Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 5.4

5.4.1

brāhmaṇa

5.4.2

१ sadaso madhye upaviṣṭasya keśavasya puruṣasya mukhe samantrakaṃ sārthavādaṃ tāmrasyatvedhanavidhānaṃ, keśavalohāyāsadandaśūkānāmantarālavartitvasya samyagupapā- danamadhvaryuḥ prācīdakṣiṇāpratīcyudīcyūrdhvā ityetāḥ pañca diśo yajamāna- mākramayanprācyāditattaddigliṅgakānmantrā nvācayediti vidhānaṃ, diśāṃ samārohaṇaṃ samasya saṃvatsarārohātmanā tasya praśaṃsanaṃ, āstṛtasya śārdūlacarmaṇo'pare 'nte pūrvaṃ nihitasya sīsasyedānīṃ samaṃtrakaṃ padā prāsanavidhānaṃ,prasaṃgānnamucidaityaśirasaḥ sīsena nirāsasyākhyāyikāmukhenopapādanaṃ, samaṃtrakaṃ sābhiprāyaṃ śārdūlacarmārohaṇavidhānaṃ, rukmasya mṛtyuparihāratvopapādanasahitamadhaḥpradeśe sthāpanasya samaṃtrakaṃ vidhānaṃ guṇaviśeṣābhidhānapuraḥsaraṃ rukmasya samaṃtrakaṃ śirasi nidhānavidhānam, adhaūrdhvapradeśe rukmanidhānasyāyuḥpravṛddhirūpatvena praśaṃsanaṃ, yajamānasya bāhvorudgrahaṇaṃ vidhāya tatra pūrvapakṣatvena
hiraṇyarūpā
itīmaṃ maṃtraṃ viniyujya ca tasya maṃtrasyādhyā-tmikādhidaivikārthadvayavivaraṇaṃ, pūrvapakṣatvena viniyuktaṃ maṃtraṃ pratiṣidhya tatra siddhāntatayā svamatena
mitro'si
ityetasya maṃtrasya sārthavādaṃ viniyojanam, ūrdhvabāhutvenāvasthitasya yajamānasya vidhitsitābhiṣekapraśaṃsārthamarthavādaśceti.
brāhmaṇa

5.4.3

२ ūrdhvabāhukāya prāṅmukhatvena sthitāya yajamānāya purohitādhvaryoranyatareṇa brāhmaṇena pūrvamabhiṣekaḥ kartavyaḥ paścāditarairityetadvidhāya tatra sārthavādaṃ maṃtrāṇāṃ viniyojanaṃ, viniyukteṣu maṃtreṣu sarvatrānuṣajyamānasya maṃtrāntarasya 'sārthavādaṃ vidhānaṃ, kriyamāṇābhiṣekajalasya svadehe sārthavādaṃ vimārjanaṃ vidhāya tatra maṃtraṃ viniyujya tasya prathamapādatātparyopetamadhyātmādhidaivikārthadvayavivaraṇam, adhvaryuḥ śārdūlacarmaṇyeva yajamānaṃ trīnviṣṇukramānkāmayediti samaṃtrakaṃ sābhiprāyaṃ vidhānaṃ, svamitravaiśyapātratraya- śeṣāṇāṃ brāhmaṇasya pālāśapātre sakāraṇaṃ vyāsecanavidhānaṃ, saṃsravaiḥ prasiktaṃ brāhmaṇasya pālāśapātraṃ rājñaḥ priyatamāya putrāya brāhmaṇaparipaṭhitamantramuktvā dadyāditi vidhānaṃ, gārhapatyaṃ pratyāgatyānvārabdhasya putrasya ' prajāpate na tva० ' ityanena mantreṇa havanavidhānaṃ, tatra mantre ūhaprakāraṃ kathayitvā sābhiprāyaṃ tadarthavivaraṇaṃ, pālāśapātraśeṣasyagnīdhrīye uttarārdhapradeśe sopapattikaṃ sakāraṇaṃ samantrakaṃ havanavidhānaṃ, cetyādi
brāhmaṇa

5.4.4

३ abhiṣekottarāṇi karmāṇi tatra pūrvaṃ gavāṃ śatamadhikaṃ vā āhavanīyamuttareṇa saṃsthāpayediti parakṛtirūpārthavādasahitaṃ vidhānaṃ, sārthavādaṃ samantrakaṃ yajamānasya rathopāvaharaṇavidhānaṃ rathayajamānayorvajrendrātmakatvopapādanaṃ ca, rathasya pradeśa- vidhānapuraḥsaramaśvayoryojanasya samantrakaṃ vidhāna tatra mantre mitrāvaruṇaśabdārthapradarśanaṃ ca, rathasyāśvacatuṣṭyopetatvaṃ dakṣiṇāpathena gamanaṃ ca vidhāya saṃsthāpanapradeśavidhānaṃ, yajamānasya 'ratharohaṇaṃ samaṃtrakaṃ vidhāya tasyāmantrasya padaśo'nūdya vyākhyānaṃ, dakṣiṇabhāge yuktasyāśvasya samantrakaṃ prājanavidhānaṃ tanmantravyākhyānaṃ ca, pūrvaṃ sthāpitānāṃ gavāṃ madhye rathasya samaṃtrakaṃ sthāpanavidhānaṃ, svānāṃ sthāpitānāṃ gavāṃ madhye ekasyā gordhanuṣkoṭyā samantrakaṃ sparśanavidhānaṃ, svānāṃ sthāpitāsu goṣu rathasthāpanasya praśaṃsanaṃ, sthāpitānāṃ gavāṃ svāmine svāyānyāsāṃ tāvatīnāṃ gavāṃ sārthavādaṃ pratidānavidhānaṃ, sthāpitānāṃ gavāṃ madhye dakṣiṇato'śvānāṃ sthāpanaṃ vidhāya rathamudaggamanamārgeṇa nītvā'ntaḥpātyadeśe sthāpayediti samantrakaṃ vidhānaṃ, mantrārthayutaiścaturbhirmantrai rathavimocanīyahomasya, sārthavādaṃ vidhānaṃ, sopapattikaṃ vārāhyorupānahorupamokavidhānaṃ, pratyavekṣamāṇasya yajamānasya sakāraṇaṃ
mā taḍa indra te
iti mantrajapavidhānaṃ, samantrakaṃ rathādavarohaṇaṃ vidhāya mantrasya rathapakṣe sūryapakṣe cārthaṃ pradarśya mantragatachandoviśeṣasya praśaṃsanaṃ, prathamaṃ yanturavasthānaṃ sakāraṇaṃ niṣidhya sayantṛkasya rathasya rathavāhane'nasisthāpanavidhānam, āhavanīyasyottarataḥ pūrvāgnerudvṛttatayā'vasthānavidhānaṃ, rathavāhanasya dakṣiṇeṃ'śe śatamānayorāsaṃjanavidhānaṃ, vartmani audumbaryāḥ śākhāyā upagūhanavidhānaṃ, saprayojanaṃ tayoḥ śatamānayoranyatarasya- audumbaryāḥ śākhāyāśca samantrakamupasparśanavidhānam, etayorbrahmaṇe sārthavādaṃ dānavidhānaṃ, maitrāvaruṇadhiṣṇyasya pūrvabhāge nihitāyāṃ vyāghracarmadeśe mitrā- varuṇadevatyāyāṃ payasyāyāṃ yajamānasya bāhvoravaharaṇasya sārthavādaṃ samantrakaṃ vidhānaṃ ceti.
brāhmaṇa

5.4.5

४ payasyāpracāraḥ - tatra sviṣṭakṛtaḥ pūrvaṃ maitrāvaruṇyā payasyāyāḥ pracaraṇavidhānaṃ, sārthavādamāsandyāharaṇaṃ vidhāya tatrāsandyāṃ yajamānaviśeṣeṇa khādiratvavardhravyūtatveti guṇadvayaviśeṣasya vidhānam āhṛtāyā āsandyā maitrāvaruṇadhiṣṇya- syāgre mantramantrārthayutaṃ nidhānavidhānaṃ, samantrakamadhīvāsāstaraṇavidhānam,
adhīvāsottarāyāmāsandyāṃ sunvato yajamānasya samantrakamupaveśanavidhānaṃ, yaja. mānasya hṛdayadeśādisparśanapūrvakaṃ japa- vidhānaṃ japamaṃtrasya pratipādanamanūdya vyākhyānaṃ ca, mantramantrārthasahitaṃ yajamānahaste pañcākṣāvāpasya vidhānaṃ tena pañcadigvijayasiddhirjāteti darśanaṃ, sunvato yajamānasya pṛṣṭhatastūṣṇīṃ daṇḍai- ravahananavidhānaṃ, yajamānasya varavaraṇasyābhidhānaṃ, yajamāno brahmanniti padaṃ paṃca- kṛtva āmantrayettaṃ ca savitṛvaruṇendrarudravācakaistvaṃ brahmāsītyādibhiścaturbhirmantraiḥ pratyāmantrayeditaraṃ iti sābhiprāyaṃ vidhānaṃ, yajamānakartṛkapañcamāmantraṇasya prativacane kaṃcidviśeṣaṃ darśayitvā tasya praśaṃsanaṃ, sumaṃgalanāmno yajamānasya
bahukāra
iti mantreṇāhvānaṃ kartavyamiti vidhānaṃ, purohito'dhvaryurvā rājā rājabhrātā sūtaḥ sthapatirvā grāmaṇīḥ sajātaścetyeteṣāṃ madhye pūrvaḥ pūrva uttarasmā uttarasmai sphyaṃ samantrakaṃ prayacchediti mantrārthavivaraṇasahitaṃ sābhiprāyaṃ vidhānaṃ, rājādisajātānteṣu sphyapradānasya sambhūya praśaṃsanaṃ, sajātapratiprasthātrordyūtasthānakaraṇasya samantrakaṃ saśeṣaṃ vidhānaṃ-manthigrahapurorucā vimitakaraṇavidhānañca, adhvaryoścaturgṛhītenājyenādhidevane hiraṇyanidhānapūrvakaṃ samantrakaṃ homakaraṇavidhānam, tatra vimite'kṣanivāpaṃ samantrakaṃ vidhāya sopattikaṃ tasya devatāsantarpakatvapradarśanam, devanakāle gāmeva paṇīkṛtya
gāṃ dīvyadhvam
iti praiṣaṃ coktvā rājasūyakarmavidgṛhe paṇīkṛtāṃ gāmānīya tāḍayediti vidhānaṃ, pūrvāgnivāhayoranuḍuhordyūtakarmaṇo dakṣiṇātvena brahmaṇe pradānakathanaṃ, payasyāśviṣṭakṛdiḍādīti- kartavyatā pradarśanaṃ, tatsahaiva pradhāna- sviṣṭakṛdantarāle'nuṣṭhitasya devanādikasya prajāpatimadhyanidhānarūpeṇa praśaṃsanaṃ cetyādi/
brāhmaṇa

