Shatapatha Brahmana · Chapter 2.4.4

२.४.४.
prajāpatirha vā etenāgre yajñeneje / prajākāmo bahuḥ prajayā paśubhiḥ syāṃ śriyaṃ gaccheyaṃ yaśaḥ syāmannādaḥ syāmiti -

sa vai dakṣo nāma / tadyadenena so'gre'yajata tasmāddākṣāyaṇayajño nāmotainameke vasiṣṭhayajña ityācakṣata eṣa vai vasiṣṭha etameva tadanvācakṣate sa etena yajñeneje sa etena yajñeneṣṭvā yeyaṃ prajāpateḥ prajātiryā śrīretadbabhūvaitāṃ ha vai prajātiṃ prajāyata etāṃ śriyaṃ gacchati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta -

teno ha tata īje / pratīdarśaḥ śveknaḥ sa ye taṃ pratyāsusteṣāṃ vivacanamivāsa vivacanamiva ha vai bhavati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta -

tamājagāma / suplā sārñjayo brahmacaryaṃ tasmādetaṃ ca yajñamanūce'nyamu ca so'nūcya punaḥ sṛñjayāñjagāma te ha sṛñjayā vidāṃcakruryajñaṃ vai no'nūcyāganniti te hocuḥ saha vai nastaddevairāganyo no yajñamanūcyāganniti sa vai sahadevaḥ sārñjayastadapyetannivacanamivāstyanyadvā are suplā nāma dadha iti sa etena yajñeneje sa etena yajñeneṣṭvā yeyaṃ sṛñjayānāṃ prajātiryā śrīretadbabhūvaitāṃ ha vai prajātiṃ prajāyata etāṃ śriyaṃ gacchati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta -

teno ha tata īje / devabhāgaḥ śrautarṣaḥ sa ubhayeṣāṃ kurūṇāṃ ca sṛñjayānāṃ ca purohita āsa paramatā vai sā yo nvevaikasya rāṣṭrasya purohito'satsānveva paramatā kimu yo dvayoḥ paramatāmiva ha vai gacchati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta -

teno ha tata īje / dakṣaḥ pārvatista ime'pyetarhi dākṣāyaṇā rājyamivaiva prāptā rājyamiha vai prāpnoti ya evaṃ vidvānetena yajate tasmādvā etena yajeta sa vā ekaika
evānūcīnāhaṃ puroḍāśo bhavatyeteno hāsyāsapatnānupabādhā śrīrbhavati sa vai dve paurṇamāsyau yajate dve amāvāsye dve vai mithunaṃ mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

atha yatpūrvedyuḥ / agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāṃ te dve devate dve vai mithunaṃ mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

atha prātaḥ / āgneyaḥ puroḍāśo bhavatyaindraṃ sāṃnāyyaṃ te dve devate dve vai mithunaṃ mithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

atha yatpūrvedyuḥ / aindrāgnena yajate'māvāsyāyāṃ te dve devate dve vai mithunammithunamevaitatprajananaṃ kriyate -

atha prātaḥ / āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo'thaitāveva mitrāvaruṇau dve devate dve vai mithunammithunamevaitatprajananaṃ kriyata etadu hāsya tadrūpaṃ yena bahurbhavati yena prajāyate -

atha yatpūrvedyuḥ / agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāṃ yamevāmumupavasathe'gnīṣomīyaṃ paśumālabhate sa evāsya saḥ -

atha prātaḥ / āgneyaḥ puroḍāśo bhavatyaindraṃ sāṃnāyyamprātaḥsavanamevāsyāgneyaḥ puroḍāśo āgneyaṃ hi prātaḥsavanamathaindraṃ sāṃnāyyaṃ mādhyandinamevāsya tatsavanamaindraṃ hi mādhyandinaṃ savanam -

atha yatpūrvedyuḥ / aindrāgnena yajate'māvāsyāyāṃ tṛtīyasavanamevāsya tadvaiśvadevaṃ vai tṛtīyasavanamindrāgnī vai viśve devāḥ -

atha prātaḥ / āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo'tha yāmevāmūṃ maitrāvaruṇīṃ vaśāmanūbandhyāmālabhate saivāsya maitrāvaruṇī payasyā sa paurṇamāsena cāmāvāsyena ceṣṭvā yāvatsaumyenādhvareṇeṣṭvā jayati tāvajjayati tadu khalu mahāyajño bhavati -

