Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 2.3.4

2.3.4.2.3.4.1

२.३.४ bṛhadupasthānam
agnau ha vai devāḥ / sarvānpaśūnnidadhire ye ca grāmyā ye cāraṇyā vijayaṃ vopapraiṣyantaḥ kāmacārasya vā kāmāyāyaṃ no gopiṣṭho gopāyaditi vā -

2.3.4.2.3.4.2

tānu hāgnirnicakame / taiḥ samgṛhya rātriṃ praviveśa punarema iti devā edagniṃ tirobhūtaṃ te ha vidāṃcakruriha vai prāvikṣadrātriṃ vai prāvikṣaditi tametatpratyāyatyāṃ rātrau sāyamupātiṣṭhanta dehi naḥ paśūnpunarnaḥ paśūndehīti tebhyo'gniḥ paśūnpunaradadāt -

2.3.4.2.3.4.3

tasmai kamagnī upatiṣṭheta / agnī vai dātārau tāvevaitadyācate sāyamupatiṣṭheta sāyaṃ hi devā upātiṣṭhanta datto haivāsmā etau paśūnya evaṃ vidvānupatiṣṭhate -

2.3.4.2.3.4.4

atha yasmānnopatiṣṭheta / ubhaye ha vā idamagre sahāsurdevāśca manuṣyāśca tadyaddha sma manuṣyāṇāṃ na bhavati taddha sma devānyācanta idaṃ vai no nāstīdaṃ no'stviti te tasyā eva yāñcyāyai dveṣeṇa devāstirobhūtā neddhinasāni neddveṣyo'sānīti tasmānnopatiṣṭheta-

2.3.4.2.3.4.5

atha yasmādupaiva tiṣṭheta / yajño vai devānāmāśīryajamānasya tadvā eṣa eva yajño yadāhutirāśīreva yajamānasya tadyadevāsyātra tadevaitadupatiṣṭhamānaḥ kurute tasmādupaiva tiṣṭheta -

2.3.4.2.3.4.6

atha yasmānnopatiṣṭheta / yo vai brāhmaṇaṃ vā śaṃsamāno'nucarati kṣatriyaṃ vā yaṃ me dāsyatyayaṃ me gṛhān kariṣyatīti yo vai taṃ vādyena vā karmaṇā vābhirirādhayiṣati tasmai vai sa deyaṃ manyate'tha ya āha kiṃ nu tvaṃ mamāsi yo me na dadāsītīśvara enaṃ dveṣṭorīśvaro nirvedaṃ gantostasmānnopatiṣṭhetaitadittvevaiṣa eta yācate yadinddhe yajjuhoti tasmānnopatiṣṭheta -

2.3.4.2.3.4.7

atha yasmādupaiva tiṣṭheta / uta vai yācchandātāraṃ labhata evoto bhartā bhāryaṃ nānubudhyate sa yadaivāha bhāryo vai te'smi bibhṛhi metyathainaṃ vedāthainambhāryaṃ manyate tasmādupaiva tiṣṭhetedamittu samastaṃ yasmādupatiṣṭheta -

2.3.4.2.3.4.8

prajāpatirvā eṣa bhūtvā / yāvata īṣṭe yāvadenamanu tasya retaḥ siñcati yadagnihotraṃ juhotīdamevaitatsarvamupatiṣṭhamāno'nuvikarotīdaṃ sarvamanuprajanayati -

2.3.4.2.3.4.9

sa vā upavatyā pratipadyate / iyaṃ vā upa dvayeneyamupa yaddhīdaṃ kiṃ ca jāyate'syāṃ tadupajāyate'tha yannyṛcchatyasyāmeva tadupopyate tadahnā rātryā bhūyobhūya evākṣayyaṃ bhavati tadakṣayyeṇaivaitadbhūmnā pratipadyate -

