Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Verses 3.2-2

3.2-2.3.2.1.1

३.२.१ atha kṛṣṇājinadīkṣā
dakṣiṇenāhavanīyaṃ prācīnagrīve kṛṣṇājine upastṛṇāti / tayorenamadhi dīkṣayati yadi dve bhavatastadanayorlokayo rūpaṃ tadenamanayorlokayoradhi dīkṣayati -

3.2-2.3.2.1.2

sambaddhānte bhavataḥ / sambaddhāntāviva hīmau lokau tardmasamute paścādbhavatastadimāveva lokau mithunīkṛtya tayorenamadhi dīkṣayati -

3.2-2.3.2.1.3

yadyu eka bhavati / tadeṣāṃ lokānāṃ rūpaṃ tadenameṣu lokeṣvadhi dīkṣayati yāni śuklāni tāni divo rūpaṃ yāni kṛṣṇāni tānyasyai yadi vetarathā yānyeva kṛṣṇāni tāni divo rūpaṃ yāni śuklāni tānyasyai yānyeva babhrūṇīva harīṇi tānyantarikṣasya rūpaṃ tadenameṣu lokeṣvadhi dīkṣayati -

3.2-2.3.2.1.4

antakamu tarhi paścātpratyasyet / tadimāneva lokānmithunīkṛtya teṣvenamadhidīkṣayati -

3.2-2.3.2.1.5

atha jaghanena kṛṣṇājine paścāt prāṅjānvākna upaviśati sa yatra śuklānāṃ ca kṛṣṇānāṃ ca saṃdhirbhavati tadevamanimṛśya japatyṛsāmayoḥ śilpe stha iti yadvai pratirūpaṃ tacchilpamṛcāṃ ca sāmnāṃ ca pratirūpe stha ityevaitadāha -

3.2-2.3.2.1.6

te vāmārabha iti / garbho vā eṣa bhavati yo dīkṣate sa chandāṃsi praviśati tasmānnyaknāṅguliriva bhavati nyaknāṅgulaya iva hi garbhāḥ -

3.2-2.3.2.1.7

sa yadāha / te vāmārabha iti te vāṃ praviśāmītyevaitadāha te mā pātamā'sya yajñasyodṛca iti te mā gopāyatamāsya yajñasya saṃsthāyā ityevaitadāha -

3.2-2.3.2.1.8

atha dakṣiṇena jānunārohati / śarmāsi śarma me yaccheti carma vā etatkṛṣṇasya tadasya tanmānuṣaṃ śarma devatrā tasmādāha śarmāsi śarma me yaccheti namaste astu mā mā hiṃsīriti śreyāṃsaṃ vā eṣa upādhirohati yo yajñaṃ yajño hi kṛṣṇājinaṃ tasmā evaitadyajñāya nihnute tatho hainameṣa yajño na hinasti tasmādāha namaste astu mā mā hiṃsīriti -

3.2-2.3.2.1.9

sa vai jaghanārdha ivaivāgra āsīta / atha yadagra eva madhya upaviśedya enaṃ tatrānuṣṭhyā hareddrapsyati vā pra vā patiṣyatīti tathā haiva syāttasmājjaghanārdha ivaivāgra āsīta -

3.2-2.3.2.1.10

atha mekhalāṃ pariharate / aṅgiraso ha vai dīkṣitānabalyamavindattenānyadvratādaśanamavākalpayaṃsta etāmūrjamapaśyantsamāptiṃ tāṃ madhyata ātmana ūrjamadadhata samāptiṃ tayā samāpnuvaṃstatho evaiṣa etāṃ madhyata ātmana ūrjaṃ dhatte samāptiṃ tayā samāpnoti -

3.2-2.3.2.1.11

sā vai śāṇī bhavati / mṛdvyasaditi nveva śāṇī yatra vai prajāpatirajāyata garbho bhūtvaitasmādyajñāttasya yannediṣṭhamulbamāsītte śaṇāstasmātte pūtayo vānti yadvasya jarāyvāsīttaddīkṣitavasanamantaraṃ vā ulbaṃ jarāyuṇo bhavati tasmādeṣāntarā vāsaso bhavati sa yathaivātaḥ prajāpatirajāyata garbho bhūtvaitasmādyajñādevamevaiṣo'to jāyate garbho bhūtvaitasmādyajñāt -

3.2-2.3.2.1.12

sā vai trivṛdbhavati / trivṛddhyannaṃ paśavo hyannaṃ pitā mātā yajjāyate tattṛtīyaṃ tasmāttrivṛdbhavati -

3.2-2.3.2.1.13

muñjavalśenānvastā bhavati / vajro vai śaro virakṣastāyai stukāsargaṃ sṛṣṭā bhavati sā yatprasalavi sṛṣṭā syādyathedamanyā rajjavo mānuṣī syādyadvapasalavi sṛṣṭā syātpitṛdevatyā syāttasmātstukāsargaṃ sṛṣṭā bhavati -

3.2-2.3.2.1.14

tāṃ pariharate / ūrgasyāṅgirasītyaṅgiraso hyetāmūrjamapaśyannūrṇamradā ūrjammayi dhehīti nātra tirohitamivāsti -

3.2-2.3.2.1.15

atha nīvimudgūhate / somasya nīvirasītyadīkṣitasya vā asyaiṣāgre nīvirbhavatyathātra dīkṣitasya somasya tasmādāha somasya nīvirasīti -

3.2-2.3.2.1.16

atha prorṇute / garbho vā eṣa bhavati yo dīkṣate prāvṛtā vai garbho ulbeneva jarāyuṇeva tasmādvai prorṇute -

3.2-2.3.2.1.17

sa prorṇute / viṣṇoḥ śarmāsi śarma yajamānasyetyubhayaṃ vā eṣo'tra bhavati yo dīkṣate viṣṇuśca yajamānaśca yadaha dīkṣate tadviṣṇurbhavati yadyajate tadyajamānastasmādāha viṣṇoḥ śarmāsi śarma yajamānasyeti -

3.2-2.3.2.1.18

atha kṛṣṇaviṣāṇāṃ sici badhnīte / devāśca vā asurāścobhaye prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyurmana eva devā upāyanvācamasurā yajñameva taddevā upāyanvācamasurā amūmeva devā upāyannimāmasurāḥ -

3.2-2.3.2.1.19

te devā yajñamabruvan / yoṣā vā iyaṃ vāgupamantrayasva hvayiṣyate vai tveti svayaṃ vā haivaikṣata yoṣā vā iyaṃ vāgupamantrayai hvayiṣyate vai meti tāmupāmantrayata sā hāsmā ārakādivaivāgra āsūyattasmādu strīpuṃsopamantritārakādivaivāgre'sūyati sa hovācārakādiva vai ma āsūyīditi -

3.2-2.3.2.1.20

te hocuḥ / upaiva bhagavo mantrayasva hvayiṣyate vai tveti tāmupāmantrayata sā hāsmai nipalāśamivovāda tasmādu strī puṃsopamantritā nipalāśamivaiva vadati sa hovāca nipalāśamiva vai me'vādīditi -

3.2-2.3.2.1.21

te hocuḥ / upaiva bhagavo mantrayasva hvayiṣyate vai tveti tāmupāmantrayata sā hainaṃ juhuve tasmādu strī pumāṃsaṃ hvayata evottamaṃ sa hovācāhvata vai meti -

3.2-2.3.2.1.22

te devā īkṣāṃcakrire / yoṣā vā iyaṃ vāgyadenaṃ na yuvitehaiva mā tiṣṭhantamabhyehīti brūhi tāṃ tu na āgatāṃ pratiprabrūtāditi sā hainaṃ tadeva tiṣṭhantamabhyeyāya tasmādu strī pumāṃsaṃ saṃskṛte tiṣṭhantamabhyaiti tāṃ haibhya āgatāṃ pratiprovāceyaṃ vā āgāditi -

3.2-2.3.2.1.23

tāṃ devāḥ / asurebhyo'ntarāyaṃstāṃ svīkṛtyāgnāveva parigṛhya sarvahutamajuhavurāhutirhi devānāṃ sa yāmevāmūmanuṣṭubhā juhavustadevaināṃ taddevāḥ svyakurvata te'surā āttavacaso he'lavo he'lava iti vadantaḥ parābabhūvuḥ -

3.2-2.3.2.1.24

tatraitāmapi vācamūduḥ / upajijñāsyāṃ sa mlecchastasmānna brāhmaṇo mlecchedasuryā haiṣā vāk/evamevaiṣa dviṣatāṃ sapatnānāmādatte vācaṃ te'syāttavacasaḥ parābhavanti ya evametadveda -

3.2-2.3.2.1.25

so'yaṃ yajño vācamabhidadhyau / mithunyenayā syāmiti tāṃ saṃbabhūva -

3.2-2.3.2.1.26

indro ha vā īkṣāṃcakre / mahadvā ito'bhvaṃ janiṣyate yajñasya ca mithunādvācaśca yanmā tannābhibhavediti sa indra eva garbho bhūtvaitanmithunampraviveśa -

3.2-2.3.2.1.27

sa ha saṃvatsare jāyamāna īkṣāṃcakre / mahāvīryā vā iyaṃ yoniryā māmadīdharata yadvai meto mahadevābhvaṃ nānuprajāyeta yanmā tannābhibhavediti -

3.2-2.3.2.1.28

tāṃ pratiparāmṛśyāveṣṭyācchinat / tāṃ yajñasya śīrṣanpratyadadhādyajño hi kṛṣṇaḥ sa yaḥ sa yajñastatkṛṣṇājinaṃ yoṣā yoniḥ sā kṛṣṇaviṣāṇātha yadenāmindra āveṣṭyācchinattasmādāveṣṭiteva sa yathaivāta indro'jāyata garbho bhūtvaitasmānmithunādevamevaiṣo'to jāyate garbho bhūtvaitasmānmithunāt -

3.2-2.3.2.1.29

tāṃ vā uttānāmiva badhnāti / uttāneva vai yonirgarbhaṃ bibhartyatha dakṣiṇāmbhruvamuparyupari lalāṭamupaspṛśatīndrasya yonirasītīndrasya hyeṣā yonirato vā hyenāṃ praviśanpraviśatyato vā jāyamāno jāyate tasmādāhendrasya yonirasīti -

3.2-2.3.2.1.30

athollikhati / susasyāḥ kṛṣīskṛdhīti yajñamevaitajjanayati yadā vai suṣamambhavatyathālaṃ yajñāya bhavati yado duḥṣamaṃ bhavati na tarhyātmane ca nālambhavati tadyajñamevaitajjanayati -

3.2-2.3.2.1.31

atha na dīkṣitaḥ / kāṣṭhena vā nakhena vā kaṇḍūyeta garbho vā eṣa bhavati yo dīkṣate yo vai garbhasya kāṣṭhena vā nakhena vā kaṇḍūyedapāsyanmrityettato dīkṣitaḥ pāmano bhavitordīkṣitaṃ vā anu retāṃsi tato retāṃsi pāmanāni janitoḥ svā vai yonī reto na hinastyeṣā vā etasya svā yonirbhavati yatkṛṣṇaviṣāṇā tatho hainameṣā na hinasti tasmāddīkṣitaḥ kṛṣṇaviṣāṇayaiva kaṇḍūyeta nānyena kṛṣṇaviṣāṇāyāḥ -

3.2-2.3.2.1.32

athāsmai daṇḍaṃ prayacchati / vajro vai daṇḍo virakṣastāyai -

3.2-2.3.2.1.33

audumbaro bhavati / annaṃ vā ūrgudumbara ūrjo'nnādyasyāvaruddhyai tasmādaudumbaro bhavati -

3.2-2.3.2.1.34

mukhasammito bhavati / etāvadvai vīryaṃ sa yāvadeva vīryaṃ tāvāṃstadbhavati yanmukhasammitaḥ -

3.2-2.3.2.1.35

tamucchrayati / ucchrayasva vanaspata ūrdhvo mā pāhyaṃhasa āsya yajñasyodṛca ityūrdhvo
mā gopāyāsya yajñasya saṃsthāyā ityevaitadāha -

3.2-2.3.2.1.36

atra haike / aṅguliśca nyacanti vācaṃ ca yacchantyato hi kiṃ ca na japiṣyanbhavatīti vadantastadu tathā na kuryādyathā parāñcaṃ dhāvantamanulipseta taṃ nānulabhetaivaṃ ha sa yajñaṃ nānulabhate tasmādamutraivāṅgulīrnyacedamutra vācaṃ yacchet -

3.2-2.3.2.1.37

atha yaddīkṣitaḥ / ṛcaṃ vā yajurvā sāma vā'bhivyāharatyabhisthiramabhisthiramevaitadyajñamārabhate tasmādamutraivāṅgulīrnyacedamutra vācaṃ yacchet -

3.2-2.3.2.1.38

atha yadvācaṃ yacchati / vāgvai yajño yajñamevaitadātmandhatte'tha yadvācaṃyamo vyāharati tasmādu haiṣa visṛṣṭo yajñaḥ parāṅāvartate tatro vaiṣṇavīmṛcaṃ vā yajurvā japedyajño vai viṣṇustadyajñaṃ punarārabhate tasyo haiṣā prāyaścittiḥ -

3.2-2.3.2.1.39

athaika udvadati / dīkṣito'yaṃ brāhmaṇo dīkṣito'yaṃ brāhmaṇa iti niveditamevainametatsantaṃ devebhyo nivedayatyayaṃ mahāvīryo yo yajñamprāpadityayaṃ yuṣmākaiko'bhūttaṃ gopāyatetyevaitadāha triṣkṛtva āha trivṛddhi yajñaḥ -

3.2-2.3.2.1.40

atha yadbrāhmaṇa ityāha / anaddheva vā asyātaḥ purā jānaṃ bhavatīdaṃ hyāhū rakṣāṃsi yoṣitamanusacante taduta rakṣāṃsyeva reta ādadhatītyathātrāddhā jāyate yo brahmaṇo yo yajñājjāyate tasmādapi rājanyaṃ vā vaiśyaṃ vā brāhmaṇa ityeva brūyādbrahmaṇo hi jāyate yo yajñājjāyate tasmādāhurna savanakṛtaṃ hanyādenasvī haiva savanakṛteti -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0