Shatapatha Brahmana · Chapter 14.9.1

१४.९.१ pañcāgnividyābrāhmaṇaṃ vā śvetaketubrāhmaṇam
śvetaketurha vā āruṇeyaḥ/ pañcālānāṃ pariṣadamājagāma sa ājagāma jaivalampravāhaṇaṃ paricārayamāṇaṃ tamudīkṣyābhyuvāda kumārā३ iti sa bho३ iti pratiśuśrāvānuśiṣṭo nvasi pitretyomiti hovāca-

vettha yathemāḥ prajāḥ/ prayatyo vipratipadyāntā३ iti neti hovāca vettha yathemaṃ lokaṃ punarāpadyāntā३ iti neti haivovāca vettha yathāsau loka evaṃ bahubhiḥ punaḥ punaḥ prayadbhirna sampūryatā३ iti neti haivovāca -

vettha yatithyāmāhutyāṃ hutāyām/ āpaḥ puruṣavāco bhūtvā samutthāya vadantī३ iti neti haivovāca vettho devayānasya vā pathaḥ pratipadaṃ pitṛyāṇasya vā yatkṛtvā devayānaṃ vā panthānaṃ pratipadyate pitṛyāṇaṃ vā -

api hi na ṛṣervacaḥ śrutam/ dve sṛtī aśṛṇavaṃ pitṝṇāmahaṃ devānāmuta martyānāṃ/ tābhyāmidaṃ viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātaraṃ ceti nāhamata ekaṃ cana vedeti hovāca -

atha hainaṃ vasatyopamantrayāṃ cakre/ anādṛtya vasatiṃ kumāraḥ pradudrāva sa ājagāma pitaraṃ taṃ hovāceti vāva kila no bhavānpurānuśiṣṭānavoca iti kathaṃ sumedha iti pañca mā praśnānrājanyabandhuraprākṣīttato naikaṃ cana vedeti hovāca katame ta itīma iti ha pratīkānyudājahāra -

sa hovāca/ tathā nastvaṃ tāta jānīthā yathā yadahaṃ kiṃ ca veda sarvamahaṃ tattubhyamavocaṃ prehi tu tatra pratītya brahmacaryaṃ vatsyāva iti bhavāneva gacchatviti -

sa ājagāma gautamo yatra pravāhaṇasya jaivalerāsa tasmā āsanamāhāryodakamāhārayāṃcakārātha hāsmā arghaṃ cakāra -

sa hovāca/ varaṃ bhavate gautamāya dadma iti sa hovāca pratijñāto ma eṣa varo yāṃtu kumārasyānte vācamabhāṣathāstāṃ me brūhīti -

sa hovāca/ daiveṣu vai gautama tadvareṣu mānuṣāṇāṃ brūhīti -

sa hovāca/ vijñāyate hāsti hiraṇyasyāpāttaṃ go aśvānāṃ dāsīnāṃ pravarāṇāmparidhānānāṃ mā no bhavānbahoranantasyāparyantasyābhyavadānyo bhūditi sa vai gautama tīrthenecchāsā ityupaimyahaṃ bhavantamiti vācā ha smaiva pūrva upayanti -

sa hopāyanakīrtā uvāca/ tathā nastvaṃ gautama māparādhāstava ca pitāmahā yatheyaṃ vidyetaḥ pūrvaṃ na kasmiṃścana brāhmaṇa uvāsa tāṃ tvahaṃ tubhyaṃ vakṣyāmi ko hi tvaivaṃ bruvantamarhati pratyākhyātumiti -

asau vai loko'gnirgautama/ tasyāditya eva samidraśmayo dhūmo'hararciścandramā aṅgārā nakṣatrāṇi viṣphuliṅgāstasminnetasminnagnau devāḥ śraddhāṃ juhvati tasyā āhuteḥ somo rājā sambhavati -

parjanyo vā agnirgautama/ tasya saṃvatsara eva samidabhrāṇi dhūmo vidyudarciraśaniraṅgārā hrādunayo viṣphuliṅgāstasminnetasminnagnau devāḥ somaṃ juhvati tasyā āhutervṛṣṭiḥ sambhavati -

ayaṃ vai loko'gnirgautama/ tasya pṛthivyeva samidvāyurdhūmo rātrirarcirdiśo'ṅgārā avāntaradiśo viṣphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā vṛṣṭiṃ juhvati tasyā āhuterannaṃ sambhavati -

puruṣo vā agnirgautama/ tasya vyāttameva samitprāṇo dhūmo vāgarciścakṣuraṅgārāḥ śrotraṃ viṣphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā annaṃ juhvati tasyā āhute retaḥ sambhavati -

yoṣā vā agnirgautama/ tasyā upastha eva samillomāni dhūmo yonirarciryadantaḥ karoti te'ṅgārā abhinandā visphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā reto juhvati tasyā āhuteḥ puruṣaḥ sambhavati sa jāyate sa jīvati yāvajjīvatyatha yadā mriyate'thainamagnaye haranti -

tasyāgnirevāgnirbhavati/ samitsamiddhūmo dhūmo'rcirarciraṅgārā viṣphuliṅgā viṣphuliṅgāstasminnetasminnagnau devāḥ puruṣaṃ juhvati tasyā āhuteḥ puruṣo bhāsvaravarṇaḥ sambhavati -

te ya evametadviduḥ/ ye cāmī araṇye śraddhāṃ satyamupāsate te'rcirabhisambhavantyarciṣo'harahna'āpūryamāṇapakṣamāpūryamāṇapakṣādyānṣaṇmāsānudaṅṅāditya eti māsebhyo devalokaṃ devalokādādityamādityādvaidyutaṃ tānvaidyutātpuruṣo mānasa etya brahmalokāngamayati te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parāvato vasanti teṣāmiha na punarāvṛttirasti -

atha ye yajñena dānena tapasā lokaṃ jayanti te dhūmamabhisambhavanti dhūmādrātriṃ rātrerapakṣīyamāṇapakṣamapakṣīyamāṇapakṣādyānṣaṇmāsāndakṣiṇāditya eti māsebhyaḥ pitṛlokaṃ pitṛlokāccandraṃ te candraṃ prāpyānnaṃ bhavanti tāṃstatra devā yathā somaṃ rājānamāpyāyasvāpakṣīyasvetyevamenāṃstatra bhakṣayanti teṣāṃ yadā tatparyavaityathemamevākāśamabhiniṣpadyanta ākāśādvāyuṃ vāyorvṛṣṭiṃ vṛṣṭeḥ pṛthivīṃ te pṛthivīṃ prāpyānnaṃ bhavanti ta evamevānuparivartante'tha ya etau panthānau na viduste kīṭāḥ pataṅgā yadidaṃ dandaśūkam -