Shatapatha Brahmana · Chapter 5.2.4

५.२.४ cāturmāsyādiyāgāḥ
vaiśvadevena yajate / vaiśvadevena vai prajāpatirbhūmānaṃ prajāḥ sasṛje bhūmānamprajāḥ sṛṣṭvā sūyā iti tatho evaiṣa etadvaiśvadevenaiva bhūmānaṃ prajāḥ sṛjate bhūmānaṃ prajāḥ sṛṣṭvā sūyā iti -

atha varuṇapraghāsairyajate / varuṇapraghāsairvai prajāpatiḥ prajā varuṇapāśātprāmuñcattā asyānamīvā akilviṣāḥ prajā prājāyantānamīvā akilviṣāḥ prajā abhi sūyā iti tatho evaiṣa etadvaruṇapraghāsaireva prajā varuṇapāśātpramuñcati tā asyānamīvā akilviṣāḥ prajāḥ prajāyante'namīvā akilviṣāḥ prajā abhi sūyā iti -

atha sākamedhairyajate / sākamedhairvai devā vṛtramaghnaṃstairveva vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etaiḥ pāpmānaṃ dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ hanti tatho eva vijayate vijite'bhaye'nāṣṭre sūyā iti -

atha śunāsīryeṇa yajate / ubhau rasau parigṛhya sūyā ityatha pañcavātīyaṃ sa pañcadhā''havanīyaṃ vyuhya sruveṇopaghātaṃ juhoti -

sa pūrvārdhye juhoti / agninetrebhyo devebhyaḥ puraḥsadbhyaḥ svāhetyatha dakṣiṇārdhye juhoti yamanetrebhyo devebhyo dakṣiṇāsadbhyaḥ svāhetyatha paścārdhye juhoti viśvadevanetrebhyo devebhyaḥ paścātsadbhyaḥ svāhetyathottarārdhye juhoti mitrāvaruṇanetrebhyo vā marunnetrebhyo vā devebhyo uttarāsadbhyaḥ svāhetyatha madhye juhoti somanetrebhyo devebhya uparisadbhyo
duvasvadbhyaḥ svāheti -

atha sārddhaṃ samuhya juhoti / ye devā agninetrāḥ puraḥsadastebhyaḥ svāhā ye devā yamanetrā dakṣiṇāsadastebhyaḥ svāhā ye devā viśvadevanetrāḥ paścātsadastebhyaḥ svāhā ye devā mitrāvaruṇanetrā vā marunnetrā vottarāsadastebhyaḥ svāhā ye devāḥ somanetrā uparisado duvasvantastebhyaḥ svāheti tadyadevaṃ juhoti -

yatra vai devāḥ / sākamedhairvyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ taddhocurutpibante vā imāni dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsi hantaibhyo vajraṃ praharāmeti vajro vā ājyaṃ ta etena vajreṇājyena dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavāghnaṃste vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena vajreṇājyena dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavahanti tatho eva vijayate vijite'bhaye'nāṣṭre sūyā iti -

atha yadetā aparāḥ pañcāhutīrjuhoti / kṣaṇvanti vā etadagnervivṛhanti yatpañcadhāhavanīyaṃ vyūhanti tadevāsyaitena saṃdadhāti tasmādetā aparāḥ pañcāhutīrjuhoti -

tasya praṣṭivāhano'śvaratho dakṣiṇā / trayo'śvā dvau savyaṣṭṛsārathī te pañcaprāṇā yo vai prāṇaḥ sa vātastadyadetasya karmaṇa eṣā dakṣiṇā tasmātpañcavātīyaṃ nāma -

sa haitenāpi bhiṣajyet / ayaṃ vai prāṇo yo'yaṃ pavate yo vai prāṇaḥ sa āyuḥ so'yameka ivaiva pavate so'yaṃ puruṣe'ntaḥ praviṣṭo daśadhā vihito daśa vā etā āhutīrjuhoti tadasmindaśa prāṇānkṛtsnameva sarvamāyurdadhāti sa yadihāpi gatāsuriva bhavatyā haivainena harati -

athendraturīyam / āgneyo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati vāruṇo yavamayaścarū raudro gāvedhukaścaruranaḍuhyai vahalāyā aindraṃ dadhi tenendraturīyeṇa yajata indrāgnī u haivaitatsamūdāte utpibante vā imāni dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsi hantaibhyo vajraṃ praharāveti -

sa hāgniruvāca / trayo mama bhāgāḥ santvekastaveti tatheti tāvetena haviṣā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavāhatāṃ tau vyajayetāṃ yainayoriyaṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena haviṣā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavahanti tatho eva vijayate vijite'bhaye'nāṣṭre sūyā iti -

sa ya eṣa āgneyo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati / so'gnereko bhāgo'tha yadvāruṇo yavamayaścarurbhavati yo vai varuṇaḥ so'gniḥ so'gnerdvitīyo bhāgo'tha yadraudro gāvedhukaścarurbhavati yo vai rudraḥ so'gniḥ so'gnestṛtīyo bhāgo'tha yadgāvedhuko bhavati vāstavyo vā eṣa devo vāstavyā gavedhukāstasmādgāvedhuko bhavatyatha yadanaḍuhyai vahalāyā aindraṃ dadhi bhavati sa indrasya caturtho bhāgo yadvai caturthaṃ tatturīyaṃ tasmādindraturīyaṃ nāma tasyaiṣaivānaḍuhī vahalā dakṣiṇā sā hi vahenāgneyyagnidagdhamiva hyasyai vahaṃ bhavatyatha yatstrī satī vahatyadharmeṇa tadasyai vāruṇaṃ rūpamatha yadgaustena raudryatha yadasyā aindraṃ dadhi tenaindryeṣā hi vā etatsarvaṃ vyaśnute tasmādeṣaivānaḍuhī vahalā dakṣiṇā -

athāpāmārgahomaṃ juhoti / apāmārgairvai devā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyapāmṛjata te vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etadapāmārgaireva dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyapamṛṣṭe tatho eva vijayate vijite'bhaye'nāṣṭre sūyā iti -

sa pālāśe vā sruve vaikaṅkate vā / apāmārgataṇḍulānādatte'nvāhāryapacanādulmukamādadate tena prāñco vodañco vā yanti tadagniṃ samādhāya juhoti -

sa ulmukamādatte / agne sahasva pṛtanā iti yudho vai pṛtanā yudhaḥ sahasvetyevaitadāhābhimātīrapāsyeti sapatno vā abhimātiḥ sapatnamapajahītyevaitadāha duṣṭarastarannarātīriti dustaro hyeṣa rakṣobhirnāṣṭrābhistarannarātīriti sarvaṃ hyeṣa pāpmānaṃ tarati tasmādāha tarannarātīriti varco dhā yajñavāhasīti sādhu yajamānaṃ dadhadityevaitadāha -

tadagniṃ samādhāya juhoti / devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmupāṃśorvīryeṇa juhomīti yajñamukhaṃ vā upāṃśuryajñamukhenaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti hataṃ rakṣaḥ svāheti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti -

sa yadi pālāśaḥ sruvo bhavati / brahma vai palāśo brahmaṇaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti yadyu vaikaṅkato vajro vai vikaṅkato vajreṇaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti rakṣasāṃ tvā vadhāyeti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti -

sa yadi prāṅitvā juhoti / prāñcaṃ sruvamasyati yadyudaṅṅitvā juhotyudañcaṃ sruvamasyatyavadhiṣma rakṣa iti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti -

athāpratīkṣaṃ punarāyanti / sa haitenāpi pratisaraṃ kurvīta sa yasyāṃ tato diśi bhavati tatpratītya juhoti pratīcīnaphalo vā apāmārgaḥ sa yo hāsmai tatra kiṃcitkaroti tameva tatpratyagdhūrvati tasya nāmādiśedavadhiṣmāmumasau hata iti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti -