Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 2.5.1

2.5.1.2.5.1.1

२.५.१.
prajāpatirha vā idamagra eka evāsa / sa aikṣata kathaṃ nu prajāyeyeti so'śrāmyatsa tapo'tapyata sa prajā asṛjata tā asya prajāḥ sṛṣṭāḥ parābabhūvustānīmāni vayāṃsi puruṣo vai prajāpaternediṣṭhaṃ dvipādvā ayaṃ puruṣastasmāddvipādo vayāṃsi -

2.5.1.2.5.1.2

sa aikṣata prajāpatiḥ / yathā nveva puraiko'bhūvamevamu nvevāpyetarhyeka evāsmīti sa dvitīyāḥ sasṛje tā asya paraiva babhūvustadidaṃ kṣudraṃ sarīsṛpaṃ yadanyatsarpebhyastṛtīyāḥ sasṛja ityāhustā asya paraiva babhūvusta ime sarpā etā ha nveva dvayīryājñavalkya uvāca trayīru tu punarṛcā -

2.5.1.2.5.1.3

so'rcañchrāmyanprajāpatirīkṣāṃ cakre / kathaṃ nu me prajāḥ sṛṣṭāḥ parābhavantīti sa haitadeva dadarśānaśanatayā vai me prajāḥ parābhavantīti sa ātmana evāgre stanayoḥ paya āpyāyayāṃ cakre sa prajā asṛjata tā asya prajāḥ sṛṣṭā stanāvevābhipadyatāstataḥ sambabhūvustā imā aparābhūtaḥ -

2.5.1.2.5.1.4

tasmādetadṛṣiṇābhyanūktam / prajā ha tisro atyāyamīyuriti tadyāḥ parābhūtāstā evaitadabhyanūktaṃ nyanyā arkamabhito viviśra ityagnirvā arkastadyā imāḥ prajā aparābhūtāstā agnimabhito niviṣṭāstā evaitadabhyanūktam -

2.5.1.2.5.1.5

mahaddha tasthau bhuvaneṣvantariti / prajāpatimevaitadabhyanūktaṃ pavamāno harita āviveśeti diśo vai haritastā ayaṃ vāyuḥ pavamāna āviṣṭastā evaiṣargabhyanūktā tā imāḥ prajāstathaiva prajāyante yathaiva prajāpatiḥ prajā asṛjatedaṃ hi yadaiva striyai stanāvāpyāyete ūdhaḥ paśūnāmathaiva yajjāyate tajjāyate tāstatastanāvevābhipadya sambhavanti -

2.5.1.2.5.1.6

tadvai paya evānnam / etaddhyagre prajāpatirannamajanayata tadvā annameva prajā annāddhi sambhavantīdaṃ hi yāsāṃ payo bhavati stanāvevābhipadya tāstataḥ sambhavantyatha yāsāṃ payo na bhavati jātameva tā apyādayanti tadu tā annādeva sambhavanti tasmādvannameva prajāḥ -

2.5.1.2.5.1.7

sa yaḥ prajākāmaḥ / etena haviṣā yajata ātmānamevaitadyajñaṃ vidhatte prajāpatimbhūtam -

2.5.1.2.5.1.8

sa vā āgneyo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati / agnirvai devatānāṃ mukhamprajanayitā sa prajāpatistasmādāgneyo bhavati -

2.5.1.2.5.1.9

atha saumyaścarurbhavati / reto vai somastadagnau prajanayitari somaṃ retaḥ siñcati tatpurastānmithunaṃ prajananam -

2.5.1.2.5.1.10

atha sāvitraḥ / dvādaśakapālo vāṣṭākapālo vā puroḍāśo bhavati savitā vai devānāmprasavitā prajāpatirmadhyataḥ prajanayitā tasmātsāvitro bhavati -

2.5.1.2.5.1.11

atha sārasvataścarurbhavati / pauṣṇaścaruryoṣā vai sarasvatī vṛṣā pūṣā tatpunarmithunaṃ prajananametasmādvā ubhayato mithunātprajananātprajāpatiḥ prajāḥ sasṛja itaścordhvā itaścāvācīstatho evaiṣa etasmādubhayata eva mithunātprajananātprajāḥ sṛjata itaścordhvā itaścāvācīstasmādvā etāni pañca havīṃṣi bhavanti -

2.5.1.2.5.1.12

athātaḥ payasyāyā evāyatanam / mārutastu saptakapālo viśo vai maruto devaviśastā hedamaniṣeddhrā iva cerustāḥ prajāpatiṃ yajamānamupetyocurvi vai te mathiṣyāmaha imāḥ prajā yā etena haviṣā srakṣyasa iti -

2.5.1.2.5.1.13

sa aikṣata prajāpatiḥ / parā me pūrvāḥ prajā abhūvannimā u cedime vimathnate na tataḥ kiṃ cana pariśekṣyata iti tebhya etaṃ bhāgamakalpayadetaṃ mārutaṃ saptakapālaṃ puroḍāśaṃ sa eṣa mārutaḥ saptakapālastadyatsaptakapālo bhavati sapta sapta hi māruto gaṇastasmānmārutaḥ saptakapālaḥ puroḍāśo bhavati -

2.5.1.2.5.1.14

taṃ vai svatavobhya iti kuryāt / svayaṃ hi ta etaṃ bhāgamakurvatoto svatavobhyo yājyānuvākye na vindanti sa u khalu māruta eva syātsa vā eṣa prajābhya evāhiṃsāyai kriyate tasmānmārutaḥ -

2.5.1.2.5.1.15

athātaḥ payasyaiva / payaso vai prajāḥ sambhavanti payasaḥ sambhūtāstadyata eva sambhūtā yataḥ sambhavanti tadevābhya etatkaroti tadyāḥ pūrvairhavirbhiḥ prajāḥ sṛjate tā etasmātpayasa etasyai payasyāyai sambhavanti -

2.5.1.2.5.1.16

tasyāṃ mithunamasti / yoṣā payasyā reto vājinaṃ tasmānmithunādviśvamasammitamanu prājāyata tadyadetasmānmithunādviśvamasammitamanu prājāyata tasmādvaiśvadevī bhavati -

2.5.1.2.5.1.17

atha dyāvāpṛthivya ekakapālaḥ puroḍāśo bhavati / etairvai havirbhiḥ prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā tā dyāvāpṛthivībhyāṃ paryagṛhṇāttā imā dyāvāpṛthivībhyāṃ parigṛhītāstatho evaiṣa etadya etairhavirbhiḥ prajāḥ sṛjate tā dyāvāpṛthivībhyāṃ parigṛhṇāti tasmāddyāvāpṛthivya ekakapālaḥ puroḍāśo bhavati -

2.5.1.2.5.1.18

athāta āvṛdeva / nopakirantyuttaravediṃ visṛṣṭamasatsarvamasadvaiśvadevamasaditi tredhā barhiḥ saṃnaddhaṃ bhavati tatpunarekadhaitaddhi prajananasya rūpamprajananamu hīdaṃ pitā mātā yajjāyate tattṛtīyaṃ tasmāttredhā satpunarekadhā prasva upasaṃnaddhā bhavanti taṃ prastaraṃ gṛhṇāti prajananamu hīdamprajananamu hi prasvastasmātprasūḥ prastaraṃ gṛhṇāti -

2.5.1.2.5.1.19

āsādya havīṃṣyagniṃ manthanti / agniṃ ha vai jāyamānamanu prajāpateḥ prajā jajñire tatho evaitasyāgnimeva jāyamānamanu prajā jāyante tasmādāsādya havīṃṣyagniṃ manthanti -

2.5.1.2.5.1.20

navaprayājaṃ bhavati / navānuyājaṃ daśākṣarā vai virāḍathaitāmubhayato nyūnāṃ virājaṃ karoti prajananāyaitasmādvā ubhayato nyūnātprajananātprajāpatiḥ prajāḥ sasṛja itaścordhvā itaścāvācīstatho evaiṣa etasmādubhayata eva nyūnātprajananātprajāḥ sṛjata itaścordhvā itaścāvācīstasmānnavaprayājaṃ bhavati navānuyājam -

2.5.1.2.5.1.21

trīṇi samiṣṭayajūṃṣi bhavanti / jyāya iva hīdaṃ haviryajñādyatra navaprayājaṃ navānuyājamatho apyekameva syāddhaviryajño hi tasya prathamajo gaurdakṣiṇā -

2.5.1.2.5.1.22

etena vai prajāpatiḥ yajñeneṣṭvā / yeyaṃ prajāpateḥ prajāpatiryā śrīretadbabhūvaitāṃ ha vai prajātiṃ prajāyata etāṃ śriyaṃ gacchati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0