Shatapatha Brahmana · Chapter 6.3
brāhmaṇam
१ cāyanīmaṃtrāṇāṃ viniyogaḥ - tatrādau vidhīyamānasya sāvitrahomasya savitṛsambandhaḥ homasādhanājyadravyasyāṣṭagrahaṇaṃ-prasaṅgādaṣāḍhāyāḥ sārthavādam iṣṭakātvopapādanam , āhuterūrdhvagrahaṇaṃ-- sopapattikaṃ sārthavādamāhuteḥ sāntatyena havanamāhuteḥ savitṛdevatyatvaṃ sārthavādaṃ prakārāntareṇāhutikaraṇam-ājyahomatvātprāptaṃ kevalasruveṇa homakaraṇaṃ vyudasya sārthavādaṃ sruksruvābhyāṃ homakaraṇam-āhutisādhanānāṃ mantrāṇāmaṣṭadhā pravibhāgena stavanaṃ cetyeteṣāṃ sāvitrahomīyadharmāṇāṃ nirūpaṇaṃ, vihitaṃ sāvitrahomamanūdya tatra yajurantānyajurdharmakānaṣṭau ṛṅmantrānviniyujya teṣāmarthavivaraṇam , antimasya yajuṣastrayīvidyātvopapādanam , aṣṭānāṃ mantrāṇāṃ sambhūya praśaṃsanam , aṣṭamamantrānte paṭhitenasvāhākāreṇa saha sambhāvyamānāyā navasaṃkhyāyā dikprāṇātmanā svāhānte hūyamānayā''hutyā saha sambhāvyamānāyā daśasaṃkhyāyā virāṭprāṇalakṣaṇāgnyātmanā ca praśaṃsanam , apsu netavyānpaśūnvidhātumākhyāyikākathanam , tasyāṃ ca rāsabhasya gavāvipaśudvayapratinidhitvakathanaṃ rāsabhādaśvatarasya gardabhasyotpattipradarśanam , anaddhāpuruṣasya puruṣapaśoḥ pratinidhitvamupavarṇya lakṣaṇābhidhānaṃ paśugatatritvasaṃkhyāpraśaṃsanasahitamaśvagardabhājaistribhiragneranveṣaṇapradarśanam teṣāṃ caturṇāmeva pañcasampattimuktvā tasyāḥ pañcasaṃkhyāyā agnyātmanā stavanam , teṣāṃ trayāṇāṃ paśūnāṃ mauñjībandhanavidhānam muñjenaiva raśanākaraṇasyākhyāyikayā pratipādanam , raśanāyāstrivṛttvābhidhānam , teṣāmaśvagardabhājapaśūnāmāhavanīyasya dakṣiṇapradeśe svasvasṛṣṭikrameṇa prāksaṃsthamavasthānasya sārthavādaṃ vidhānam , āhavanīyasyottarapradeśe'bhryāḥ sthāpanavidhānam , āhavanīyābhryoḥ strīpuṃsātmanā praśaṃsya tayormadhyapradeśasya sadṛṣṭāntaṃ vyavadhānasvarūpatvābhidhānam , setihāsamabhrerveṇumayatvopavarṇanam , sambhavāsambhavābhyāmabhreḥ kalmāṣītvākalmāṣītvamabhidhāyobhayatra suṣiratvaṃ tu sarvathā sampādyamityabhidhānam , abhreḥ prādeśamātratvaṃ paramatena pradarśya svamatenāratnīmātratvasya sakāraṇamabhidhānam , keṣāñcinmatenābhreranyataḥkṣṇutvaṃ pūrvapakṣayitvā siddhāntatayā tvabhrerubhayataḥkṣṇutvasyaiva sārthavādaṃ nigamanaṃ, kathaṃ yajamānenaikayā'bhryā lokatrayādagneḥ khananaṃ saṃbhāvyata ityāśaṃkya tadupapādanam, abhryādānam vidhāya tatrādāne mantratrayaṃ viniyujya ca tasyārthatātparyopetaṃ vyākhyānam abhryādānamaṃtragatatritvasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, abhreścaturthena maṃtreṇābhimantraṇasya sārthavādaṃ vidhānam , abhimantraṇe mantraṃ vidhāya tadvyākhyānaṃ ca, keṣāṃcana matena mantragatahiraṇmayītiviśeṣaṇasāmarthyādabhrirhiraṇyanirmitā'pekṣyate iti tatpakṣamupanyasya taṃ dūṣayitvā ca prāguktaṃ chandomayatvameva yuktamiti siddhāntapratiṣṭhāpanam, ādānābhimantraṇaviniyuktānāṃ mantrāṇāṃ saṃkhyāyāścaturakṣarātmikayā vācā caturdigātmanā maṃtragatachandobhiḥ saha mahādigavāntaradigātmanā ca praśaṃsanaṃ ceti.
