Shatapatha Brahmana · Chapter 4.4
brāhmaṇa १ sāvitragrahaḥ
१ sāvitragrahaḥ-tatra sāvitraṃ grahaṃ vidhātuṃ tasya manastvaprāṇatvarūpeṇābhidhyānaṃ, sopapattikaṃ somayajñasya pratisavanaṃ saṃva- tsararūpeṇa vibhāvanaṃ, tadarthaṃ tṛtīyasavane savituḥ sarvarturūpatvāttatsambandhātsāvitragrahasyāpi ṛtugrahasampattikatvapradarśanaṃ, sakāraṇaṃ sāvitragrahasyopāṃśupātreṇa vā'ntaryāmapātreṇa vā grahaṇavidhānaṃ, punarupakṣīṇe tasya sārthavādamāgrayaṇādgrahaṇavidhānaṃ, vihite grahaṇe maitrasya viniyojanaṃ, gṛhītasya somarasasya khare sādanaṃ na vidheyamiti sakāraṇaṃ niṣedhakathanam, anuvaṣaṭkāravarjyaṃ āśrāvaṇādītikartavyatāsahitaṃ homavidhānam /
vaiśvadevagrahaḥ - tatra abhakṣitena pātreṇa vaiśvadevagrahagrahaṇavidhānaṃ, vaiśvadevagrahasya manorūpasya savituḥ kṛtānukarānuvartmatvena prāṇodānatvena ca praśaṃsanaṃ, prasaṃgā- ttṛtīyasavanasya vaiśvadevatvamabhidhāya vaiśvadevagrahasya ṛgyajuḥsāmasambandhapradarśanaṃ, tasya sārthavādaṃ pūtabhṛto grahaṇavidhānaṃ sopapattikamapurorukkatayā grahaṇavidhānaṃ ca, vihitaṃ grahaṇamanūdya tatra mantrasya viniyojanaṃ, gṛhītasya somasya khare sādanavidhānaṃ, hotrā vaiśvadevaśastre śaṃsyamāne dvidaivatyapātrāṇāṃ vimokṣaṇaṃ vidheyamiti kathanaṃ, tatra kāraṇā- dyupanyāsaśceti
२.brāhmaṇa २ saumyaścaruḥ
२ saumyaścaruḥ tatra saumyasya caroḥ sopapattikaṃ pracaraṇavidhānaṃ, saumyasya carordevapitrorubhayorhaviṣṭvamuktvā tannimittakakalahanivāraṇāya tasya vaiśvadevye tṛtīyasavane'nuvākyāvarjaṃ pracaraṇavidhānaṃ, prākpaścādubhayato'nyatarato vā''jyena pariyajanasahitasya sadharmakasya saumyasya carorhomavidhānam /
pātnīvatagrahaḥ - tatra pūrvaṃ pracaraṇyā srucā caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā'dhvaryo śālākairyathopakīrṇaṃ yathāpūrvaṃ dhiṣṇyānāṃ vyāghāraṇavidhānaṃ, tadaiva pratiprasthātuḥ pātnīvatagrahasya grahaṇavidhānaṃ tatsādhanatvena yadi sāvitro graha upāṃśupātreṇa gṛhītaścedasyāntaryāmapātreṇa grahaṇaṃ yadi sāvitro graha antaryāmapātreṇa gṛhītaścedasyopāṃśupātreṇa grahaṇaṃ ceti vyavasthitavibhāṣayā pātrasya vidhānaṃ, tadapi grahaṇama- purorukkatayā kartavyamiti vidhānaṃ, vihitaṃ grahaṇamanūdya tatra mantrasya viniyojanaṃ, sārthavādaṃ pracaraṇīśeṣeṇājyena patnīvatagrahasya śrayaṇakaraṇa ( miśraṇakaraṇa) kathanaṃ, prasagātstrīṇāṃ pitryasya dhanasya vā ṣaḍvidhasya strīdhanasya dāyasyā- nīśvaratvopavarṇanam, ukte śrayaṇe mantrābhidhānaṃ, sārthavādaṃ sapraiṣaṃ sadharmakaṃ samantrakaṃ sabhakṣaṃ ca pātnīvatagrahahomavidhānaṃ tatra praiṣe ukthyādisomasaṃsthāsu viśeṣābhidhānaṃ cetyādi
३.brāhmaṇa ३ hāriyojanagrahaḥ
३ hāriyojanagrahaḥ - tatra hāriyojanagrahavidhāyinyākhyāyikā, hāriyojanagrahasyātiriktatvapratipādanaṃ, sakāraṇaṃ droṇakalaśe'purorukkatayā grahaṇavidhāna, vihite grahaṇe maṃtrasya viniyojanaṃ, gṛhīte somarase samaṃtrakaṃ dhānānāmāvāpavidhānaṃ, sakāraṇaṃ sadharmakamunneturhāriyojanagrahahomavidhānaṃ, bhakṣārthaṃ dhānānāṃ vibhajya grahaṇavidhānam, atra droṇakalaśabhakṣaviṣaye hotureva bhakṣa ityekīyamatamanūdya tannirasya ca sarvartvijāṃ bhakṣa ityasya svamatasya pratiṣṭhāpanaṃ, sarvartvikkartṛkaṃ dhānānāṃ samaṃtrakaṃ prāṇabhakṣamarthādavaghrāṇaṃ kṛtvā tāsāṃ sakāraṇamuttaravedāveva nivapanavidhānaṃ, sārthavādaṃ pūrṇapātrāṇāṃ samavamarśanaṃ vidhāya tatra mantraṃ viniyujya ca pūrṇapātrasthābhiradbhirmukhopasparśanavidhānaṃ ceti,
४.brāhmaṇa ४ samiṣṭayajuḥ
४ samiṣṭayajuḥ - tatra jyotiṣṭomāṅgabhūtānāṃ samiṣṭayajuḥsaṃjñakānāṃ homānāmapūrvo navasaṃkhyāviśiṣṭaḥ sopapattikautpattividhiḥ, samiṣṭayajuḥśabdanirvacanam, eteṣāṃ navānāṃ samiṣṭayajurhomānāṃ madhye prathamasya trikasya yajamānāpyāyanaṃ, dvitīyasya trikasya devatāvisarjanamuttamasyatrikasya yajñapratiṣṭhāpanaṃ cetyevaṃ prayojananirūpaṇaṃ, vihiteṣu samiṣṭayajurhomeṣu kvacitkvacidvyākhyānasahitānāṃ maṃtrāṇāṃ viniyogapradarśanaṃ cetyādi /
५.brāhmaṇa ५ avabhṛthasnānam
५ avabhṛthasnānaṃ-tatrādāvapsvavataraṇasya sakāraṇamṛjīṣasyāpo'bhyavaharaṇasya ca vidhānaṃ prasaṅgādavabhṛthaśabdanirvacanaṃ ca, samiṣṭayajurante barhirhomātprāksomamabhito vartamānasya camasādyupakaraṇajātasya cātvālaṃ prati ninayanavidhānaṃ, kṛṣṇaviṣāṇāyā mekhalāyāścādhvaryoścātvāle prāsanavidhānaṃ, vihite prāsane sopapattikaṃ maṃtrasya viniyojanam, adhvaryoryajamānāya
uruṃ hi
iti maṃtrasya vācanakathanaṃ, tathā prastotre saprayojanasāmagānapraiṣadānakathanaṃ, tatra sāmāgneyyāmatichaṃdaskāyāmṛci geyamiti pratipādanaṃ tatsāmamaṃtrapradarśanaṃ ca, syandamānānāmapāṃ madhye yatra sthirā āpastatradeśe udaṅ niṣkramya jaghanena cātvālamityādyuktaprakārakasaṃcaramārgeṇa sarveṣāṃ gamanavidhānam, adhvaryorapo'vakramayate yajamānāya
namo varuṇāya
iti maitrasya vācanakathanam, apsyavataraṇānantaraṃ caturgṛhītenājyena samitpūrvakaṃ samaṃtrakaṃ saprayojanamanīkavatyājyāhutihomavidhānaṃ, caturgṛhītena jauhavenājyena sakāraṇamapabarhiṣā caturṇāṃ prayājānāmanuṣṭhānavidhānaṃ, prayājānaṃtaraṃ pradhāno vāruṇayāgastatra tasya vāruṇa- sthayaikakapālasya puroḍāśasyotpattividhikathanaṃ, setikartavyatākaḥ pradhāno vāruṇayāgaḥ tatra dharmeṣu avadyato'nuvācanamiti viśeṣakathanaṃ, setikartavyatākaḥ sauviṣṭakṛdāgnivaruṇo yāgo dharmakṛtoṭhyadyato'nuvācanaviśeṣaśceti
kathanam, avabhṛtheṣṭau ṣaḍāhutipakṣamabhidhāya tasyartusaṃvatsarasampattyopapādanaṃ tathā daśāhutipakṣamabhidhāya virāḍātmasampatyopapādanam, anayoḥ pakṣayoḥ kramādādityānāmāṅgirasānāṃ ca mārgatvamupavarṇya yajamānecchayā'nyataraḥpakṣo'nuṣṭheya iti nirūpaṇaṃ sārthavādaṃ ṛjīṣakumbhasya samaṃtrakaṃ sahetukaṃ jale plāvanavidhānam, āplāvitaṃ kuṃbhaṃ jale visṛjya yajamānakartṛkaṃ samaṃtrakaṃ sahetukaṃ tadupasthānavidhānam, adhvaryorṛjīṣakumbhasya samaṃtrakaṃ sahetukaṃ jalasyāntarmajjanakaraṇavidhānaṃ, nānamanyonyapṛṣṭhapradhāvanamanyadvāsaḥ paridhānaṃ snānaphalaṃ gamanopadiṣṭasaṃcaramārgeṇa punaretya yajamānasyāhavanīye samaṃtrakaṃ samidho'bhyādhānaṃ tatprayojanaṃ cetyādi śeṣāvabhṛthakarmavidhānaṃ ceti /
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0