Shatapatha Brahmana · Chapter 5.3
brāhmaṇa
१ ratnayāgāḥ-tatra dvādaśa ratnahavīṃṣyanudinaṃ krameṇa kartavyatayā pratipādyante teṣu prathame'hni sakāraṇaṃ sopapattikaṃ senānīgṛhe'nīkavadguṇakāgnidevatyasya ratnahaviryāgasya saviśeṣaṃ vidhānaṃ, tatra sahetukaṃ hiraṇyarūpadakṣiṇāvidhānaṃ, dvitīyadivase purohitagṛhe sārthavādaṃ sopapattikaṃ śitipṛṣṭhatvaguṇakagaurdakṣiṇākasya bārhaspatyacaruhaviṣkasya ratnayāgasya vidhānaṃ, tṛtīyadivase sunvato yajamānasya gṛhe ṛṣabhadakṣiṇāvata indradevatyaikādaśakapālapuroḍāśahaviṣkasya ratnayāgasya vidhānam, caturthe vāsare mahiṣyā gṛhe sakāraṇaṃ sārthavādaṃ dhenudakṣiṇākasyādityacaruhaviṣkasya ratnayāgasya vidhānaṃ, pañcame'hnisārathigṛhe sakāraṇamaśvadakṣiṇākasya varuṇadevatyayavamayacaruhaviṣkasya stnayāgasya vidhānaṃ ṣaṣṭhe divase gra!maṇīgṛhe sakāraṇaṃ sārthavādaṃ pṛṣadguṇakagaurdakṣiṇākasya maruddevatyasaptakapālapuroḍāśahaviṣkasya ratnayāgasya vidhānaṃ, saptame vāsare'ntaḥpurādhyakṣasya kṣatturgṛhe sakāraṇaṃ sārthavādaṃ śvetavarṇānuḍuddakṣiṇākasya savitṛdevatyadvādaśakapālapuroḍāśahaviṣkasya ratnayāgasya- vidhānaṃ, aṣṭame'hni rathayojayiturgṛhe sakāraṇaṃ yamalotpattimattvānūcīnagarbha- tvānyatamaguṇakagoyugmadakṣiṇāvataḥ aśvidevatyadvikapālapuroḍāśahaviṣkasya ratnayāgasya vidhānaṃ, navame divase bhāgadughasya gṛhe sakāraṇaṃ sārthavādaṃ śyāmavarṇagaurdakṣiṇākasya pauṣṇacaruhaviṣkasya ratnayāgasya vidhānaṃ, daśame divase sunvato yajamānasya gṛhe sopapattikaṃ sakāraṇam sārthavādaṃ rudradevatya- gavedhukāmayacaruhaviṣkasya ratnayāgasya vidhānam, ukte raudraratnayāge śitibāhoḥ śitibālasya vā dvirūpasya goḥ-nakharasyāseromasrajā prabaddhasyākṣāvapanapātrasyeti trayāṇāṃ sopapattikaṃ dakṣiṇātvena vidhānam, ekādaśe'hni dūtagṛhe sopapattikaṃ sakāraṇamukṣṇaveṣṭitadhanuḥ- seṣukāścarmatūṇyaḥ-lohitoṣṇīṣaścetye tattrikadakṣiṇākasyādhvadevatyacaturgṛhītājyahaviṣkasya ratnayāgasya vidhānam, ete ṣāmekādaśaratnahaviṣāṃ praśaṃsārthamarthavādakathanaṃ, dvādaśe vāsare parivṛttīgṛhe nirṛtidevatyasya nakhanirbhinnakṛṣṇataṇḍulamayacaruhaviṣkasya ratnayāgasya samaṃtrakaṃ vidhānaṃ, prasaṅgātparivṛttīśabdārthanirūpaṇam, ukte nairṛtaratnayāge parimūrṇyāḥ paryāriṇyāḥ kṛṣṇāyā gordakṣiṇātvena sakāraṇaṃ vidhānam, iṣṭyante kiñcitkarta- vyasya sārthavādaṃ vidhānaṃ ceti.
brāhmaṇa
२ upariyāgāḥ tatra prathamaṃ śuklavatsāyāḥ śuklāyā goḥ payasi śṛtena caruṇā saumāraudrayāgasya vidhānaṃ, vihitasya saumāraudrayāgasyākhyāyikayā praśaṃsanaṃ, yasyāḥ payasi caruḥ śṛtastasyā eva gordakṣiṇātvena vidhānaṃ, prasaṅgātphalāntarāyāsya saumāraudrayāgasya bāhyaprayogasya pradarśanaṃ, maitrābārhaspatyacaruhaviṣkayāgasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, tasya caroranuṣṭhānaprakārakathanaṃ, maitracarvarthamājyakaraṇavidhānaṃ, devatādvayārthaṃ taṇḍulānāṃ dvedhākaraṇapūrvakaṃ carudvayasya pṛthakpṛthaksaprakārakaṃ śravaṇavidhānam, evaṃ pṛthakchrapaṇamabhidhāya devatāpradāne punaḥ sāhityasya vidhānaṃ ceti.
brāhmaṇa
३ dīkṣaṇīyayāgā-tatrādau dvitīyasyābhiṣecanīyākhyasomayāgasyāṅgattvena coda- kaprāptāyā dīkṣāyā abhidhānam, upavasa- the'hnyagnīṣomīyapaśupuroḍāśābhyāṃ pracarya devasvāṃ haviṣāṃ nirūpaṇaṃ, tatra prathamasya satyaprasavaguṇakasavitṛdevatyasya prāśukavrīhisāvyāṣṭākapālapuroḍāśātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, dvitīyasya gṛhapatitvaguṇakāgnidevatyasyāśukravrīhisādhyāṣṭākapālapuroḍāśātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, tṛtīyasya vanaspatiguṇakasomadevatyasya śyāmākaprakṛtikacarvātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, caturthasya vāgrūpabṛha- spatidevatyasya naivāracarvātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, pañcamasya jyeṣṭhatva- guṇakendradevatyasya hāyanacarvātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, ṣaṣṭhasya paśu- patiguṇakarudradevatyasya gāvedhukacarvā- tmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, saptamasya satyaguṇakamitradevatyasya nāmbasaṃjñakabrīhiprakṛtikacarvātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānam, aṣṭamasya dharmapatiguṇakavaruṇadevatyasya yavamayacarvātmakasya haviṣaḥ sārthavādaṃ vidhānam, eteṣāṃ niruptānāṃ haviṣāṃ pracaraṇakālasya vidhānaṃ, pradhānottaraṃ sviṣṭakṛtaḥ pūrvaṃ yajamānasya dakṣiṇabāhumanvārabhyādhvaryoḥ
savitā- tvā-imandevāḥ
ityetayormantrayoḥ parokṣapratyakṣavṛttitayā japavidhānaṃ, tatra
imandevāḥ
ityasya maṃtrasya tātparyayutaṃ bhāgaśo vyākhyānam, uktahaviraṣṭakasya devatānāṃ sambhūya nāmanirvacanaṃ, uktānāṃ devatāṃnāmekaikasya viśeṣaṇaviśeṣyātmakanāmadvayasya dvandvātmanā praśaṃsanaṃ, tataḥ prakṛtasviṣṭakṛdyāgasya sārthavādaṃ saṃsūcanaṃ cetyādi,
brāhmaṇa
४ abhiṣecanīyānāmapāṃ sambharaṇam- tatrāpsambharaṇaṃ praśaṃsya tadarthaṃ pātra viśeṣasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, jalasambharaṇe kramavidhānāya sārasvatīnāmapāṃ samaṃtrakaṃ grahaṇavidhānaṃ tanmaṃtrasya pratipādanamanūdya vyākhyānaṃ gṛhītānāmudakānāmabhiṣekārthatvena sarasvatyā nadyāśca vāgātmatvena praśaṃsanaṃ ca, kramāccaturgṛhītenājyena pūrvaṃ pūrvaṃ svāhāntairmaṃtrairhutvā hutvā utta- rottaraṃ grahaṇamantraiḥ kramaviśiṣṭormidvaya- gatānāmapāṃ-pravahantīnāmapāṃ-pratilomaṃ pravahantīnāmapāṃ-nadyāḥ sakāśādapacchidya gacchantīnāmapāṃ sāmudrāṇā- mucchalantīnāmapāṃ-āvartagatānāmapāṃ- syandamānasthāvarahradasthitānāmapāṃ ātapa varṣyāṇāṃ bhūmimaprāptānāmapāṃ sarasyā. nāmapāṃ-kūpyānāmapāṃ-nīhārasthānāmapāṃ madhurūpāṇāmapāṃ-gorulbyānāmapāṃ-payo- rūpāṇāmapāṃ-ghṛtarūpāṇāmapāṃ-havanavarjaṃ marīcīgatānāmapāṃ cetyetāsāmapāṃ sārthavādaṃgrahaṇavidhānaṃ, sambhṛtānāmapāṃ saptadaśa- saṃkhyāṃ prajāpatyātmanā praśaṃsya sarasvatī-prabhṛtimarīcyantānāmapāmāhutīnāṃ ca saṃkhyāṃ samasya tasyāḥ prajāpatyātmanā praśaṃsanaṃ, homapūrvakamapāṃ grahaṇasya praśaṃsanaṃ, sārasvatīmārīcīnāṃ grahaṇe homasyābhāve kāraṇābhidhānaṃ, pṛthakpṛthakpātre gṛhītānāmapāṃ sambhūyaikasminnaudumbare eva pātre samavanayanasya samaṃtrakaṃ vidhānaṃ, maṃtra- tadvyākhyānasahitaṃ saṃsṛṣṭānāmapāṃ maitrāvaruṇadhiṣṇyasya purodeśe sādanavidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇa
५ abhiṣekaḥ-mādhyandinasavane māhendragrahagrahaṇātprāktanakṣaṇalakṣaṇakālaviśiṣṭasya yajamānābhiṣekasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, maitrāvaruṇadhiṣṇyasya purodeśe samaṃtrakaṃ vyāghracarmāstaraṇaṃ vidhāya tasya somatviṣitvasyākhyāyikayopapādanam, abhiṣekasya purastātpaścācca hūyamānānāṃ pārthahomānāṃ sakalaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ teṣāṃ saṃkhyākālayoḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ ca, abhiṣekasya purastātkartavyaṃ homamanūdya maṃtrāṇāṃ sārthavādaṃ saviśeṣaṃ vidhānam, abhiṣekasya paścātkartavyaṃ homamanūdya tanmaṃtrāṇāṃ sārthavādaṃ saviśeṣaṃ vidhānam, abhiṣecanīyānāṃ pātrāṇāmāsādanadeśavidhāna, teṣāṃ pātrāṇāmabhiṣektṛvarṇaviśeṣeṇa pālāśādivṛkṣakāṣṭhaviśeṣatvasya sopapattikaṃ vidhānaṃ, pavitrakaraṇaṃ vidhāya tadarthavādasyātideśakathanaṃ ca, tayordarbhayorhiraṇyagrathanaṃ vidhāya tābhyāṃ pavitrābhyāmutpavanavidhānam, utpavanamanūdya mantrasya sārthavādātideśaṃ vidhānaṃ, utpavanamaṃtrasya bhāgaśo'nūdya sābhiprāya vyākhyānam, abhiṣecanīyeṣu pātreṣvetā- sāmapāṃ samaṃtrakamāsecanaṃ vidhāya tanmantrasya pratipadamanūdya vyākhyānaṃ, yajamānāya tārpyapāṇḍvādhivāsoṣṇīṣāṇāṃ vāsasāṃ tattanmantraiḥ saprakārakaṃ sahetukaṃ paridhāpanavidhānaṃ, tatroktasyoṣṇīṣāgravya pūrvadeśe'vagūhanaṃ draḍhayituṃ pūrvapakṣaṃ sopa- pattikamanūdya taṃ dūṣayitvā sakāraṇaṃ svamatasya pratiṣṭhāpanaṃ, tārpyādivāsaḥ- paridhāpanasya samuccitya praśaṃsanaṃ, pūrvaṃ nihitasya dīkṣitavasanasya parityāga- vidhitsayā keṣāñcinmatenaiteṣāṃ paridhāpitānāṃ tārpyādivāsasāṃ vimṛjyānyatra nidhānaṃ tadānīmeva dīkṣitavasanasya punaḥ paridhāpanaṃ ca pūrvapakṣayitvā sahetukaṃ tadubhayasya dūṣaṇaṃ, vihitasya dīkṣitavasanasyāvabhṛthe prāsanaṃ vidhāya teṣāṃ vāsasāṃ dānakālavidhānaṃ, samaṃtrakaṃ dhanuṣa ātananavidhānaṃ, tasya dhanuṣaḥ koṭyoḥ samaṃtrakaṃ vimārjanavidhānaṃ, samaṃtrakaṃ dhanuḥ pradānaṃ vidhāyeṣutrayapradānavidhānaṃ teṣāmiṣūṇāṃ lokatrayātmatvena praśaṃsanaṃ lakṣaṇasaṃjñayoḥ kathanaṃ ca, iṣutrayadānamanūdya sābhiprāyaṃ maṃtrasya viniyojanaṃ, yajamānāyāvilliṅgakamaṃtrāṇāṃ vācanavidhānaṃ ceti.
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0