Shiva Purana · Chapter 1.15
ṛṣaya ūcuḥ /
deśādīnkramaśo brūhi sūta sarvārthavittam /
sūta uvāca /
śuddhaṃ gṛhaṃ samaphalaṃ devayajñādikarmasu
tato daśaguṇaṃ goṣṭhaṃ jalatīraṃ tato daśa /
tato daśaguṇaṃ bilvatulasyaśvatthamūlakam
tato devālayaṃ vidyāttīrthatīraṃ tato daśa /
tato daśaguṇaṃ nadyāstīrthanadyāstato daśa
saptagaṃgānadītīraṃ tasyā daśaguṇaṃ bhavet /
gaṃgā godāvarī caiva kāverī tāmraparṇikā
siṃdhuśca sarayū revā saptagaṃgāḥ prakīrtitāḥ /
tato'bdhitīraṃ daśa ca parvatāgre tato daśa
sarvasmādadhikaṃ jñeyaṃ yatra vā rocate manaḥ /
kṛte pūrṇaphalaṃ jñeyaṃ yajñadānādikaṃ tathā
tretāyuge tripādaṃ ca dvāpare'rdhaṃ sadā smṛtam /
kalau pādaṃ tu vijñeyaṃ tatpādonaṃ tatorddhake
śuddhātmanaḥ śuddhadinaṃ puṇyaṃ samaphalaṃ viduḥ /
tasmāddaśaguṇaṃ jñeyaṃ ravisaṃkramaṇe budhāḥ
viṣuve taddaśaguṇamayane taddaśa smṛtam /
taddaśa mṛgasaṃkrāṃtau taccaṃdra grahaṇe daśa
tataśca sūryagrahaṇe pūrṇakālottame viduḥ /
jagadrūpasya sūryasya viṣayogācca rogadam
atastadviṣaśāṃtyarthaṃ snānadānajapāṃścaret /
viṣaśāṃtyarthakālatvātsa kālaḥ puṇyadaḥ smṛtaḥ
janmarkṣe ca vratāṃte ca sūryarāgopamaṃ viduḥ /
mahatāṃ saṃgakālaśca koṭyarkagrahaṇaṃ viduḥ
taponiṣṭhā jñānaniṣṭhā yogino yatayastathā /
pūjāyāḥ pātramete hi pāpasaṃkṣayakāraṇam
caturviṃśatilakṣaṃ vā gāyatryā japasaṃyutaḥ /
brāhmaṇastu bhavetpātraṃ saṃpūrṇaphalabhogadam
patanāttrāyata iti pātraṃ śāstre prayujyate /
dātuśca pātakāttrāṇātpātramityabhidhīyate
gāyakaṃ trāyate pātādgāyatrītyucyate hi sā /
yathā'rthahino loke'sminparasyārthaṃ na yacchati
arthavāniha yo loke parasyārthaṃ prayacchati /
svayaṃ śuddho hi pūtātmā narānsaṃtrātumarhati
gāyatrījapaśuddho hi śuddhabrāhmaṇa ucyate /
tasmāddāne jape home pūjāyāṃ sarvakarmaṇi
dānaṃ kartuṃ tathā trātuṃ pātraṃ tu brāhmaṇorhati /
annasya kṣudhitaṃ pātraṃ nārīnaramayātmakam
brāhmaṇaṃ śreṣṭhamāhūya yatkāle susamāhitam /
tadarthaṃ śabdamarthaṃ vā sadbodhakamabhīṣṭadam
icchāvataḥ pradānaṃ ca saṃpūrṇaphaladaṃ viduḥ /
yatpraśnānaṃtaraṃ dattaṃ tadardhaṃ phaladaṃ viduḥ
yatsevakāya dattaṃ syāttatpādaphaladaṃ viduḥ /
jātimātrasya viprasya dīnavṛtterdvijarṣabhāḥ
dattamarthaṃ hi bhogāya bhūrlokedaśavārṣikam /
vedayuktasya viprasya svarge hi daśavārṣikam
gāyatrījapayuktasya satye hi daśavārṣikam /
viṣṇubhaktasya viprasya dattaṃ vaikuṃṭhadaṃ viduḥ
śivabhaktasya viprasya dattaṃ kailāsadaṃ viduḥ /
tattallokopabhogārthaṃ sarveṣāṃ dānamiṣyate
daśāṃgamannaṃ viprasya bhānuvāre dadannaraḥ /
parajanmani cārogyaṃ daśavarṣaṃ samaśnute
bahumānamathāhvānamabhyaṃgaṃ pādasevanam /
vāso gaṃdhādyarcanaṃ ca ghṛtāpūparasottaram
ṣaḍrasaṃ vyaṃjanaṃ caiva tāṃbūlaṃ dakṣiṇottaram /
namaścānugamaścaiva svannadānaṃ daśāṃgakam
daśāṃgamannaṃ viprebhyo daśabhyo vai dadannaraḥ /
arkavāre tathā''rogyaṃ śatavarṣaṃ samaśnute
somavārādivāreṣu tattadvāraguṇaṃ phalam /
annadānasya vijñeyaṃ bhūrloke parajanmani
saptasvapi ca vāreṣu daśabhyaśca daśāṃgakam /
annaṃ dattvā śataṃ varṣamārogyādikamaśnute
evaṃ śatebhyo viprebhyo bhānuvāre dadannaraḥ /
sahasravarṣamārogyaṃ śarvaloke samaśnute
sahasrebhyastathā dattvā'yutavarṣaṃ samaśnute /
evaṃ somādivāreṣu vijñeyaṃ hi vipaścitā
bhānuvāre sahasrāṇāṃ gāyatrīpūtacetasām /
annaṃ dattvā satyaloke hyārogyādi samaśnute
ayutānāṃ tathā dattvā viṣṇuloke samaśnute /
annaṃ dattvā tu lakṣāṇāṃ rudra loke samaśnute
bālānāṃ brahmabuddhyā hi deyaṃ vidyārthibhirnaraiḥ /
yūnāṃ ca viṣṇubuddhyā hi putrakāmārthibhirnaraiḥ
vṛddhānāṃ rudra buddhyā hi deyaṃ jñānārthibhirnaraiḥ /
bālastrībhāratībuddhyā buddhikāmairnarottamaiḥ
lakṣmībuddhyā yuvastrīṣu bhogakāmairnarottamaiḥ /
vṛddhāsu pārvatībuddhyā deyamātmārthibhirjanaiḥ
śilavṛttyoñchavṛttyā ca gurudakṣiṇayārjitam /
śuddhadravyamiti prāhustatpūrṇaphaladaṃ viduḥ
śuklapratigrahāddattaṃ madhyamaṃ dravyamucyate /
kṛṣivāṇijyakopetamadhamaṃ dravyamucyate
kṣatriyāṇāṃ viśāṃ caiva śauryavāṇijyakārjitam /
uttamaṃ dravyamityāhuḥ śūdrāṇāṃ bhṛtakārjitam
strīṇāṃ dharmārthināṃ dravyaṃ paitṛkaṃ bhartṛkaṃ tathā /
gavādīnāṃ dvādaśīnāṃ caitrādiṣu yathākramam
saṃbhūya vā puṇyakāle dadyādiṣṭasamṛddhaye /
gobhūtilahiraṇyājyavāsodhānyaguḍāni ca
raupyaṃ lavaṇakūṣmāṃḍe kanyādvādaśakaṃ tathā /
godānāddattagavyena gomayenopakāriṇā
dhanadhānyādyāśritānāṃ duritānāṃ nivāraṇam /
jalasnehādyāśritānāṃ duritānāṃ tu gojalaiḥ
kāyikāditrāṇāṃ tu kṣīradadhyājyakaistathā /
tathā teṣāṃ ca puṣṭiśca vijñeyā hi vipaścitā
bhūdānaṃ tu pratiṣṭhārthamiha cā'mutra ca dvijāḥ /
tiladānaṃ balārthaṃ hi sadā mṛtyujayaṃ viduḥ
hiraṇyaṃ jāṭharāgnestu vṛddhidaṃ vīryadaṃ tathā /
ājyaṃ puṣṭikaraṃ vidyādvastramāyuṣkaraṃ viduḥ
dhānyamannaṃ samṛddhyarthaṃ madhurāhāradaṃ guḍam /
raupyaṃ retobhivṛddhyarthaṃ ṣaḍrasārthaṃ tu lāvaṇam
sarvaṃ sarvasamṛddhyarthaṃ kūṣmāṃḍaṃ puṣṭidaṃ viduḥ /
prāptidaṃ sarvabhogānāmiha cā'mutra ca dvijāḥ
yāvajjīvanamuktaṃ hi kanyādānaṃ tu bhogadam /
panasāmrakapitthānāṃ vṛkṣāṇāṃ phalameva ca
kadalyādyauṣadhīnāṃ ca phalaṃ gulmodbhavaṃ tathā /
māṣādīnāṃ ca mudgānāṃ phalaṃ śākādikaṃ tathā
marīcisarṣapādyānāṃ śākopakaraṇaṃ tathā /
yadṛtau yatphalaṃ siddhaṃ taddeyaṃ hi vipaścitā
śrotrādīṃdriyatṛptiśca sadā deyā vipaścitā /
śabdādidaśabhogārthaṃ digādīnāṃ ca tuṣṭidā
vedaśāstraṃ samādāya buddhvā gurumukhātsvayam /
karmaṇāṃ phalamastīti buddhirāstikyamucyate
baṃdhurājabhayādbuddhiśraddhā sā ca kanīyasī /
sarvābhāve daridra stu vācā vā karmaṇā yajet
vācikaṃ yajanaṃ vidyānmaṃtrastotrajapādikam /
tīrthayātrāvratādyaṃ hi kāyikaṃ yajanaṃ viduḥ
yena kenāpyupāyena hyalpaṃ vā yadi vā bahu /
devatārpaṇabuddhyā ca kṛtaṃ bhogāya kalpate
tapaścaryā ca dānaṃ ca kartavyamubhayaṃ sadā /
pratiśrayaṃ pradātavyaṃ svavarṇaguṇaśobhitam
devānāṃ tṛptaye'tyarthaṃ sarvabhogapradaṃ budhaiḥ /
ihā'mutrottamaṃ janmasadābhogaṃ labhedbudhaḥ /
īśvarārpaṇabuddhyā hi kṛtvā mokṣaphalaṃ labhet
ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ yaḥ śṛṇoti sadā naraḥ /
tasya vaidharmabuddhiśca jñānasiddhiḥ prajāyate
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ paṃcadaśodhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0