Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Chapter 1.13

1.13.1

ṛṣaya ūcuḥ /
sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayedbudhaḥ /
dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā

1.13.2

sūta uvāca /
sadācārayuto vidvānbrāhmaṇo nāma nāmataḥ /
vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ

1.13.3

alpācārolpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ /
kiṃcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttayā

1.13.4

śūdra brāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ /
asūyāluḥ paradro hī caṃḍāladvija ucyate

1.13.5

pṛthivīpālako rājā itarekṣatriyā matāḥ /
dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate

1.13.6

brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate /
karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ

1.13.7

sarvo hyuṣaḥprācīmukhaścintayeddevapūrvakān /
dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca

1.13.8

āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca /
vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam

1.13.9

niśāṃtyāyāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ saṃdhirucyate /
tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjeddvijaḥ

1.13.1.13.10

gṛhāddūraṃ tato gatvā bāhyataḥ pravṛtastathā /
udaṇmukhaḥ samāviśya pratibaṃdhe'nyadiṇmukhaḥ

1.13.11

jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ /
liṃgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā

1.13.12

malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam /
uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalādbahiḥ

1.13.13

athavā devapitrārṣatīrthāvataraṇaṃ vinā /
sapta vā paṃca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā

1.13.14

liṃge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate /
tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam

1.13.15

yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalādbahiḥ /
kāryaṃ saṃtyajya tarjjanīṃ daṃtadhāvanamīritam

1.13.16

jaladevānnamaskṛtya maṃtreṇa snānamācaret /
aśaktaḥ kaṃṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā

1.13.17

ājānu jalamāviśya maṃtrasnānaṃ samācaret /
devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca

1.13.18

dhautavastraṃ samādāya paṃcakacchena dhārayet /
uttarīyaṃ ca kiṃ caiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu

1.13.19

nadyāditīrthasnāne tu snānavastraṃ na śodhayet /
vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ

1.13.1.13.20

śilādārvādike vāpi jale vāpi sthalepi vā /
saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitṛ-ṇāṃ tṛptaye dvijāḥ

1.13.21

jābālakoktamaṃtreṇa bhasmanā ca tripuṃḍrakam /
anyathā cejjale pāta itastannarakamṛcchati

1.13.22

āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāṃtaye /
yasyeti maṃtraṃ pāde tu saṃdhiprokṣaṇamucyate

1.13.23

pāde mūrdhni hṛdi caiva mūrdhni hṛtpāda eva ca /
hṛtpādamūrdhni saṃprokṣya maṃtrasnānaṃ vidurbudhāḥ

1.13.24

īṣatsparśe ca dauḥ svāsthye rājarāṣṭrabhaye'pi ca /
atyāgatikāle ca maṃtrasnānaṃ samācaret

1.13.25

prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ /
apaḥ pītvā tathāmadhye punaḥ prokṣaṇamācaret

1.13.26

gāyatr! yā japamaṃtrāṃte trirūrdhvaṃ prāgvinikṣipet /
maṃtreṇa saha caikaṃ vai madhye'rghyaṃ tu raverdvijā

1.13.27

atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṇmukhaḥ /
uddhṛtya dadyātprātastu madhyāhneṃgulibhistathā

1.13.28

aṃgulīnāṃ ca raṃdhreṇa laṃbaṃ paśyeddivākaram /
ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret

1.13.29

sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā saṃdhyā vṛthā bhavet /
akālātkāla ityukto dine'tīte yathākramam

1.13.1.13.30

divā'tīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet /
ādarśāhātparā'tīte gāyatrīṃ lakṣamabhyaset

1.13.31

māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret /
īśo gaurīguho viṣṇurbrahmā ceṃdra śca vai yamaḥ

1.13.32

evaṃ rūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye /
brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret

1.13.33

tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe maṃtrālaye budhaḥ /
tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale

1.13.34

sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ /
praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ

1.13.35

jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset /
trailokyasṛṣṭikarttāraṃ sthitikartāramacyutam

1.13.36

saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe /
jñānakarmeṃdri yāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā

1.13.37

bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā /
itthamarthaṃ dhiyādhyāyanbrahmaprāpnoti niścayaḥ

