Shatapatha Brahmana · Chapter 8.6.2

८.६.२ atha ekatriṃśacchandasyeṣṭakopadhānam
chandasyā upadadhāti / atraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo'tra śriyamaicchanno haiṣo'taḥ purā tasmā alamāsa yacchriyamadhārayiṣyattasmādidamapyetarhyāhurna vā eṣo'laṃ śriyai dhāraṇāya rājyāya vā grāmaṇīṣṭhyāya veti tasmai devā etāṃ śriyamprāyacchannetāśchandasyāḥ paśavo chandāṃsyannaṃ paśavo'nnamu śrīḥ -

tricānyupadadhāti / trivṛdvai paśuḥ pitā mātā putro'tho garbha ulbaṃ jarāyu atho trivṛdvā annaṃ kṛṣirvṛṣṭirbījamekaivāticchandā bhavatyekā hyeva sā sarvāṇi chandāṃsyati sā yā sā śrīrmahattadukthaṃ tadyattanmahadukthametāstāśchandasyāḥ -

tasya śiro gāyatryaḥ / ātmā triṣṭubho'nūkaṃ jagatyaḥ pakṣau paṅktayo'thaitāsāṃ kakubhāṃ catvāri catvāryakṣarāṇyādāyāticchandasyupadadhāti sā sāticchandā eva bhavati gāyatrya itarāḥ sampadyante saiva gāyatryaśītiryā bṛhatyaḥ sā bārhatī yā uṣṇihaḥ sauṣṇihyatha yadvaśo yadardharcau yadaindrāgnaṃ yadāvapanaṃ tadaticchandā atha yannado yatsūdadohā yatpadanuṣaṅgā yatkiṃcātrānuṣṭupkarmāṇaṃ tadanuṣṭubhaḥ -

pratiṣṭhā dvipadāḥ / etāvadvai mahadukthaṃ mahadukthaṃ śrīḥ sarvāmevāsmā etāṃ devāḥ prāyacchaṃstathaivāsmā ayametāṃ sarvāṃ śriyaṃ prayacchati -

yadveva cchandasyā upadadhāti / etadvai devā etaṃ nākaṃ svargaṃ lokamapaśyannetā stomabhāgāstasminnaviśaṃsteṣāṃ viśatāṃ prajāpatiruttamo'viśatsa yaḥ sa prajāpatiretāstāśchandasyāḥ -

tasya śiro gāyatryaḥ / tā yadgāyatryo bhavanti gāyatraṃ hi śirastisro bhavanti trivṛddhi
śiraḥ pūrvārdha upadadhāti purastāddhīdaṃ śiraḥ -

urastriṣṭubhaḥ / tā retaḥsicorvelayopadadhāti pṛṣṭayo vai retaḥsicā uro vai pratipṛṣṭayaḥ -

śroṇī jagatyaḥ / sa yāvati purastātsvayamātṛṇṇāyai triṣṭubha upadadhāti tāvati paścājjagatīryo vā ayaṃ madhye prāṇastadeṣā svayamātṛṇṇā yāvatyu vā etasmātprāṇātpurastādurastāvati paścācchroṇī -

sakthyāvanuṣṭubhaḥ / tā anantarhitā jagatībhya upadadhātyanantarhite tacchroṇibhyāṃ sakthyau dadhāti -

parśavo bṛhatyaḥ / kīkasāḥ kakubhaḥ so'ntareṇa triṣṭubhaśca kakubhaśca bṛhatīrupadadhāti tasmādimā ubhayatra parśavo baddhāḥ kīkasāsu ca jatruṣu ca -

grīvā uṣṇihaḥ / tā anantarhitā gāyatrībhya upadadhātyanantarhitāstacchīrṣṇo grīvā dadhāti -

pakṣau paṅktayaḥ / tā yatpaṅktayo bhavanti pāṅktau hi pakṣau pārśvata upadadhāti pārśvato hīmau pakṣau yadvarṣīyaśchandastaddakṣiṇata upadadhāti dakṣiṇaṃ tadardhaṃ paśorvīryavattaraṃ karoti tasmāddakṣiṇo'rdhaḥ paśorvīryavattaraḥ -

udaramaticchandāḥ / paśavo vai chandāṃsyannaṃ paśava udaraṃ vā annamattyudaraṃ hi vā annamatti tasmādyadodaramannaṃ prāpnotyatha tajjagdhaṃ yātayāmarūpambhavati tadyadeṣā paśūṃśchandāṃsyatti tasmādatticchandā atticchandā ha vai tāmaticchandā ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devāḥ -

yoniḥ purīṣavatī / te saṃspṛṣṭe upadadhāti saṃspṛṣṭe hyudaraṃ ca yoniśca purīṣasaṃhite bhavato māṃsaṃ vai purīṣaṃ māṃsena vā udaraṃ ca yoniśca saṃhite pūrvāticchandā bhavatyaparā purīṣavatyuttaraṃ hyudaramadharā yoniḥ -

te prācyā upadadhāti / prāṅhyeṣo'gniścīyate'tho prāgvai prāca udaraṃ prācī yonirbahistomabhāgaṃ hṛdayaṃ vai stomabhāgā hṛdayamu vā uttamamathodaramatha yoniḥ -

te dakṣiṇataḥ svayamātṛṇṇāyā upadadhāti / atha prathamāyāṃ citā uttarataḥ svayamātṛṇṇāyā udaraṃ ca yoniṃ copadadhāti yo vā ayaṃ madhye prāṇastadeṣā svayamātṛṇṇaitasya tatprāṇasyobhayata udaraṃ ca yoniṃ ca dadhāti tasmādetasya prāṇasyobhayata udaraṃ ca yoniśca -

pratiṣṭhā dvipadāḥ / tā yaddvipadā bhavanti dvandvaṃ hi pratiṣṭhā tisro bhavanti trivṛddhi pratiṣṭhā paścādupadadhāti paścāddhīyaṃ pratiṣṭhā -

so'syaiṣa sukṛta ātmā / tadyasya haitamevaṃ sukṛtamātmānaṃ kurvantyetaṃ ha sa sukṛtamātmānamabhisambhavatyatha yasya haitamato'nyathā kurvanti duṣkṛtaṃ ha tasyātmānaṃ kurvanti sa ha sa duṣkṛtamevātmānamabhisambhavati -

tadete sāmanidhane abhyukte / arko devānāṃ parame vyomannarkasya devāḥ parame vyomannityetadvai devānāṃ viśatāṃ prajāpatiruttamo'viśattasmādāhārko devānāmparame vyomannityatha yadāhārkasya devāḥ parame vyomannityayaṃ vā agnirarkastasyaitaduttamāyāṃ citau sarve devā viṣṭāstasmādāhārkasya devāḥ paramevyomanniti -