2.3.4.2.3.4.10

sa āha / upaprayanto adhvaramityadhvaro vai yajña upaprayanto yajñamityevaitadāha mantraṃ vocemāgnaya iti mantramu hyasmā etadvakṣyanbhavatyāre asme ca śṛṇvata iti yadyapyasmadārakādasyatha na etacchṛṇvevaivamevaitanmanyasvetyevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.11

agnirmūrdhā divaḥ / kakutpatiḥ pṛthivyā ayamapāṃ retāṃsi jinvatītyanveva dhāvati tadyathā yācan kalyāṇaṃ vadedāmuṣyāyaṇo vai tvamasyalaṃ vai tvametasmā asītyevameṣā -

2.3.4.2.3.4.12

athaindrāgnī / ubhā vāmindrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai ubhā dātārāviṣāṃ rayīṇāmubhā vājasya sātaye huve vāmityeṣa vā indro ya eṣa tapati sa yadastameti tadāhavanīyaṃ praviśati tadubhāvevaitatsaha santā upatiṣṭhata ubhau me saha santau dattāmiti tasmādaindrāgnī -

2.3.4.2.3.4.13

ayaṃ te yonirṛtviyaḥ / yato jāto arocathāḥ taṃ jānannagna ārohāthā no vardhayā rayimiti puṣṭaṃ vai rayirbhūyo bhūya eva na idaṃ puṣṭaṃ kurvityevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.14

ayamiha prathamaḥ / dhāyi dhātṛbhirhotā yajiṣṭho adhvareṣvīḍyaḥ yamapnavāno bhṛgavo virurucurvaneṣu citraṃ vibhvaṃ viśe viśa ityanveva dhāvati tadyathā yācankalyāṇaṃ vadedāmuṣyāyaṇo vai tvamasyalaṃ vai tvametasmā asītyevameṣā yatho evaiṣa tatho evainametadāha yadāha vibhvaṃ viśe viśa iti vibhūrhyeṣa viśe viśe -

2.3.4.2.3.4.15

asya pratnām / anu dyutaṃ śukraṃ duduhre ahrayaḥ payaḥ sahasrasāmṛṣimiti paramā vā eṣā sanīnāṃ yatsahasrasanistadetasyaivāvaruddhai tasmādāha payaḥ sahasrasāmṛṣimiti -

2.3.4.2.3.4.16

tadetatsamāhāryaṃ ṣaḍṛcam / tasyopavatī prathamā pratnavatyuttamāvocāma tadyasmādupavatyathāda eva pratnaṃ yāvanto hyeva sanāgre devāstāvanta eva devāstasmādadaḥ pratnaṃ tadime evāntareṇa sarve kāmāste asmā ime saṃjānāne sarvān kāmāntsaṃnamataḥ -

2.3.4.2.3.4.17

sa vai triḥ prathamāṃ japati / triruttamāṃ trivṛtprāyaṇā hi yajñāstrivṛdudayanāstasmāttriḥ prathamāṃ japati triruttamām -

2.3.4.2.3.4.18

yaddha vā atrāgnihotraṃ juhvat / vādyena vā karmaṇā vā mithyā karotyātmanastadavadyatyāyuṣo vā varcaso vā prajāyai vā -

2.3.4.2.3.4.19

tadu khalu tanūpā agne'si / tanvaṃ me pāhyāyurdā agne'syāyurme dehi varcodā agne'si varco me dehi agne yanme tanvā ūnaṃ tanma āpraṇeti -

2.3.4.2.3.4.20

yaddha vā atrāgnihotraṃ juhvat / vādyena vā karmaṇā vā mithyākarotyātmanastadavadyatyāyuṣo vā varcaso vā prajāyai vā tanme punarāpyāyayetyevaitadāha tatho hāsyaitatpunarāpyāyate -

2.3.4.2.3.4.21

indhānāstvā / śataṃ himā dyumantaṃ samidhīmahīti śataṃ varṣāṇi jīvyāsmetyevaitadāha tāvattvā mahāntaṃ samidhīmahīti yadāha dyumantaṃ samidhīmahīti vayasvanto vayaskṛtaṃ sahasvantaḥ sahaskṛtamiti vayasvanto vayambhūyāsma vayaskṛttvaṃ bhūyā ityevaitadāha sahasvanto vayaṃ bhūyāsma sahaskṛttvaṃ bhūyā ityevaitadāhāgne sapatnadambhanamadabdhāso adābhyamiti tvayā vayaṃ sapatnānpāpīyasaḥ kriyāsmetyevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.22

citrāvaso svasti te pāramaśīyeti / triretajjapati rātrirvai citrāvasuḥ sā hīyaṃ saṃgṛhyeva
citrāṇi vasati tasmānnārakāccitraṃ dadṛśe -

2.3.4.2.3.4.23

etena ha sma vā ṛṣayaḥ / rātreḥ svasti pāraṃ samaśnuvata eteno ha smainānrātrernāṣṭrā rakṣāṃsi na vindantyeteno evaiṣa etadrātreḥ svasti pāraṃ samaśnuta eteno enaṃ rātrernāṣṭrā rakṣāṃsi na vindantyetāvannu tiṣṭhañjapati -

2.3.4.2.3.4.24

athāsīnaḥ / saṃ tvamagne sūryasya varcasāgathā iti tadyadastaṃ yannāditya āhavanīyaṃ praviśati tenaitadāha samṛṣīṇāṃ stuteneti tadyadupatiṣṭhate tenaitadāha saṃ priyeṇa dhāmnetyāhutayo vā asya priyaṃ dhāmāhutibhireva tadāha samahamāyuṣā saṃ varcasā saṃ prajayā saṃ rāyaspoṣeṇa gmiṣīyeti yathā tvametaiḥ samagathā evamahamāyuṣā varcasā prajayā rāyaspoṣeṇeti yadbhūmneti tadevamahametaiḥ saṃgacchā ityevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.25

atha gāmabhyaiti / andha sthāndho vo bhakṣīya maha stha maho vo bhakṣīyeti yāni vo vīryāṇi yāni vo mahāṃsi tāni vo bhakṣīyetyevaitadāhorja sthorjaṃ vo bhakṣīyeti rasa stha rasaṃ vo bhakṣīyetyevaitadāha rāyaspoṣa stha rāyaspoṣaṃ vo bhakṣīyeti bhūmā stha bhūmānaṃ vo bhakṣīyetyevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.26

revatī ramadhvamiti revanto hi paśavastasmādāha revatī ramadhvamityasminyonāvasmin goṣṭhe'smiṃloke'smin kṣaye / ihaiva stamāpagātetyātmana evaitadāha madeva māpagāteti -

2.3.4.2.3.4.27

atha gāmabhimṛśati / saṃhitāsi viśvarūpīti viśvarūpā iva hi paśavastasmādāha viśvarūpītyūrjā māviśa gaupatyenetyūrjeti yadāha raseneti tadāha gaupatyeneti yadāha bhūmneti tadāha -

2.3.4.2.3.4.28

atha gārhapatyamabhyaiti / sa gārhapatyamupatiṣṭhata upa tvāgne dive dive doṣāvastardhiyā vayaṃ namo bharanta emasīti nama evāsmā etatkaroti yathainaṃ na hiṃsyāt -

2.3.4.2.3.4.29

rājantamadhvarāṇām / gopāmṛtasya dīdiviṃ vardhamānaṃ sve dama iti svaṃ vai ta idaṃ yanmama tanno bhūyo bhūya eva kurvityevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.30

sa naḥ piteva sūnave / agne sūpāyano bhava sacasvā naḥ svastaya iti yathā pitā putrāya sūpacaro naivainaṃ kena cana hinastyevaṃ naḥ sūpacara edhi maiva tvā kena cana hiṃsiṣmetyevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.31

atha dvipadāḥ / agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ vasuragnirvasuśravā acchā nakṣi dyumattamaṃ rayiṃ dāḥ taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnamīmahe sakhibhyaḥ sa no bodhi śrudhī havamuruṣyā ṇo aghāyataḥ samasmāditi -

