Shiva Purana · Chapter 1.16
ṛṣaya ūcuḥ /
pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama /
yena pūjāvidhānena sarvābhiṣṭamavāpyate
sūta uvāca /
susādhupṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam /
sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ
apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam /
sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ
annādibhojyaṃ vastrādisarvamutpadyate yataḥ /
tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi
puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikārotra niścitam /
nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāṃtarmṛdamāharet
saṃśodhya gaṃdhacūrṇena peṣayitvā sumaṃḍape /
hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām
aṃgapratyaṃgakopetāmāyudhaiśca samanvitām /
padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi
vighneśādityaviṣṇūnāmaṃbāyāśca śivasya ca /
śivasyaśivaliṃgaṃ ca sarvadā pūjayeddvija
ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye /
puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samaṃtrakam
śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ /
gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate
daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayaṃbhoḥ prasthapaṃcakam /
evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam
sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labheddvijaḥ /
dvādaśāṃgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato'dhikam
pramāṇamaṃgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ paṃcakatrayam /
ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ
tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuḥkuḍavaṃ matam /
daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca
jalatailādigaṃdhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ /
mānuṣārṣasvayaṃbhūnāṃ mahāpūjeti kathyate
abhiṣekādātmaśuddhirgaṃdhātpuṇyamavāpyate /
āyustṛptiśca naivedyāddhūpādarthamavāpyate १६* tu. maṇḍalabrāhmaṇopaniṣat
dīpājjñānamavāpnoti tāṃbūlādbhogamāpnuyāt /
tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet
namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau /
pūjānte ca sadākāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ
saṃpūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ /
devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt
tadavāṃtaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate /
tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ
vighneśapūjayā samyagbhūrloke'bhīṣṭamāpnuyāt /
śukravāre caturthyāṃ ca site śrāvaṇabhādra ke
bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet /
śataṃ pūjāsahasraṃ vā tatsaṃkhyākadinairvrajet
devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām /
sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam
vārapūjāṃśivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ /
tithinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam
tathā bṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ /
udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛti karmaṇām
tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām /
pūrvabhāgaḥ pitṛ-ṇāṃ tu niśi yuktaḥ praśasyate
parabhāgastu devānāṃ divā yuktaḥ praśasyate /
udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ
devakārye tathā grāhyāsthiti ṛkṣādikāḥ śubhāḥ /
samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam
pūjāryate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā /
pūrṇabhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā
manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt /
pūjāśabdartha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ
nityanaimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite /
nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam
tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt /
mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake
pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā /
caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā
varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādra ke /
śravaṇyādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine
māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret /
jyeṣṭhabhādra kasaumye ca dvādaśyāṃ śravarṇakṣake
dvādaśyāṃ viṣṇuyajanamiṣṭaṃsaṃpatkaraṃ viduḥ /
śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet
gavādīndvādaśānarthānsāṃgāndatvā tu yatphalam /
tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt
dvādaśyāṃ dvādaśānviprānviṣṇordvādaśanāmataḥ /
ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt
evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ /
dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet
karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake /
aṃbāṃ yajedbhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām
āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā /
ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ
ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate /
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā
āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām /
jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdinepi ca
mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ /
tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam
śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām /
vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate
kārtike māsi saṃprāpte sarvāndevānyajedbudhaḥ /
dānena tapasā homairjapena niyamena ca
ṣoḍaśairupacāraiśca pratimā vipramaṃtrakaiḥ /
brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtikaro bhavet
kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet /
vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ
kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt /
tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṃkṣayaḥ
harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ /
brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet
dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet /
kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām
mahādāridrya śamanaṃ sarvasaṃpatkaraṃ bhavet /
gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā
kṛttikābhaumavāreṣu skaṃdasya yajanānnṛṇām /
dīpaghaṃṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet
kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām /
dadhyodanasya dānaṃ ca satsaṃtānakaraṃ bhavet
kṛtikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ /
madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām
kṛttikāśukravāreṣu gajakomeḍayājanāt
gaṃdhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām
vaṃdhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ /
kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vaṃdanam
diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam /
tryaṃbakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca
jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvaṃtaryaśvinostathā /
rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāṃtidam
lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ /
trikaṭuphalagaṃdhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ
dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ /
svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam
śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye /
śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate*
vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate /
mārgaśīrṣe'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet
pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca /
samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca
ihāmutra mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāśvatam /
vedāṃtajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet
mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā /
yajeddevānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet
yāvatsaṃgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate /
dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jiteṃdriyaḥ
āmadhyāhnajapedvipro gāyatrīṃ vedamātaram /
paṃcākṣarādikānmaṃtrānpaścādāsaptikaṃ japet
jñānaṃ labdhvā ca dehāṃte vipro muktimavāpnuyāt /
anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca
sadā paṃcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate /
iṣṭamantrānsadā japtvā mahāpāpakṣayaṃ labhet
dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret /
śālitaṃḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca
gaṇanāddvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi /
droṇayuktena mudgena dvādaśavyaṃjanena ca
ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ /
dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca
nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha /
dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam
karpūrakhuracūrṇena paṃcasaugaṃdhikairyutam /
tāṃbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam*
mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam /
varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet
evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet /
mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt
mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ /
satyaloke ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt
sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ /
tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet
sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanma naivedyamīritam /
tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate
mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate /
janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate
ūrje māsi dine puṇye janma naivedyamācaret /
saṃkrāṃtipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute
abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam /
māsāṃtareṣu janmarkṣapūrṇayogadinepi ca
melane ca śanairvāpi tāvatsāhasramācaret /
janmanaivedyadānena janmārpaṇaphalaṃ labhet
janmārpaṇācchivaḥ prītiḥ svasāyujyaṃ dadāti hi /
idaṃ tajjanmanaivedyaṃ śivasyaiva pradāpayet
yoniliṃgasvarūpeṇa śivo janmanirūpakaḥ /
tasmājjanmanivṛttyarthaṃ janma pūjā śivasya hi
biṃdunādātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam /
biṃduḥ śaktiḥ śivo nādaḥ śivaśaktyātmakaṃ jagat
nādādhāramidaṃ biṃdurbiṃdvādhāramidaṃ jagat /
jagadādhārabhūtau hi biṃdunādau vyavasthitau
bindunādayutaṃ sarvaṃ sakalīkaraṇaṃ bhavet /
sakalīkaraṇājjanmajagatprāpnotyasaṃśayaḥ
biṃdunādātmakaṃ liṃgaṃ jagatkāraṇamucyate /
biṃdurdevīśivo nādaḥ śivaliṃgaṃ tu kathyate
tasmājjanmanivṛttyarthaṃ śivaliṃgaṃ prapūjayet /
mātā devī biṃdurūpā nādarūpaḥ śivaḥ pitā
pūjitābhyāṃ pitṛbhyāṃ tu paramānaṃda eva hi /
paramānaṃdalābhārthaṃ śivaliṃgaṃ prapūjayet
sā devī jagatāṃ mātā sa śivo jagataḥ pitā /
pitroḥ śuśrūṣake nityaṃ kṛpādhikyaṃ hi vardhate
kṛpayāṃtargataiśvaryaṃ pūjakasya dadāti hi /
tasmādaṃtargatānaṃdalābhārthaṃ munipuṃgavāḥ
pitṛmātṛsvarūpeṇa śivaliṃgaṃ prapūjayet /
bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargā prakṛtirucyate
avyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate /
suvyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ prakṛtirucyate
puruṣatvādigarbho hi garbhavāñjanako yataḥ /
puruṣātprakṛto yuktaṃ prathamaṃ janma kathyate
prakṛtervyaktatāṃ yātaṃ dvitīyaṃ janma kathyate /
janma jaṃturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate
anyato bhāvyate'vaśyaṃ māyayā janma kathyate /
jīryate janmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ
janyate tanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi /
janmapāśanivṛttyarthaṃ janmaliṃgaṃ prapūjayet
bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥ prakṛtirucyate /
prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛteṃdriyabhojanāt
bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ /
mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate
bhagavānbhogadātā hi nā'nyo bhogapradāyakaḥ /
bhagasvāmī ca bhagavānbharga ityucyate budhaiḥ
bhagena sahitaṃ liṃgaṃ bhagaṃliṃgena saṃyutam /
ihāmutra ca bhogārthaṃ nityabhogārthameva ca
bhagavaṃtaṃ mahādevaṃ śivaliṃgaṃ prapūjayet /
lokaprasavitā sūryastaccihnaṃ prasavādbhavet
liṃgeprasūtikartāraṃ liṃginaṃ puruṣo yajet /
liṃgārthagamakaṃ cihnaṃ liṃgamityabhidhīyate
liṃgamarthaṃ hi puruṣaṃ śivaṃ gamayatītyadaḥ /
śivaśaktyośca cihnasya melanaṃ liṃgamucyate
svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate /
cihnakāryaṃ tu janmādijanmādyaṃ vinivartate
prākṛtaiḥ puruṣaiścāpi bāhyābhyaṃtarasaṃbhavaiḥ /
ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṃgaṃ prapūjayet
evamādityavāre hi pūjā janmanivartikā /
ādivāre mahāliṃgaṃ praṇavenaiva pūjayet
ādivāre paṃcagavyairabhiṣeko viśiṣyate /
gomayaṃ gojalaṃ kṣīraṃ dadhyājyaṃ paṃcagavyakam
kṣīrādyaṃ ca pṛthakccaiva madhunā cekṣusārakaiḥ /
gavyakṣīrānnanaivedyaṃ praṇavenaiva kārayet
praṇavaṃ dhvaniliṃgaṃ tu nādaliṃgaṃ svayaṃbhuvaḥ /
biṃduliṃgaṃ tu yaṃtraṃ syānmakāraṃ tu pratiṣṭhitam
ukāraṃ caraliṃgaṃ syādakāraṃ guruvigraham /
ṣaḍliṃgaṃ pūjayā nityaṃ jīvanmukto na saṃśayaḥ
śivasya bhaktyā pūjā hi janmamuktikarī nṛṇām /
rudrā kṣadhāraṇātpādamardhaṃ vaibhūtidhāraṇāt
tripādaṃ maṃtrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān /
śivaliṃgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ
ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ /
tasyaiva śivabhaktiśca vardhate sudṛḍhā dvijāḥ
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
१.१६.१६ [http://puranastudy.freevar.com/pur_index16/pva33.htm naivedya upari paurāṇikasaṃdarbhāḥ]
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0