atha yatpūrvedyuḥ / agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāmetena vā indro vṛtramahanneteno eva vyajayata yāsyeyaṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena pāpmānaṃ dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ hanti tatho eva vijayate'tha yatsaṃnayatyāmāvāsyaṃ vai sāṃnāyyaṃ dūre tadyadamāvāsyeti kṣipra evaitadvṛtraṃ jaghnuṣe tametena rasenāprīṇan kṣipre ha vai pāpmānamapahate ya evaṃ vidvānpaurṇamāsyāṃ saṃnayatyeṣa vai somo rājā devānāmannaṃ yaccandramāstametatpūrvedyurabhiṣuṇvanti prātarbhakṣayiṣyantastametadbhakṣayanti yadapakṣīyate -

atha yatpūrvedyuḥ / agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāmabhiṣuṇotyevainametattasminnabhiṣuta etaṃ rasaṃ dadhātyetena rasena tīvrīkaroti svadayati ha vai devebhyo havyaṃ svadate hāsya devebhyo havyaṃ ya evaṃ vidvānpaurṇamāsyāṃ saṃnayati -

atha yatpūrvedyuḥ / aindrāgnena yajate'māvāsyāyāṃ darśapūrṇamāsayorvai devate sta indrāgnī eva te evaitadañjasā pratyakṣaṃ yajatyañjasā ha vā asya darśapūrṇamāsābhyāmiṣṭaṃ bhavati ya evametadveda -

atha prātaḥ / āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo'thaitāvevārdhamāsau mitrāvaruṇau ya evāpūryate sa varuṇo yo'pakṣīyate sa mitrastāvetāṃ rātrimubhau samāgacchatastadubhāvevaitatsaha santau prīṇāti sarvaṃ ha vā asya prītaṃ bhavati sarvamāptaṃ ya evametadveda -

tadvā etāṃ rātrim / mitro varuṇe retaḥ siñcati tadetena retasā prajāyate yadāpūryate
tadyadeṣātra maitrāvaruṇī payasyāvakḷptatamā bhavati -

sāṃnāyyabhājanā vā amāvāsyā / tadadastatpaurṇamāsyāṃ kriyate sa yaddhātrāpi saṃnayejjāmi kuryātsamadaṃ kuryāttadenamadbhya oṣadhibhyaḥ sambhṛtyāhutibhyo'dhi janayati sa eṣa āhutibhyo jātaḥ paścāddadṛśe -

mithunādidvā enametatprajanayati / yoṣā payasyā reto vājinaṃ tadvā anuṣṭhyāyanmithunājjāyate tadenametasmānmithunātprajananātprajanayati tasmādeṣātra payasyā bhavati -

atha vājibhyo vājinaṃ juhoti / ṛtavo vai vājino reto vājinaṃ tadvanuṣṭhyevaitadretaḥ sicyate tadṛtavo retaḥ siktamimāḥ prajāḥ prajanayanti tasmādvājibhyo vājinaṃ juhoti -

sa vai paścādiva yajñasya juhoti / paścādvai parītya vṛṣā yoṣāmadhidravati tasyāṃ retaḥ siñcati sa vai prāgevāgre juhotyagne vīhītyanuvaṣaṭkaroti tatsviṣṭakṛdbhājanaṃ sa vai prāgeva juhoti -

atha diśo vyāghārayati / diśaḥ pradiśa ādiśo vidiśa uddiśo digbhyaḥ svāheti pañcadiśaḥ pañca'rtavastadṛtubhirevaitaddiśo mithunīkaroti -

tadvai pañcaiva bhakṣayanti / hotā cādhvaryuśca brahmā cāgnīcca yajamānaḥ pañca vā ṛtavastadṛtūnāmevaitadrūpaṃ kriyate tadṛtuṣvevaitadretaḥ siktaṃ pratiṣṭhāpayati prathamo yajamāno bhakṣayati prathamo retaḥ parigṛhṇānītyatho apyuttamo mayyuttame retaḥ pratitiṣṭhādityupahūta upahvayasveti somamevaitatkurvanti -