje १०३b/
kūrpare maṇibaṃdhe ca hṛdaye nābhipārśvake

1.24.104

pṛṣṭhe caivaṃ pratiṣṭhāya yajettatrāśvidaivate १०४b/
śivaśaktiṃ tathā rudra mīśaṃ nāradameva ca

1.24.105

vāmādinavaśaktīśca etāḥ ṣoḍaśadevatāḥ १०५b/
nāsatyo dasrakaścaiva aśvinau dvau prakīrtitau

1.24.106

athavā mūrddhni keśe ca karmayorvadane tathā १०६b/
bāhudvaye ca hṛdaye nābhyāmūruyuge tathā

1.24.107

jānudvaye ca padayoḥ pṛṣṭhabhāge ca ṣoḍaśa १०७b/
śivaścandra śca rudra ḥ! ko vighneśo viṣṇureva vā

1.24.108

śrīścaiva hṛdaye śambhustathā nābhau prajāpatiḥ १०८b/
nāgaśca nāgakanyāśca ubhayorṛṣikanyakāḥ

1.24.109

pādayośca samudrā śca tīrthāḥ pṛṣṭhe viśālataḥ १०९b/
ityeva ṣoḍaśasthānamaṣṭasthānamathocyate

1.24.1.24.110

guhyasthānaṃ lalāṭaśca karṇadvayamanuttamam ११०b/
aṃsayugmaṃ ca hṛdayaṃ nābhirityevamaṣṭakam

1.24.111

brahmā ca ṛṣayaḥ saptadevatāśca prakīrtitāḥ १११b/
ityevaṃ tu samuddiṣṭaṃ bhasmavidbhirmunīśvarāḥ

1.24.112

atha vā mastakaṃ bāhūhṛdayaṃ nābhireva ca ११२b/
paṃcasthānānyamūnyāhurdhāraṇe bhasmavijjanāḥ

1.24.113

yathāsaṃbhavanaṃ kuryyāddeśakālādyapekṣayā ११३b/
uddhūlanepyaśaktiścettripuṇḍrādīni kārayet

1.24.114

trinetraṃ triguṇādhāraṃ trivedajanakaṃ śivam ११४b/
smarannamaḥ śivāyeti lalāṭe tu tripuṇḍrakam

1.24.115

īśābhyāṃ nama ityuktvāpārśvayośca tripuṇḍrakam ११५b/
bījābhyāṃ nama ityuktvā dhārayettu prakoṣṭhayoḥ

1.24.116

kuryādadhaḥ pitṛbhyāṃ ca umeśābhyāṃ tathopari ११६b/
bhīmāyeti tataḥ pṛṣṭhe śirasaḥ paścime tathā

iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ bhasmadhāraṇavarṇanonāma caturviṃśo'dhyāyaḥ /

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc