Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 14.8

brāhmaṇam ०१ śāntibrāhmaṇam
१ śāntibrāhmaṇam-tatra ca tadevaṃ yadvijñānaṃ kevalamamṛtatvasādhanaṃ sa ātmā nirupādhikaḥ aśanāyādyatīto yadeva sākṣādaparo'kṣādbrahma ya ātmā sa sarvāntaro netinetyādilakṣaṇaḥ kāṇḍadvayena nirddhārito'dhunā tasyaivopādhivaiśiṣṭyamāpannasya pramāṇaprameyādivyavahāraviṣayatāmupagatasyābhyudayaphalānāṃ kramamuktiphalānāṃ karmasamṛddhyarthānāṃ ceti trividhopāsanānāṃ pūrvatrānuktānāṃ pratipādanaṃ, tatra sarvopāstyaṅgabhūtānāṃ ॐkāro damo dānaṃ dayeti padārthānāṃ vidhitsayāṃ śrutimukhena pūrvamātmayāthātmyavijñānasiddhaye mithyābhūtakāryakāraṇasambandhamāśritya tātparyeṇa vyākhyātasya brahmaṇo yacchuddhaṃ svarūpaṃ tasya pūrvopāttakāryakāraṇasambandhasya heyatvaṃ dyotayitumanuvādakaraṇaṃ, tatra lakṣyaṃ tatpadārthaṃ darśayitvā lakṣyasya tvatpadārthasya pradarśanaṃ, tvampadārthasya pūrṇatve hetumabhidhāyaikyajñānaphalasya nirūpaṇaṃ, tato dhyānavidhānārthaṃ tasminviniyuktaṃ mantramabhidhāya tadvyākhyānamukhenoṃkārapratīkaṃ kāryakāraṇobhayavidhaṃ brahma dhyeyamiti pratipādanaṃ, tataḥ praṇavasya yathoktabrahmavācakatvamastītyupapādanaṃ cetyādi /
brāhmaṇam ०२ damadānadayeti trikopadeśabrāhmaṇam
२ damadānadayeti trikopadeśabrāhmaṇam-- tatra ca bāhyasādhanasya damādisādhanatrayasya vidhānaṃ, tatra tenāpi viśiṣṭa evaṃ bāhyābhyantaraśuciḥ sansarvopāstiṣvadhikriyate-atastadvidhānāyākhyāyikārūpasyārthavādasyābhidhānaṃ, liṅgadarśanapūrvakaṃ devamanuṣyāsurebhyaḥ prajāpatinā dattasyānuśāsanasya vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇam ०३ sūryāgnyorupasthānabrāhmaṇam
३ sūryāgnyorupasthānabrāhmaṇam--tatra ca damādiyuktasyāpi śarīrapāte tu nāmṛtatvaṃ ādhyātmikavāyvādidevatāpratibandhakatvāddehasyaiva sūkṣmatāṃ gatasya pratibandhakatvā ccetyāśaṅkāyāṃ tasyā nirākaraṇaṃ, tatra sūryāgnyorupasthānasya pratipādanaṃ ceti /
brāhmaṇam ०४ hṛdayabrahmopāsanabrāhmaṇam
४ hṛdayabrahmopāsanabrāhmaṇam--tatra ca sopādhikasya brahmaṇo nirupādhikasvarūpe'nadhikṛtānāṃ dhyānabhedasyopavarṇanaṃ, tatra prajāpatirdevādīnāmanuśāsteti sāmānyataḥ śravaṇāddakṣādiṣvapi prajāpatitvaśaṅkā mā bhūditi prajāpaterviśeṣyatvena pratipādanaṃ, tatroktahṛdayasyopāsyārthaṃ brahmatvapratipādanaṃ, hṛdayasya sūkṣmatvātprajāpateśca sarvātmakatvātkathaṃ hṛdayasya prajāpatinā sahaikyamityāśaṅkāyāṃ tatsamādhānakathanaṃ, tata upāsyatvena siddhasya hṛdayasya praśaṃsārthaṃ tannāmākṣaraikadeśopāsanasya nirūpaṇaṃ, tatra krameṇa trayāṇāmakṣarāṇāṃ sopapattikaṃ vivaraṇaṃ, etadvijñānaphalakathanaṃ ceti /
brāhmaṇam ०५ hṛdayabrahmaṇaḥ satyamityupāsanāvidhibrāhmaṇam
५ hṛdayabrahmaṇaḥ satyamityupāsanāvidhibrāhmaṇam--tatra caitasyaiva hṛdayākhyasya brahmaṇaḥ satyamityupāsanāntarasya saprakārakaṃ vidhānaṃ, tatra tasya svarūpakathanapūrvakaṃ tadvijñānaphalasyābhidhānaṃ, kaimutikanyāyena phalāntarasyābhidhānaṃ, kathamīdṛgvidhajñānādupāsakasyedaṃ phalamityapekṣāyāmuktopāsakasyānuvādapūrvakaṃ hetorabhidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇam ०६ satyasya brahmaṇaḥ stutibrāhmaṇam
६ satyasya brahmaṇaḥ stutibrāhmaṇam-- tatra cādau satyasya brahmaṇaḥ praśaṃsārthaṃ prathamajatvaṃ sādhayitvā'śabdopalakṣitānmūlakāraṇātsūtrotpattiṃ cābhidhāya tasya mahattvapratipādanaṃ, tatastasya yakṣatvaṃ nirūpayitumutpannādvirāḍātmanaḥ sakāśādindrādidevatāsṛṣṭeḥ pratipādanaṃ, tatra yakṣatvaṃ prasādhya hṛdayabrahmavadasyāpi satyasya brahmaṇaḥ praśaṃsārthaṃ varṇatrayātmatvaṃ ca prasādhya saphalamakṣaratrayasvarūpapradarśanaṃ, evaṃ viśiṣṭasatyopāstimuktvā'dhunā tasyaivādhyātmikādhidaivikasaṃsthānabhedavaiśiṣṭayaṃ kalpayitvā tadupāsterabhidhānaṃ, tataḥ kathaṃ tāvanyo'nyasminpratiṣṭhitāvityapekṣāyāṃ parasparopakāryopakārakabhāvenetyabhidhānaṃ, tato jñātāriṣṭaḥ pumānkathaṃ nāma hitamācaredityabhiprāyeṇa śrutimukhataścakṣurādityapuruṣaprasaṅgāgatasyāriṣṭadarśanasya pratipādanaṃ, uktasya prakṛtayoḥ parasparopakāryopakārakatvasya nigamanaṃ, evaṃ sthānadvayasambandhi satyabrahmaṇo dhyānamuktvā'dhunā tasyaivādhidaivikavyāhṛtyavayavakatvena ādhyātmikavyāhṛtyavayavakatvena ca dhyānasya sopapattikaṃ nāmaviśeṣābhidhānasahitaṃ saphalaṃ nirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇam ०७ vidyudbrahmopāsanābrāhmaṇam
७ vidyudbrahmopāsanābrāhmaṇam-tatra caitasyaiva satyabrahmaṇo'śeṣapāpadhvaṃsa / kasyopāsanāntarasyābhidhānaṃ, tatra vidyucchabdanirvacanaṃ, evaṃ vidyudbrahmopāsiturupāsyānuguṇaṃ phalaṃ bhavatīti nirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇam ०८ śāṇḍilyavidyāgrantho vā manomayapuruṣopāsanābrāhmaṇam
८ śāṇḍilyavidyāgrantho vā manomayapuruṣopāsanābrāhmaṇam-- tatra copādhīnāmanekatvātpratyekamanekaviśeṣaṇatvācca tathaiva prakṛtasya brahmaṇo manaupādhikasyopāsanavidhānaṃ, tasya dhyānārthamaupādhikasvarūpakathanadvārā sthānaviśeṣasyābhidhānam , tatra dṛṣṭāntadārṣṭāntikayorabhidhānam, evamupāsituḥ phalanirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇam ०९ vedatrayīvāgdhenūpāsanābrāhmaṇam
९ vedatrayīvāgdhenūpāsanābrāhmaṇam --tatra ca punastasyaiva brahmaṇo vāṅmayadhenusambandhenopāsanasya mahāphalārthatvena vidhānam, tatropāsane nimittabhūtasya dhenusāmānyatvasya sārvātmyenopapādanam , tatra stanānāṃ viniyogakathanam , vatsatvasampādanaṃ ceti /
brāhmaṇam १० jaṭharasthavaiśvānaropāsanābrāhmaṇam
१० jaṭharasthavaiśvānaropāsanābrāhmaṇam -- tatra ca prakṛtasyaiva brahmaṇaḥ kaukṣeyāgnitvamāpannasyāparo'kṣatvaṃ darśayituṃ punarupāsanāntarasya vidhānam, tatrāgneḥ svarūpakathanam, tatsadbhāve mānakathanaṃ ca, tataḥ prāsaṅgikamariṣṭadarśanaṃ ceti /
brāhmaṇam ११ jvarādivyādhyādestapastvopāsanābrāhmaṇam
११ jvarādivyādhyādestapastvopāsanābrāhmaṇam - tatra caivaṃ brahmopāsanānāṃ keṣāñcitphalavatāṃ kathanānantaraṃ--abrahmopāsanānāṃ keṣāñcitphalavatāṃ pradarśanaṃ, tatra vyādhau-pretasyāraṇyaṃ pratyāharaṇe - pretasyāgnāvabhyādhāne ca paramatapobuddhikaraṇapratipādanaṃ, tatsahaivoktopāsanānāṃ phalapratipādanaṃ ceti /
brāhmaṇam १२ sarvāsāmupāsanānāṃ gateḥ phalasya ca vidhāyakaṃ brāhmaṇam
१२ sarvāsāmupāsanānāṃ gateḥ phalasya ca vidhāyakaṃ brāhmaṇam --tatra cāsminprakaraṇe uktānāṃ sarvopāsanānāṃ gateranuktaphalasya ca pradarśanam , tatra chidrapramāṇakathanam , gantavyasthānakathanam , gacchato virāḍātmā viśrāmasthānamiti kathanaṃ ceti /
brāhmaṇam १३ annaprāṇayorekabrahmopāsanāvidhāyakaṃ brāhmaṇam
१३ annaprāṇayorekabrahmopāsanāvidhāyakaṃ brāhmaṇam--tatra ca punaḥ prakṛtabrahmopāsanamevānusṛtya śrutimukhena " vi ram" iti guṇadvayaviśiṣṭānnaprāṇopādhikabrahmopāsanaṃ viśiṣṭaphalakaṃ vidhātumādau tasyaitasyaivopāsyatvasya nirṇayārthāyā yukterabhidhānam, tato'nnaprāṇayorekatvena brahmadṛṣṭiḥ kāryetyetasyārthasyetihāsakathanadvārā dṛḍhīkaraṇam, tataḥ kathaṃ jñānātkṛtakṛtyaḥ syādityapekṣāyāmanaprāṇayoḥ saśaktikayorekatvavijñānāttathā syānna kevalayorekatvavijñānādityāśayena tayoḥ śaktibhūtasya guṇadvayasya krameṇopadeśakaraṇakathanam, " vi-ram" ityetayorguṇayoḥ sopapattikaṃ svarūpapratipādanam , evamupāsituḥ phalanirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇam १४ prāṇopāsanābrāhmaṇam

१४ prāṇopāsanābrāhmaṇam--tatra ca punastasyaiva brahmaṇa ukthādiguṇapūgaviśiṣṭatvenopāsanasya vidhānam, tatrokthasvarūpakathanam , evamupāsanasya krameṇa dṛṣṭamadṛṣṭaṃ ca phalaṃ bhavatīti pratipādanam , tataḥ prāṇasya yoktṛtāguṇavattvenopāsanasya vidhānam, tatra prāṇe yajuḥśabdapravṛtteḥ pradarśanam , evamupāsituḥ pūrvavatphalanirūpaṇam, tataḥ prāṇasya sarvaprāṇisamyaggamanahetutvaguṇavaiśiṣṭyenopāsanasya vidhānam, pūrvavadatrāpi prāṇe sāmaśabdapravṛtteḥ pradarśanam , pūrvavadupāsanaphalanirūpaṇam, tataḥ prāṇasya pālakaguṇavattvenopāsanasya vidhānam , tatra prāṇasya kṣattraśabdābhidheyatvaprasādhanam , etadvedanaphalanirūpaṇaṃ cetyādi /
brāhmaṇam १५ gāyatrabrahamopāsanābrāhmaṇam
१५ gāyatrabrahmopāsanabrāhmaṇam-tatra ca hṛdayādyanekopādhiviśiṣṭasya brahmaṇa upāsanābhidhānānantaramadhunā gāyatryupādhiviśiṣṭasya brahmaṇa upāsanasya vidhānaṃ, tasyā etasyā gāyatryāḥ krameṇa pādatrayasya sopapattikaṃ svarūpanirūpaṇaṃ, tataḥ śabdalakṣaṇāyāstripadāyā gāyatryāsturīyapādasya svarūpopapādanaṃ, tatastrailokyatraividyaprāṇāditrayalakṣaṇapādatrayavatī gāyatrī turīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhiteti sopapattikaṃ pratipādanaṃ, tatturīyaṃ padaṃ satye pratiṣṭhitamityabhidhānaṃ, satyaṃ ca cakṣurevetyupapādanaṃ, tatsatyaṃ bale pratiṣṭhitamityabhidhānaṃ, balaṃ ca prāṇa evetyupapādanaṃ, gāyatrīśabdanirvacanaṃ, prasaṅgānmatāntaraṃ dṛṣṭvā baṭave upadeśyā gāyatrī iyameva bhaviṣyatīti vibhramo mā'bhūdityabhipretya matāntaraṃ dūṣayituṃ tasyopanyasanam,
evamprāsaṅgikamuktvā gāyatrījñānaphalakathanābhiprāyeṇa gāyatrīvidaḥ praśaṃsanaṃ, tata evamuktagāyatryupāsanāsaṅgrahaviṣayakasyaiva mantrasyaihikaphalaviśeṣopāyakathanārthamavatāraṇaṃ, tatra pravṛddhadveṣavantamprati-uktopasthānamantre ūhapradarśanenābhicārikasyopasthānāntarasyābhidhānaṃ, kāminamprati punarābhicārikasyopasthānāntarasyābhidhānaṃ, tato gāyatrīmukhavijñānamantareṇa tadvijñānaṃ pūrṇaṃ na bhavati-atastadvidhānārthamarthavādasyābhidhānaṃ, tatra gāyatryā mukhamagniriti buḍilarṣerjanakarājasya ca saṃvādena nirūpaṇaṃ, etadgāyatrīvijñānavedanaphalanirūpaṇaṃ cetyādi /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc