Shatapatha Brahmana · Chapter 14.9.4

१४.९.४ putramanthakarmabrāhmaṇam
eṣāṃ vai bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ pṛthivyā āpo'pāmoṣadhaya oṣadhīnāṃ puṣpāṇi puṣpāṇāṃ phalāni phalānāṃ puruṣaḥ puruṣasya retaḥ -

sa ha prajāpatirīkṣāṃ cakre hantāsmai pratiṣṭhāṃ kalpayānīti sa striyaṃ sasṛje tāṃ sṛṣṭvā'dha upāsta tasmātstriyamadha upāsīta śrīrhyeṣā sa etaṃ prāñcaṃ grāvāṇamātmana eva samudapārayattenaināmabhyasṛjat -

tasyā vedirupastho lomāni barhiścarmādhiṣavaṇe samiddho madhyatastau muṣkau sa yāvānha vai vājapeyena yajamānasya loko bhavati tāvānasya loko bhavati ya evaṃ vidvānadhopahāsaṃ caratyā sa strīṇāṃ sukṛtaṃ vṛṅkte'tha ya idamavidvānadhopahāsaṃ caratyāsya striyaḥ sukṛtaṃ vṛñjate -

etaddha sma vai tadvidvānuddālaka āruṇirāha etaddha sma vai tadvidvānnāko maudgalya āhaitaddha sma vai tadvidvānkumārahārita āha bahavo maryā brāhmaṇāyanā nirindriyā visukṛto'smāllokātprayanti ya idamavidvāṃso'dhopahāsaṃ carantīti -

bahu vā idaṃ suptasya vā jāgrato vā reta skandati tadabhimṛśedanu vā mantrayeta yanme'dya retaḥ pṛthivīmaskāntsīdyadoṣadhīrapyasaradyadapaḥ idamahaṃ tadreta ādade punarmā maitvindriyaṃ punasteja punarbhagaḥ punaragnayo dhiṣṇyā yathāsthānaṃ kalpantāmityanāmikāṅguṣṭhābhyāmādāyāntareṇa stanau vā bhruvau vā nimṛñjyāt -

atha yadyudaka ātmānaṃ paśyet tadabhimantrayeta mayi teja indriyaṃ yaśo draviṇaṃ sukṛtamiti -

śrīrha vā eṣā strīṇām yanmalodvāsāstasmānmalodvāsasaṃ yaśasvinīmabhikramyopamantrayeta sā cedasmai na dadyātkāmamenāmapakrīṇīyātsā cedasmai naiva dadyātkāmamenāṃ yaṣṭyā vā pāṇinā vopahatyātikrāmedindriyeṇa te yaśasā yaśa ādada ityayaśā eva bhavati -

sa yāmicchet kāmayeta meti tasyāmarthaṃ niṣṭhāpya mukhena mukhaṃ saṃdhāyopasthamasyā abhimṛśya japedaṅgātsambhavasi hṛdayādadhi jāyase sa tvamaṅgakaṣāyo'si digdhaviddhāmiva mādayeti -

atha yāmicchet na garbhaṃ dadhīteti tasyāmarthaṃ niṣṭhāpya mukhena mukhaṃ saṃdhāyābhiprāṇyāpānyādindriyeṇa te retasā reta ādada ityaretā eva bhavati -

atha yāmicchet garbhaṃ dadhīteti tasyāmarthaṃ niṣṭhāpya mukhena mukhaṃ saṃdhāyāpānyābhiprāṇyādindriyeṇa te retasā reta ādadhāmīti garbhiṇyeva bhavati -

atha yasya jāyāyai jāraḥ syāt taṃ ceddviṣyādāmapātre'gnimupasamādhāya pratilomaṃ śarabarhi stīrtvā tasminnetāstisraḥ śarabhṛṣṭhīḥ pratilomāḥ sarpiṣā'ktvā juhuyānmama samiddhe'hauṣīrāśāparākāśau ta ādade'sāviti nāma gṛhṇāti mama samiddhe'hauṣīḥ putrapaśūṃsta ādade'sāviti nāma gṛhṇāti mama samiddhe'hauṣīḥ prāṇāpānau ta ādade'sāviti nāma gṛhṇāti sa vā eṣa nirindriyo visukṛdasmāllokātpraiti yamevaṃvidbrāhmaṇaḥ śapati tasmādevaṃvicchrotriyasya jāyāyā upahāsaṃ neccheduta hyevaṃvitparo bhavati -

atha yasya jāyāmārtavaṃ vindet tryahaṃ kaṃse na pibedahatavāsā naināṃ vṛṣalo na vṛṣalyupahanyāttrirātrānta āplūya vrīhīnavaghātayet -

sa ya icchet putro me gauro jāyeta vedamanubruvīta sarvamāyuriyāditi kṣīraudanampācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai -

atha ya icchet putro me kapilaḥ piṅgalo jāyeta dvau vedāvanubruvīta sarvamāyuriyāditi dadhyodanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai -

atha ya icchet putro me śyāmo lohitākṣo jāyeta trīnvedānanubruvīta sarvamāyuriyādityudaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai -

atha ya icchet duhitā me paṇḍitā jāyeta sarvamāyuriyāditi tilaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai -

atha ya icchet putro me paṇḍito vijigīthaḥ samitiṃgamaḥ śūśrūṣitāṃ vācaṃ bhāṣitā
jāyeta sarvānvedānanubruvīta sarvamāyuriyāditi māṃsaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavā' aukṣṇena vārṣabheṇa vā -

athābhiprātareva sthālīpākāvṛtājyaṃ ceṣṭitvā sthālīpākasyopaghātaṃ juhotyagnaye svāhānumataye svāhā devāya savitre satyaprasavāya svāheti hutvoddhṛtya prāśnāti prāśyetarasyāḥ prayacchati prakṣālya pāṇī udapātraṃ pūrayitvā tenaināṃ trirabhyukṣatyutiṣṭhāto viśvāvaso'nyāmiccha prapharvyam saṃ jāyāṃ pratyā saheti -

athaināmabhipadyate amo'hamasmi sā tvaṃ sā tvamasyamo ahaṃ sāmāhamasmi ṛktvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam tāvehi saṃrabhāvahai saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vittaya iti -

१४.९.४.२० atha garbhādhānam
athāsyā ūrū vihāpayati vijihīthāṃ dyāvāpṛthivī iti tasyāmarthaṃ niṣṭhāpya mukhena
mukhaṃ saṃdhāya trirenāmanulomāmanumārṣṭi viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu āsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi pṛthuṣṭuke garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau -

hiraṇyayī araṇī yābhyāṃ nirmanthatāmaśvinau devau taṃ te garbhaṃ dadhāmahe daśame māsi sūtave yathāgnigarbhā pṛthivī yathā dyaurindreṇa garbhiṇī vāyurdiśāṃ yathā garbha evaṃ garbhaṃ dadhāmi te'sāviti nāma gṛhṇāti -

१४.९.४.२२ atha soṣyantīkarma
soṣyantīmadbhirabhyukṣati yathā vātaḥ puṣkariṇīṃ samīṅgayati sarvataḥ evā te garbha ejatu sahāvaitu jarāyuṇā indrasyāyaṃ vrajaḥ kṛtaḥ sārgaḍaḥ sapariśrayaḥ tamindra nirjahi garbheṇa sāvaraṃ saheti -

१४.९.४.२३ atha jātakarma
jāte'gnimupasamādhāya aṅka' ādhāya kaṃse pṛṣadājyamānīya pṛṣadājyasyopaghātaṃ juhotyasmintsahasraṃ puṣyāsamedhamānaḥ svagṛhe asyopasadyāṃ mā cchaitsītprajayā ca paśubhiśca svāhā mayi prāṇāṃstvayi manasā juhomi svāhā-

yatkarmaṇātyarīricam yadvā nyūnamihākaramagniṣṭatsviṣṭakṛdvidvāntsviṣṭaṃ suhutaṃ karotu svāheti -

१४.९.४.२५ athāyuṣyakaraṇam
athāsyāyuṣyaṃ karoti dakṣiṇaṃ karṇamabhinidhāya vāgvāgiti trirathāsya nāmadheyaṃ karoti vedo'sīti tadasyaitadguhyameva nāma syādatha dadhi madhughṛtaṃ saṃsṛjyānantarhitena jātarūpeṇa prāśayati bhūstvayi dadhāmi bhuvastvayi dadhāmi bhūrbhuvaḥ svaḥ sarvaṃ tvayi dadhāmīti -

athainamabhimṛśati aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamasrutaṃ bhava ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatamiti -

athāsya mātaramabhimantrayate iḍāsi maitrāvaruṇī vīre vīramajījanathāḥ sā tvaṃ vīravatī bhava yā'smānvīravato'karaditi -

१४.९.४.२८ atha stanyapradānam
athainaṃ mātre pradāya stanaṃ prayacchati yaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūryo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ yena viśvā puṣyasi vāryāṇi sarasvati tamiha dhātave'kariti-

taṃ vā etamāhuḥ atipitā batābhūrati pitāmaho batābhūḥ paramāṃ bata kāṣṭhāṃ prāpa śriyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃvido brāhmaṇasya putro jāyata iti -

१४.९.४.३० atha strīpradhāno vidyāvaṃśaḥ
atha vaṃśaḥ tadidaṃ vayaṃ bhāradvājīputrādbhāradvājīputro vātsīmāṇḍavīputrādvātsīmāṇḍavīputraḥ pārāśarīputrātpārāśarīputro gārgīputrādgārgīputraḥ pārāśarīkauṇḍinīputrātpārāśarīkauṇḍinīputro gārgīputrādgārgīputro gārgīputrādgārgīputro bāḍeyīputrādbāḍeyīputro mauṣikīputrānmauṣikīputro hārikarṇīputrāddhārikarṇīputro bhāradvājīputrādbhāradvājīputraḥ paiṅgīputrātpaiṅgīputraḥ śaunakīputrācchaunakīputraḥ -

kāśyapībālākyāmāṭharīputrātkāśyapībālākyāmāṭharīputraḥ kautsīputrātkautsīputro baudhīputrādbaudhīputro śālaṅkāyanīputrācchālankāyanīputro vārṣagaṇīputrādvārṣagaṇīputro gautamīputrādgautamīputra' ātreyīputrādātreyīputro gautamīputrādgautamīputro vātsīputrādvātsīputro bhāradvājīputrādbhāradvājīputraḥ pārāśarīputrātpārāśarīputro vārkāruṇīputrādvārkāruṇīputra' ārtabhāgīputrādārtabhāgīputraḥ śauṅgīputrācchauṅgīputraḥ sāṃkṛtīputrātsāṃkṛtīputraḥ -

ālambīputrāt ālambīputra' ālambāyanīputrādālambāyanīputro jāyantīputrājjāyantīputro māṇḍūkāyanīputrānmāṇḍūkāyanīputro māṇḍūkīputrānmāṇḍūkīputraḥ śāṇḍilīputrācchāṇḍilīputro rāthītarīputrādrāthītarīputraḥ krauñcikīputrābhyāṃ krauñcikīputrau
vaidabhṛtīputrādvaidabhṛtīputro bhālukīputrādbhālukīputraḥ prācīnayogīputrātprācīnayogīputraḥ sāṃjīvīputrātsāṃjīvīputraḥ kārśakeyīputrātkārśakeyīputraḥ -

prāśnīputrāt āsurivāsinaḥ prāśnīputra āsurāyaṇādāsurāyaṇa āsurerāsuriryājñavalkyādyājñavalkya uddālakāduddālako'ruṇādaruṇa upaveśerupaveśiḥ kuśreḥ kuśrirvājaśravaso vājaśravā jihvāvato bādhyogājjihvāvānbādhyogo'sitādvārṣagaṇādasito vārṣagaṇo haritātkaśyapāddharitaḥ kaśyapaḥ śilpātkaśyapācchilpaḥ kaśyapaḥ kaśyapānnaidhruveḥ kaśyapo naidhruvirvāco vāgambhiṇyā ambhiṇyādityādādityānīmāni śuklāni yajūṃṣi vājasaneyena yājñavalkyenākhyāyante -

iti caturdaśe kāṇḍe saptame prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi pañcame prapāṭhake pañcamaṃ brāhmaṇam//