1.13.38

kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye /
sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṃgavaḥ

1.13.39

anyeṣāṃ ca yathā śaktimadhyāhne ca śataṃ japet /
sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam

1.13.1.13.40

mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃtasthitāṃstathā /
vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān

1.13.41

brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca sohaṃ bhāvanayā japet /
tāneva brahmaraṃdhrādau kāyādbāhye ca bhāvayet

1.13.42

mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam /
ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ

1.13.43

parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam /
śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam

1.13.44

maṃtrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ /
sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaiṃdra pradaṃ viduḥ

1.13.45

itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate /
divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret

1.13.46

lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ /
gāyatr! yā lakṣahīnaṃ tu vedakāryena yojayet

1.13.47

āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret /
prātardvādaśasāhasraṃ pravrājīpraṇavaṃ japet

1.13.48

dine dine tvatikrāṃte nityamevaṃ kramājjapet /
māsādau kramaśo'tīte sārdhalakṣajapena hi

1.13.49

ata ūrdhvamatikrāṃte punaḥ praiṣaṃ samācaret /
evaṃ kṛtvā doṣaśāṃtiranyathā rauravaṃ vrajet

1.13.1.13.50

dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ /
brāhmaṇo muktikāmaḥ syādbrahmajñānaṃ sadābhyaset

1.13.51

dharmādartho'rthato bhogo bhogādvairāgyasaṃbhavaḥ /
dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate

1.13.52

viparītārthabhogena rāga eva prajāyate /
dharmaśca dvividhaḥ prokto dra vyadehadvayena ca

1.13.53

dra vyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam /
dhanena dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām

1.13.54

niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ /
kṛtādau hi tapaḥśloghyaṃ dra vyadharmaḥ kalau yuge

1.13.55

kṛtedhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā /
dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau

1.13.56

yādṛśaṃ puṇyaṃ pāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi /
dra vyadehāṃgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam

1.13.57

adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ /
adharmādduḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate

1.13.58

vidyādurvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ /
dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye

1.13.59

sakuṭuṃbasya viprasya caturjanayutasya ca /
śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam

1.13.1.13.60

cāṃdrā yaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ /
sahasrasya kuṭuṃbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret

1.13.61

iṃdra lokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam /
yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ

1.13.62

tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ /
arthahīnaḥ sadā kuryāttapasā mārjanaṃ tathā

1.13.63

tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute /
arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ

1.13.64

kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhitaḥ /
adainyādanatikleśādbrāhmaṇo dhanamarjayet

1.13.65

kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇādviśaḥ /
nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute

1.13.66

jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt /
mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute

1.13.67

satsaṃgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ /
dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā

1.13.68

yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca /
tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā

1.13.69

jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāṃtaye /
kṣetraṃ dhānyaṃ tathā''mānnamannamevaṃ caturvidham

1.13.1.13.70

yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate /
tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ

1.13.71

grahītāhigṛhītasya dānādvai tapasā tathā /
pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet

1.13.72

ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ /
nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ

1.13.73

vittasya vardhanaṃ kuryādvṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ /
hitena mitame dhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret

1.13.74

kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye /
śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet

1.13.75

athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā satyameṣyati /
vṛddhivāṇijyake deyaṣṣaḍaṃśo hi vicakṣaṇaiḥ

1.13.76

śuddhapratigrahe deyaścaturthāṃśo dvijottamaiḥ /
akasmādutthite'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ

1.13.77

asatpratigrahasarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet /
āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye

1.13.78

pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ ७८b/
janmāṃtare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni

1.13.79

pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ /
viśeṣeṇa tathā brahmañchrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet

1.13.1.13.80

na vadetsarvajaṃtūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ /
saṃdhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye

1.13.81

aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi /
taṃḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kaṃdaṃ havistathā

1.13.82

sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi /
pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret

1.13.83

nityasaṃdhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ /
athavā japamātraṃ vā sūryavaṃdanameva ca

1.13.84

evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi /
brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā

1.13.85

agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā /
brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ

1.13.13

iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ trayodaśo'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc