શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.3.1

૫.૩.૧ રત્નયાગાઃ
અરણ્યોરગ્ની સમારોહ્ય । સેનાન્યો ગૃહાન્પરેત્યાગ્નયેઽનીકવતેઽષ્ટાકપાલમ્પુરોડાશં નિર્વપત્યગ્નિર્વૈ દેવતાનામનીકં સેનાયા વૈ સેનાનીરનીકં તસ્માદગ્નયેઽનીકવત એતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્સેનાનીસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય હિરણ્યં દક્ષિણાગ્નેયો વા એષ યજ્ઞો ભવત્યગ્ને રેતો હિરણ્યં તસ્માદ્ધિરણ્યં દક્ષિણા -

અથ શ્વો ભૂતે । પુરોહિતસ્ય ગૃહાન્પરેત્ય બાર્હસ્પત્યં ચરું નિર્વપતિ બૃહસ્પતિર્વૈ દેવાનાં પુરોહિત એષ વા એતસ્ય પુરોહિતો ભવતિ તસ્માદ્બાર્હસ્પત્યો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્પુરોહિતસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય શિતિપૃષ્ઠો ગૌર્દક્ષિણૈષા વા ઊર્ધ્વા બૃહસ્પતેર્દિક્તદેષ ઉપરિષ્ટાદર્યમ્ણઃ પન્થાસ્તસ્માચ્છિતિપૃષ્ઠો બાર્હસ્પત્યસ્ય દક્ષિણા -

અથ શ્વો ભૂતે । સૂયમાનસ્ય ગૃહ ઐન્દ્રમેકાદશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રઃ ક્ષત્રં સૂયમાનસ્તસ્માદૈન્દ્રો ભવતિ તસ્યર્ષભો દક્ષિણા સ હ્યૈન્દ્રો યદૃષભઃ -

અથ શ્વો ભૂતે । મહિષ્યૈ ગૃહાન્પરેત્ય આદિત્યં ચરું નિર્વપતીયં વૈ પૃથિવ્યદિતિઃ સેયં દેવાનાં પત્ન્યેષા વા એતસ્ય પત્ની ભવતિ તસ્માદાદિત્યો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યન્મહિષી તસ્યા એવૈતેન સૂયતે તાં સ્વામનપક્રમિણીં કુરુતે તસ્યૈ ધેનુર્દક્ષિણા ધેનુરિવ વા ઇયં મનુષ્યેભ્યઃ સર્વાન્કામાન્દુહે માતા ધેનુર્માતેવ વા ઇયં મનુષ્યાન્બિભર્તિ તસ્માદ્ધેનુર્દક્ષિણા -

અથ શ્વો ભૂતે । સૂતસ્ય ગૃહાન્પરેત્ય વારુણં યવમયં ચરું નિર્વપતિ સવો વૈ સૂતઃ સવો વૈ દેવાનાં વરુણસ્તસ્માદ્વારુણો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્સૂતસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્યાશ્વો દક્ષિણા સ હિ વારુણો યદશ્વઃ -

અથ શ્વો ભૂતે । ગ્રામણ્યો ગૃહાન્પરેત્ય મારુતં સપ્તકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ વિશો વૈ મરુતો વૈશ્યો વૈ ગ્રામણીસ્તસ્માન્મારુતો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યદ્ગ્રામણીસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય પૃષન્ગૌર્દક્ષિણા ભૂમા વા એતદ્રૂપાણાં યત્પૃષતો ગોર્વિશો વૈ મરુતો ભૂમો વૈ વિટ્તસ્માત્પૃષન્ગૌર્દક્ષિણા -

અથ શ્વો ભૂતે । ક્ષત્તુર્ગૃહાન્પરેત્ય સાવિત્રં દ્વાદશકપાલં વાષ્ટાકપાલં વા પુરોડાશં નિર્વપતિ સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા પ્રસવિતા વૈ ક્ષત્તા તસ્માત્સાવિત્રો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્ક્ષત્તા તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય શ્યેતોઽનડ્વાન્દક્ષિણૈષ વૈ સવિતા ય એષ તપત્યેતિ વા એષ એત્યનડ્વાન્યુક્તસ્તદ્યચ્છ્યેતો ભવતિ શ્યેત ઇવ હ્યેષ ઉદ્યંશ્ચાસ્તં ચ યન્ભવતિ તસ્માચ્છ્યેતોઽનડ્વાન્દક્ષિણા -

અથ શ્વો ભૂતે । સંગ્રહીતુર્ગૃહાન્પરેત્યાશ્વિનં દ્વિકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ સયોની વા અશ્વિનૌ સયોની સવ્યષ્ટૃસારથી સમાનં હિ રથમધિતિષ્ઠતસ્તસ્માદાશ્વિનો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્સંગ્રહીતા તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય યમૌ ગાવૌ દક્ષિણા તૌ હિ સયોની યદ્યમૌ યદિ યમૌ ન વિન્દેદપ્યનૂચીનગર્ભાવેવ ગાવૌ દક્ષિણા સ્યાતાં તા ઉ હ્યપિ સમાનયોની -