2.3.4.2.3.4.32

yadvā āhavanīyamupatiṣṭhate / paśūṃstadyācate tasmāttamuccāvacaiśchandobhirupatiṣṭhata uccāvacā iva hi paśavo'tha yadgārhapatyaṃ puruṣāṃstadyācate tadgāyatraṃ prathamaṃ tricaṃ gāyatraṃ vā agneśchandaḥ svenaivainametacchandasopaparaiti -

2.3.4.2.3.4.33

atha dvipadāḥ / puruṣacchandasaṃ vai dvipadā dvipādvā ayaṃ puruṣaḥ puruṣānaivaitadyācate puruṣānhi yācate tasmāddvipadāḥ paśumānha vai puruṣavānbhavati ya evaṃ vidvānupatiṣṭhate -

2.3.4.2.3.4.34

atha gāmabhyaiti / iḍa ehyadita ehītīḍā hi gauraditirhi gaustāmabhimṛśati kāmyā eteti manuṣyāṇāṃ hyetāsu kāmāḥ praviṣṭāstasmādāha kāmyā eteti mayi vaḥ kāmadharaṇaṃ bhūyādityahaṃ vaḥ priyo bhūyāsamityevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.35

athāntareṇāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca / prāṅtiṣṭhannagnimīkṣamāṇo japati somānaṃ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ yo revānyo amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ sa naḥ siṣaktu yasturaḥ mā naḥ śaṃso araruṣo dhūrtiḥ praṇaṅmartyasya rakṣā ṇo brahmaṇaspata iti -

2.3.4.2.3.4.36

yadvā āhavanīyamupatiṣṭhate / divaṃ tadupatiṣṭhate'tha yadgārhapatyaṃ pṛthivīṃ tadathaitadantarikṣameṣā hi digbṛhaspateretaṃ hyetaddiśamupatiṣṭhate tasmādbārhaspatyaṃ japati -

2.3.4.2.3.4.37

mahi trīṇāmavo'stu / dyukṣaṃ mitrasyāryamṇaḥ durādharṣaṃ varuṇasya na hi teṣāmamā cana nādhvasu vāraṇeṣu īśe ripuraghaśaṃsaḥ te hi putrāso aditeḥ prajīvase martyāya jyotiryacchantyajasramiti tatrāsti nādhvasu vāraṇeṣvityeti ha vā adhvāno vāraṇā ya ime'ntareṇa dyāvāpṛthivī etānhyetadupatiṣṭhate tasmādāha nādhvasu vāraṇeṣviti -

2.3.4.2.3.4.38

athaindrī / indro vai yajñasya devatā sendramevaitadagnyupasthānaṃ kurute kadācana starīrasi nendra saścasi dāśuṣa iti yajamāno vai dāśvānna yajamānāya druhyasītyevaitadāhopopennu maghavanbhūya innu te dānaṃ devasya pṛcyata iti bhūyo bhūya eva na idaṃ puṣṭaṃ kurvityevaitadāha -

2.3.4.2.3.4.39

atha sāvitrī / savitā vai devānāṃ prasavitā tatho hāsmā ete savitṛprasūtā eva sarve kāmāḥ samṛdhyante tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāditi-

2.3.4.2.3.4.40

athāgneyī / tadagnaya evaitadātmānamantataḥ paridadāti guptyai pari te dūḍabho ratho'smānaśnotu viśvataḥ yena rakṣasi dāśuṣa iti yajamānā vai dāśvāṃso yo ha vā asyānādhṛṣyatamo rathastenaiṣa yajamānānabhirakṣati sa yaste'nādhṛṣyatamo ratho yena yajamānānabhirakṣasi tena naḥ sarvato'bhigopāyetyevaitadāha triretajjapati-

2.3.4.2.3.4.41

atha putrasya nāma gṛhṇāti / idaṃ me'yaṃ vīryaṃ putro'nusaṃtanavaditi yadi putro na syādapyātmana eva nāma gṛhṇīyāt -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0