Shatapatha Brahmana · Chapter 5.3.1

५.३.१ ratnayāgāḥ
araṇyoragnī samārohya / senānyo gṛhānparetyāgnaye'nīkavate'ṣṭākapālampuroḍāśaṃ nirvapatyagnirvai devatānāmanīkaṃ senāyā vai senānīranīkaṃ tasmādagnaye'nīkavata etadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatsenānīstasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya hiraṇyaṃ dakṣiṇāgneyo vā eṣa yajño bhavatyagne reto hiraṇyaṃ tasmāddhiraṇyaṃ dakṣiṇā -

atha śvo bhūte / purohitasya gṛhānparetya bārhaspatyaṃ caruṃ nirvapati bṛhaspatirvai devānāṃ purohita eṣa vā etasya purohito bhavati tasmādbārhaspatyo bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatpurohitastasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya śitipṛṣṭho gaurdakṣiṇaiṣā vā ūrdhvā bṛhaspaterdiktadeṣa upariṣṭādaryamṇaḥ panthāstasmācchitipṛṣṭho bārhaspatyasya dakṣiṇā -

atha śvo bhūte / sūyamānasya gṛha aindramekādaśakapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapati kṣatraṃ vā indraḥ kṣatraṃ sūyamānastasmādaindro bhavati tasyarṣabho dakṣiṇā sa hyaindro yadṛṣabhaḥ -

atha śvo bhūte / mahiṣyai gṛhānparetya ādityaṃ caruṃ nirvapatīyaṃ vai pṛthivyaditiḥ seyaṃ devānāṃ patnyeṣā vā etasya patnī bhavati tasmādādityo bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yanmahiṣī tasyā evaitena sūyate tāṃ svāmanapakramiṇīṃ kurute tasyai dhenurdakṣiṇā dhenuriva vā iyaṃ manuṣyebhyaḥ sarvānkāmānduhe mātā dhenurmāteva vā iyaṃ manuṣyānbibharti tasmāddhenurdakṣiṇā -

atha śvo bhūte / sūtasya gṛhānparetya vāruṇaṃ yavamayaṃ caruṃ nirvapati savo vai sūtaḥ savo vai devānāṃ varuṇastasmādvāruṇo bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatsūtastasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasyāśvo dakṣiṇā sa hi vāruṇo yadaśvaḥ -

atha śvo bhūte / grāmaṇyo gṛhānparetya mārutaṃ saptakapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapati viśo vai maruto vaiśyo vai grāmaṇīstasmānmāruto bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yadgrāmaṇīstasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya pṛṣangaurdakṣiṇā bhūmā vā etadrūpāṇāṃ yatpṛṣato gorviśo vai maruto bhūmo vai viṭtasmātpṛṣangaurdakṣiṇā -

atha śvo bhūte / kṣatturgṛhānparetya sāvitraṃ dvādaśakapālaṃ vāṣṭākapālaṃ vā puroḍāśaṃ nirvapati savitā vai devānāṃ prasavitā prasavitā vai kṣattā tasmātsāvitro bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatkṣattā tasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya śyeto'naḍvāndakṣiṇaiṣa vai savitā ya eṣa tapatyeti vā eṣa etyanaḍvānyuktastadyacchyeto bhavati śyeta iva hyeṣa udyaṃścāstaṃ ca yanbhavati tasmācchyeto'naḍvāndakṣiṇā -

atha śvo bhūte / saṃgrahīturgṛhānparetyāśvinaṃ dvikapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapati sayonī vā aśvinau sayonī savyaṣṭṛsārathī samānaṃ hi rathamadhitiṣṭhatastasmādāśvino bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatsaṃgrahītā tasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya yamau gāvau dakṣiṇā tau hi sayonī yadyamau yadi yamau na vindedapyanūcīnagarbhāveva gāvau dakṣiṇā syātāṃ tā u hyapi samānayonī -

atha śvo bhūte / bhāgadughasya gṛhānparetya pauṣṇaṃ caruṃ nirvapati pūṣā vai devānāṃ bhāgadugha eṣa vā etasya bhāgadugho bhavati tasmātpauṣṇo bhavatyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yadbhāgadughastasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya śyāmo gaurdakṣiṇā tasyāsāveva bandhuryo'sau triṣaṃyukteṣu -

atha śvo bhūte / akṣāvāpasya ca gṛhebhyo govikartasya ca gavedhukāḥ sambhṛtya sūyamānasya gṛhe raudraṃ gāvedhukaṃ caruṃ nirvapati te vā ete dve satī ratne ekaṃ karoti sampadaḥ kāmāya tadyadetena yajate yāṃ vā imāṃ sabhāyāṃ ghnanti rudro haitāmabhimanyate'gnirvai rudro'dhidevanaṃ vā agnistasyaite'ṅgārā yadakṣāstamevaitena prīṇāti tasya ha vā eṣānumatā gṛheṣu hanyate yo vā rājasūyena yajate yo vaitadevaṃ vedaitadvā asyaikaṃ ratnaṃ yadakṣāvāpaśca govikartaśca tābhyāmevaitena sūyate tau svāvanapakramiṇau kurute tasya dvirūpo gaurdakṣiṇā śitibāhurvā śitibālo vāsirnakharo bāladāmnākṣāvapanaṃ prabaddhametadu hi tayorbhavati -

atha śvo bhūte / pālāgalasya gṛhānparetya caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvādhvana ājyaṃ juhoti juṣāṇo'dhvājyasya vetu svāheti praheyo vai pālāgalo'dhvānaṃ vai prahita eti tasmādadhvana ājyaṃ juhotyetadvā asyaikaṃ ratnaṃ yatpālāgalastasmā evaitena sūyate taṃ svamanapakramiṇaṃ kurute tasya dakṣiṇā'pyukṣṇaveṣṭitaṃ dhanuścarmamayā bāṇavanto lohita uṣṇīṣa etadu hi tasya bhavati -

tāni vā etāni / ekādaśa ratnāni sampādayatyekādaśākṣarā vai triṣṭubvīryaṃ triṣṭubvīryamevaitadratnānyabhisampādayati tadyadratnināṃ havirbhiryajata eteṣāṃ vai rājā bhavati tebhya evaitena sūyate tāntsvānanapakramiṇaḥ kurute -

atha śvo bhūte / parivṛttyai gṛhānparetya nairṛtaṃ caruṃ nirvapati yā vā aputrā patnī sā parivṛttī sa kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāṃ nakhairnirbhidya taṇḍulānnairṛtaṃ caruṃ śrapayati sa juhotyeṣa te nirṛte bhāgastaṃ juṣasva svāheti yā vā aputrā patnī sā nirṛtigṛhītā tadyadevāsya atra nairṛtaṃ rūpaṃ tadevaitacchamayati tatho hainaṃ sūyamānaṃ nirṛtirna gṛhṇāti tasya dakṣiṇā kṛṣṇā gauḥ parimūrṇī paryāriṇī sā hyapi nirṛtigṛhītā tāmāha māme'dyeśāyāṃ vātsīditi tatpāpmānamapādatte -

dra. vāyupurāṇam