અથ શ્વો ભૂતે । ભાગદુઘસ્ય ગૃહાન્પરેત્ય પૌષ્ણં ચરું નિર્વપતિ પૂષા વૈ દેવાનાં ભાગદુઘ એષ વા એતસ્ય ભાગદુઘો ભવતિ તસ્માત્પૌષ્ણો ભવત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યદ્ભાગદુઘસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય શ્યામો ગૌર્દક્ષિણા તસ્યાસાવેવ બન્ધુર્યોઽસૌ ત્રિષંયુક્તેષુ -

અથ શ્વો ભૂતે । અક્ષાવાપસ્ય ચ ગૃહેભ્યો ગોવિકર્તસ્ય ચ ગવેધુકાઃ સમ્ભૃત્ય સૂયમાનસ્ય ગૃહે રૌદ્રં ગાવેધુકં ચરું નિર્વપતિ તે વા એતે દ્વે સતી રત્ને એકં કરોતિ સમ્પદઃ કામાય તદ્યદેતેન યજતે યાં વા ઇમાં સભાયાં ઘ્નન્તિ રુદ્રો હૈતામભિમન્યતેઽગ્નિર્વૈ રુદ્રોઽધિદેવનં વા અગ્નિસ્તસ્યૈતેઽઙ્ગારા યદક્ષાસ્તમેવૈતેન પ્રીણાતિ તસ્ય હ વા એષાનુમતા ગૃહેષુ હન્યતે યો વા રાજસૂયેન યજતે યો વૈતદેવં વેદૈતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યદક્ષાવાપશ્ચ ગોવિકર્તશ્ચ તાભ્યામેવૈતેન સૂયતે તૌ સ્વાવનપક્રમિણૌ કુરુતે તસ્ય દ્વિરૂપો ગૌર્દક્ષિણા શિતિબાહુર્વા શિતિબાલો વાસિર્નખરો બાલદામ્નાક્ષાવપનં પ્રબદ્ધમેતદુ હિ તયોર્ભવતિ -

અથ શ્વો ભૂતે । પાલાગલસ્ય ગૃહાન્પરેત્ય ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગૃહીત્વાધ્વન આજ્યં જુહોતિ જુષાણોઽધ્વાજ્યસ્ય વેતુ સ્વાહેતિ પ્રહેયો વૈ પાલાગલોઽધ્વાનં વૈ પ્રહિત એતિ તસ્માદધ્વન આજ્યં જુહોત્યેતદ્વા અસ્યૈકં રત્નં યત્પાલાગલસ્તસ્મા એવૈતેન સૂયતે તં સ્વમનપક્રમિણં કુરુતે તસ્ય દક્ષિણાઽપ્યુક્ષ્ણવેષ્ટિતં ધનુશ્ચર્મમયા બાણવન્તો લોહિત ઉષ્ણીષ એતદુ હિ તસ્ય ભવતિ -

તાનિ વા એતાનિ । એકાદશ રત્નાનિ સમ્પાદયત્યેકાદશાક્ષરા વૈ ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વીર્યમેવૈતદ્રત્નાન્યભિસમ્પાદયતિ તદ્યદ્રત્નિનાં હવિર્ભિર્યજત એતેષાં વૈ રાજા ભવતિ તેભ્ય એવૈતેન સૂયતે તાન્ત્સ્વાનનપક્રમિણઃ કુરુતે -

અથ શ્વો ભૂતે । પરિવૃત્ત્યૈ ગૃહાન્પરેત્ય નૈરૃતં ચરું નિર્વપતિ યા વા અપુત્રા પત્ની સા પરિવૃત્તી સ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં નખૈર્નિર્ભિદ્ય તણ્ડુલાન્નૈરૃતં ચરું શ્રપયતિ સ જુહોત્યેષ તે નિરૃતે ભાગસ્તં જુષસ્વ સ્વાહેતિ યા વા અપુત્રા પત્ની સા નિરૃતિગૃહીતા તદ્યદેવાસ્ય અત્ર નૈરૃતં રૂપં તદેવૈતચ્છમયતિ તથો હૈનં સૂયમાનં નિરૃતિર્ન ગૃહ્ણાતિ તસ્ય દક્ષિણા કૃષ્ણા ગૌઃ પરિમૂર્ણી પર્યારિણી સા હ્યપિ નિરૃતિગૃહીતા તામાહ મામેઽદ્યેશાયાં વાત્સીદિતિ તત્પાપ્માનમપાદત્તે -

દ્ર. વાયુપુરાણમ્