brāhmaṇam
२ vidhāsyamānasya teṣāṃ paśūnāṃ yathākramamabhimaṃtraṇasya vīryātmanā praśaṃsanam , aśvarāsabhājapaśūnāmanukrameṇa samantrakamabhimantraṇavidhānaṃ teṣāṃ mantrāṇāṃ vyākhyānaṃ ca, abhimantraṇamantragatatritvasaṃkhyāyāstrivṛdagnyātmanā praśaṃsanam , aśvarāsabhājapaśūnāmanukrameṇa samantrakamanupasparśanapūrvakaṃ prāṅutkramaṇavidhānaṃ teṣāṃ mantrāṇāṃ vyākhyānaṃ ca, utkramaṇamantragatatritvasaṃkhyāyāstrivṛdagnyātmanā praśaṃsanam , eteṣāṃ paśūnāmabhimantraṇotkramaṇamantragataṣaṭsaṃkhyāyāḥ sambhūyartusaṃvatsarāgnirūpatvena praśaṃsanaṃ ceti. .
brāhmaṇam
३ gārhapatyādiṣvagniṣu prajvalatsu mṛtpiṇḍamabhilakṣyādhvaryuprabhṛtayaḥ prāṅmukhāḥ santo gaccheyuriti samantrakaṃ vidhānaṃ, anaddhāpuruṣanirīkṣaṇamabhidhāya tenāgneranveṣaṇābhidhānaṃ, mṛtpiṇḍasya paścime deśe vyadhve sacchidrāyā valmīkavapāyā nidhānaṃ vidhāya valmīkavapāmādāya tacchidreṇa mṛtpiṇḍaṃ nirīkṣediti vidhānaṃ, nirīkṣaṇe mantraṃ vidhāya tadvyākhyānaṃ, mantramantrārthavivaraṇopetaṃ saprayojanamaśvābhimantraṇavidhānam , aśvasya tatkartṛkākramaṇapūrvakaṃ mṛtpiṇḍādhiṣṭhāpanasya mantratadarthasahitaṃ sārthavādamabhidhānaṃ, mantratattātparyopetamaśvasyonmarśanavidhānam, aśvamaspṛśannevotkrāmeti mantreṇotkrāmayediti samantrakaṃ vidhāya mantrārthadarśanaprasaṅgenāśvasya saubhāgyapradarśanaṃ, punarapyaśvasyābhimantraṇaṃ vidhāya tatra mantraṃ ca viniyujya tasya vyākhyānaṃ, abhimantritasyāśvasya rāsabhābhyāṃ sahāvasthāpana vidhānaṃ, mṛdamupaviśyāśvasya pade “ ā tvā jigharmyāviśvataḥ" iti vyatiṣiktābhyāṃ dvābhyāmṛgbhyāṃ sruvagṛhītenājyena dve āhutī juhuyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, viniyuktamantrārthavivaraṇaṃ prasaṅgādviśvajyotiḥsaṃjñakeṣṭakātrayasya devatāsambandhapradarśanaṃ ca, abhryā piṇḍaṃ triḥ parilikhediti mantratadarthavivaraṇopetaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ saprakārakaṃ sārthavādaṃ piṇḍakhananavidhānaṃ cetyādi.
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0