५ atra daśasaṃkhyākāni-saṃsṛpāhavīṃṣi daśapeyākhyasomayāgasya dīkṣāḥ- upasadyāgaḥ-ṛtvigviśeṣeṇa dakṣiṇāśca vidhīyante-tatrādau havīṃṣi vidhātumupodghātaḥ, havirnāmanirvacanaṃ dvedhā daśapeyaśabdanirvacanaṃ ca, pitāmaha- daśagaṇaprasaṃkhyānena sadaḥprasarpaṇaṃ kartavyamiti pūrvapakṣayitvā taddūṣayitvā ca savitrādidaśadevatāḥ saṃkhyāya sadaprasarpaṇaṃ kartavyamiti siddhāntatayā svamataṃ pratiṣṭhāpya tasya varuṇavṛttāntena praśaṃsanaṃ, saṃsṛpcchabdavācyahavirnirvāpakālapradarśanaṃ, sāvitro dvādaśāṣṭānyatarakapālaḥ puro- ḍāśaḥ-sārasvataścaruḥ-tvāṣṭro daśakapālaḥ puroḍāśaḥ-pauṣṇaścaruḥ aindra ekādaśakapālaḥ puroḍāśaḥ bārhaspatyaścaruḥ-vāruṇo yavamayaścaruḥ-ityeteṣāṃ haviṣāṃ pratyahamekaikasyakrameṇa sārthavādaṃ nirvapaṇaṃ kartavyamiti vidhānam, teṣu saptasu haviḥṣu pratyahamekaikaṃ puṇḍarīka pradeyamitividhānaṃ ca, dattadāsyamāna dvādaśapuṇḍarīkātmakasrakpratimokarūpāyā daśapeyasya dīkṣāyāḥ saviśeṣaṃ vidhānaṃ, puṇḍarīkagatasaṃkhyāyāḥ sambhūya māsātmakasaṃvatsarātmanā praśaṃsanaṃ, rājānaṃ krītvetyādyanuṣṭhānaprakāraṃ pradarśyopasadyāgavidhānam, upasadyāge'- gnisomaviṣṇudevatākopasatpratinidhitvena saṃsṛphaviṣāṃ madhye uttamānāṃ āgne- yo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśaḥ-saumyaścaruḥ vaiṣṇavastrikapālaḥ puroḍāśaścarurvā ityeteṣāṃ trayāṇāṃ upasatpratinidhitvena nirvāpaṃ pūrvapakṣayitvā taṃ dūṣayitvā ca saptamāṣṭamanavamadineṣu pratyahamekaikāmupasadamanuṣṭhāya tattadante āgneyasaumyavaiṣṇa- vānāṃ trayāṇāṃ saṃsṛphaviṣāṃ nirvāpakathanam, upasaddevatāhaviṣāṃ āgneyādisaṃsṛphaviṣāṃ cānyo'nyaṃ sahetukaṃ saṃsarpaṇavidhānaṃ, daśapeyasya somasaṃsthārūpatvopavarṇanaṃ, dvādaśānāṃ garbhiṇīnā gavāṃ dakṣiṇātvena dānaṃ vidhāya tadgatāyāḥ saṃkhyāyāḥ sambhūya saṃvatsarātmanā prakāradvitayena praśaṃsanaṃ, ṛtvigviśeṣeṇa dakṣiṇāviśeṣasya dānavidhānam, etāsāṃ viśiṣṭadakṣiṇānāṃ sambhūya saṃvatsarātmanā praśaṃsanaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc