Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 6.2.2

6.2.2.6.2.2.1

prājāpatyaṃ carakā ālabhante / prajāpatiragniṃ citvāgnirabhavattadyadetamālabhate tadevāgnerantaṃ paryetīte -

6.2.2.6.2.2.2

śyāmo bhavati / dvayāni vai śyāmasya lomāni śuklāni ca kṛṣṇāni ca dvandvam mithunaṃ prajananaṃ tadasya prājāpatyaṃ rūpaṃ tūparo bhavati tūparo hi prajāpatiḥ -

6.2.2.6.2.2.3

tasyaikaviṃśati sāmidhenyaḥ / dvādaśa māsāḥ pañca'rtavastraya ime lokā asāvāditya ekaviṃśa eṣa prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe -

6.2.2.6.2.2.4

yadvevaikaviṃśatiḥ / ekaviṃśo vai puruṣo daśa hastyā aṅgulayo daśa pādyā ātmaikaviṃśaḥ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe -

6.2.2.6.2.2.5

ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha / tāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ hiraṇyagarbhavatyā''ghāramāghārayati prajāpatirvai hiraṇyagarbhaḥ prajāpatiragnirdvādaśāpriyastāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo ya eva paśorbandhuḥ sa puroḍāśasya dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyo yājyānuvākyāḥ ko hi prajāpatiḥ -

6.2.2.6.2.2.6

athaitaṃ vāyave niyutvate / śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvānuvyaikṣata tasyātyānandena retaḥ parāpatatso'jaḥ śuklastūparo lapsudyabhavadraso vai reto yāvānu vai rasastāvānātmā tadyadetamālabhate tadevāgnerantaṃ paryeti śuklo bhavati śuklaṃ hi retastūparo bhavati tūparaṃ hi reto vāyave bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate bhavatyudāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetaddadhāti -

6.2.2.6.2.2.7

yadvevaitaṃ vāyave niyutvate / śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiṃ visrastaṃ yatra devāḥ samaskurvantsa yo'smātprāṇo madhyata udakrāmattamasminnetena paśunā'dadhustathaivāsminnayametaddadhāti vāyave bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate bhavatyudāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetaddadhāti śuklo bhavati śuklo hi vāyustūparo bhavati tūparo hi vāyuḥ -

6.2.2.6.2.2.8

tasya saptadaśa sāmidhenyaḥ / saptadaśo vai saṃvatsaro dvādaśa māsāḥ pañca'rtavaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe -

6.2.2.6.2.2.9

yadveva saptadaśa / saptadaśo vai puruṣo daśa prāṇāścatvāryaṅgānyātmā pañcadaśo grīvāḥ ṣoḍaśyaḥ śiraḥ saptadaśaṃ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe -

6.2.2.6.2.2.10

ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha / tāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ dvādaśāpriyastāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo'tro sa kāma upāpta iti ha smāha māhitthiryaṃ carakāḥ prājāpatye paśāvāhuriti -

6.2.2.6.2.2.11

yadveva vāyavyaḥ paśurbhavati / prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo'rdhaṃ ha prajāpatervāyurardhaṃ prajāpatistadyadubhau vāyavyau syātāmubhau vā prājāpatyāvardhaṃ haivāsya kṛtaṃ syānnārdhamatha yadvāyavyaḥ paśurbhavati prājāpatyaḥ paśupuroḍāśastena haivaitaṃ sarvaṃ kṛtsnaṃ prajāpatiṃ saṃskaroti -

6.2.2.6.2.2.12

yadveva vāyavyaḥ paśurbhavati / prājāpatyaḥ paśupuroḍāśaḥ prajāpatiṃ visrastaṃ yatra devāḥ samaskurvantsa yo'smātprāṇo madhyata udakrāmattamasminnetena paśunā'dadhurathāsyaitena puroḍāśenātmānaṃ samaskurvantsa yatprājāpatyo bhavati prajāpatirhyātmā dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyau yājyānuvākye ko hi prajāpatiḥ -

6.2.2.6.2.2.13

tadyadvapāṃ purastājjuhoti / ya evāyaṃ purastātprāṇastamasminnetaddadhātyatha yadetena madhyataścaranti madhyato hyayamātmātha yaddhaviṣopariṣṭāccaranti ya evāyamupariṣṭātprāṇastamasminnetaddadhāti śuklavatyo yājyānuvākyāḥ syuḥ śuklarūpāṇāmupāptyai niyutvatyo yadeva niyutvadrūpaṃ tasyopāptyai -

6.2.2.6.2.2.14

tadu vā āhuḥ / vapāyā eva śuklavatyau syātāmetāvadvai paśau śuklaṃ yadvapā śuklavatyau niyutvatyau haviṣo yadeva niyutvadrūpaṃ tasyopāptyā iti -

6.2.2.6.2.2.15

yadvevaitaṃ paśumālabhate / etasminha paśau sarveṣāṃ paśūnāṃ rūpaṃ yattūparo lapsudī tatpuruṣasya rūpaṃ tūparo hi lapsudī puruṣo yattūparaḥ kesaravāṃstadaśvasya rūpaṃ tūparo hi kesaravānaśvo yadaṣṭāśaphastadgo rūpamaṣṭāśapho hi gauratha yadasyāveriva śaphāstadave rūpaṃ yadajastadajasya tadyadetamālabhate tena haivāsyaite sarve paśava ālabdhā bhavantyato yatamadasya karmopakalpetaite vā pañca paśava eṣa vā prājāpatya eṣa vā niyutvatīyaḥ -

6.2.2.6.2.2.16

taṃ paurṇamāsyāmālabheta / amāvāsyāyāmālabhetetyu haika āhurasau vai candraḥ prajāpatiḥ sa etāṃ rātrimiha vasati tadyathopatiṣṭhantamālabhetaivaṃ taditi -

6.2.2.6.2.2.17

tadvai paurṇamāsyāmeva / asau vai candraḥ paśustaṃ devāḥ paurṇamāsyāmālabhante yatrainaṃ devā ālabhante tadenamālabhā iti tasmātpaurṇamāsyāṃ yadveva paurṇamāsyāṃ paurṇamāsī ha vāva prathamā vyuvāsa tasmādveva paurṇamāsyām -

6.2.2.6.2.2.18

tadvai phālgunyāmeva / eṣā ha saṃvatsarasya prathamā rātriryatphālgunī paurṇamāsī yottaraiṣottamā yā pūrvā mukhata eva tatsaṃvatsaramārabhate -

6.2.2.6.2.2.19

sa vā iṣṭvaiva paurṇamāsena / atha paśumālabheta paurṇamāsena vā indro vṛtraṃ pāpmānaṃ hatvā'pahatapāpmaitatkarmārabhata tathaivaitadyajamānaḥ paurṇamāsenaiva vṛtraṃ pāpmānaṃ hatvā'pahatapāpmaitatkarmārabhate -

6.2.2.6.2.2.20

tadvā upāṃśu bhavati / etaddhaitaiḥ prajāpatiḥ paśubhiḥ karmeyeṣa taddhātrānaddhevaivāsāniruktamiva tasmādupāṃśu -

6.2.2.6.2.2.21

yadvevopāṃśu / prājāpatyaṃ vā etatkarma prajāpatiṃ hyetena karmaṇārabhate'nirukto vai prajāpatiḥ -

6.2.2.6.2.2.22

yadvevopāṃśu / reto vā atra yajña upāṃśu vai retaḥ sicyate vapā paśupuroḍāśo haviretāvānhi paśuḥ -

6.2.2.6.2.2.23

aṣṭakāyāmukhāṃ sambharati / prājāpatyametadaharyadaṣṭakā prājāpatyametatkarma yadukhā prājāpatya eva tadahanprājāpatyaṃ karma karoti -

6.2.2.6.2.2.24

yadvevāṣṭakāyām / parvaitatsaṃvatsarasya yadaṣṭakā parvaitadagneryadukhā parvaṇyeva tatparva karoti -

6.2.2.6.2.2.25

yadvevāṣṭakāyām / aṣṭakā vā ukhā nidhirdvā uddhī tiraścī rāsnā taccatuścatasra ūrdhvāstadaṣṭāvaṣṭakāyāmeva tadaṣṭakāṃ karoti -

6.2.2.6.2.2.26

amāvāsyāyāṃ dīkṣate / amāvāsyāyai vā adhi yajñastāyate yato yajñastāyate tato yajñaṃ janayānīti -

6.2.2.6.2.2.27

yadvevāmāvāsyāyām / reto vā etadbhūtamātmānaṃ siñcatyukhāyāṃ yonau yaddīkṣate tasmā etaṃ purastāllokaṃ karoti yaddīkṣito bhavati taṃ kṛtaṃ lokamabhi jāyate tasmādāhuḥ kṛtaṃ lokaṃ puruṣo'bhi jāyata iti -

6.2.2.6.2.2.28

sa yatkanīyaḥ saṃvatsarāddīkṣitaḥ syāt / alokā iṣṭakā upadadhyādiṣṭakā lokānatiricyerannatha yadbhūyaso lokānkṛtveṣṭakā nānūpadadhyāllokā iṣṭakā atiricyerannatha yadamāvāsyāyāṃ dīkṣitvā'māvāsyāyāṃ krīṇāti tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā upadadhātyathāsyāpūryamāṇapakṣe sarvo'gniścīyate -

6.2.2.6.2.2.29

tadāhuḥ / yadyāvatya etasyāgneriṣṭakāstāvanti kraye'horātrāṇi sampadyante'tha yānyūrdhvāni krayādahāni kathamasya te lokā anūpahitā bhavantīti yadvā amāvāsyāyāṃ dīkṣitvā'māvāsyāyāṃ krīṇāti tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā upadadhātyatha yānyūrdhvāni krayādahāni tasminnavakāśe'dhvaryuragniṃ cinoti kvo hi cinuyānna ca so'vakāśaḥ syādyāvanti vai saṃvatsarasyāhorātrāṇi tāvatya etasyāgneriṣṭakā upa ca trayodaśo māsastrayodaśo vā eṣa māso yānyūrdhvāni
krayādahāni tadyā amūstrayodaśasya māsa iṣṭakāstābhirasya te lokā anūpahitā bhavanti tatsamā lokāśceṣṭakāśca bhavanti -

6.2.2.6.2.2.30

etadvai yaiva prathamā paurṇamāsī / tasyāṃ paśumālabhate yā prathamāṣṭakā tasyāmukhāṃ sambharati yā prathamāmāvāsyā tasyāṃ dīkṣata etadvai yānyeva saṃvatsarasya prathamānyahāni tānyasya tadārabhate tāni ca tadāpnotyathātaḥ sampadeva -

6.2.2.6.2.2.31

tadāhuḥ / kathamasyaitatkarma saṃvatsaramagnimāpnoti kathaṃ saṃvatsareṇāgninā sampadyata ityeteṣāṃ vai pañcānāṃ paśūnāṃ caturviṃśatiḥ sāmidhenyo dvādaśāpriyastatṣaṭtriṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayajastadaṣṭāpañcāśat -

6.2.2.6.2.2.32

tato yāṣṭācatvāriṃśat / sāṣṭācatvāriṃśadakṣarā jagatīyaṃ vai jagatyasyāṃ hīdaṃ sarvaṃ jagadiyamu vā agnirasyai hi sarvo'gniścīyate yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati -

6.2.2.6.2.2.33

yadvevāṣṭācatvāriṃśat / aṣṭācatvāriṃśadakṣarā vai jagatī jagatī sarvāṇi chandāṃsi sarvāṇi chandāṃsi prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati -

6.2.2.6.2.2.34

atha yāni daśa / sā daśākṣarā virāḍvirāḍagnirdaśa diśo diśo'gnirdaśa prāṇāḥ prāṇā agniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati -

6.2.2.6.2.2.35

vapā paśupuroḍāśaḥ / tatṣaṣṭiḥ ṣaṣṭirmāsasyāhorātrāṇi tanmāsamāpnoti māsa āpta ṛtumāpnotyṛtuḥ saṃvatsaraṃ tatsaṃvatsaramagnimāpnoti ye ca saṃvatsare kāmā atha yadato'nyadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tattat -

6.2.2.6.2.2.36

athaitasya prājāpatyasya / ekaviṃśatiḥ sāmidhenyo dvādaśāpriyastattrayastriṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayaja tatpañcapañcāśadvapāpaśupuroḍāśo havistadaṣṭāpañcāśatsa yo'ṣṭāpañcāśati kāmo'traiva tamāpnoti dvāvāghārau tatṣaṣṭiḥ sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo'traiva tamāpnotyatha yadato'nyadyadevaṃ saṃvatsare'nnaṃ tattat -

6.2.2.6.2.2.37

athaitasya niyutvatīyasya / saptadaśa sāmidhenyo dvādaśāpriyastadekānna triṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayajastadekapañcāśadvapā paśupuroḍāśo havistaccatuṣpañcāśaddvāvāghārau dvau sviṣṭakṛtau tadaṣṭāpañcāśatsa yo'ṣṭāpañcāśati kāmo'traiva tamāpnoti vanaspatiśca vasāhomaśca tatṣaṣṭiḥ sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo'traiva tamāpnotyatha yadato'nyadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tattadevamu hāsyaitatkarma saṃvatsaramagnimāpnotyevaṃ saṃvatsareṇāgninā sampadyate -

6.2.2.6.2.2.38

tadāhuḥ / naitasya paśoḥ samiṣṭayajūṃṣi juhuyānna hṛdayaśūlenāvabhṛthamabhyaveyādārambho vā eṣo'gneḥ paśurvyavasargo devatānāṃ samiṣṭayajūṃṣi saṃsthā'vabhṛtho nedārambhe devatā vyavasṛjāni nedyajñaṃ saṃsthāpayānīti sa vai sameva sthāpayedetena paśuneṣṭvā tatprajāpatirapaśyadyathaitasyāgnerantaṃ na paryaittasmātsaṃsthāpayedyadveva saṃsthāpayati prāṇa eṣa paśustasya yadantariyātprāṇasya tadantariyādyadu vai prāṇasyāntariyāttata evaṃ mriyeta tasmātsameva sthāpayedathāto vratānāmeva -

6.2.2.6.2.2.39

tadāhuḥ / naitena paśuneṣṭvopari śayīta na māṃsamaśnīyānna mithunamupeyātpūrvadīkṣā vā eṣa paśuranavakḷptaṃ vai tadyaddīkṣita upariśayīta yanmāṃsamaśnīyādyanmithunamupeyāditi netvevaiṣā dīkṣā neva hi mekhalā'sti na kṛṣṇājinamiṣṭakāṃ vā etāṃ kurute tasmādu kāmamevopari śayītaitadu sarvamannaṃ yadete paśavastadasyātrāptamārabdhaṃ bhavati tadyāni kāni cā''madhuno'śanāni teṣāmasya sarveṣāṃ kāmāśanaṃ yadi labheta mithunaṃ tu nopeyātpurā maitrāvaruṇyai payasyāyai tasyopari bandhuḥ -

6.2.2.6.2.2.40

tadāhuḥ / dadyādetasminyajñe dakṣiṇāṃ nenme'yaṃ yajño'dakṣiṇo'sadbrahmaṇa'ādiṣṭadakṣiṇāṃ dadyādbrahmā vai sarvo yajñastadasya sarvo yajño bhiṣajyito bhavatīti na tathā kuryādiṣṭakāṃ vā etāṃ kurute tadyatheṣṭakāyāmiṣṭakāyāṃ dadyāttādṛktadamūrhyeva dadyādyadasyopakalpeta -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0