Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 13.3

13.3.1

brāhmaṇa

13.3.2

१ aśvasya prājāpatyākṣiprabhavatvaṃ brahmahatyāprāyaścittiśca-- tatra prathamaṃ prajāpaterakṣṇaḥ sakāśādaśvasyotpatterabhidhānaṃ, tatprasaṅgādaśvaśabdanirvacanam , aśvamedhena prajāpateḥ sarvamadhiyajñamavikalaṃ bhavatītyabhidhānam, aśvamedhasya sarvaprakārasya pātakopapātakāderviśeṣato brahmahatyāyāśca prāyaścittatvasya sārthavādaṃ nirūpaṇam, aśvasyottarato'vadānakaraṇasyānyeṣāṃ paśūnāṃ dakṣiṇato'vadānakaraṇasya ca kāraṇābhidhānaṃ, tatrāpi vaitase kaṭe'śvāvadānakaraṇasya kāraṇapratipādanam, aśvamedhe prathamamahaścatuṣṭomastoma uttamamahaḥ sarvastomo'tirātraśca bhavatīti kāraṇābhidhānapuraḥsaraṃ sārthavādamabhidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.3.3

२ eṣa yajamānaḥ prathame'hani ādhiyajñikena parameṇa catuṣṭomastomena jitvottarasminmadhyame'hanyādhidaivikenaikaviṃśastomena pratiṣṭhāṃ labdhvā taduttarasmiṃstṛtīye'hani pṛṣṭharūpānṛtūnanvāruhya saṃvatsare pratitiṣṭhatītyabhidhānaṃ, tathā'tra madhyame'hani śakvaryaḥ pṛṣṭhaṃ bhavanti tāsvanyadanyacchandaḥ kriyate-tadvadanye'nye grāmyā āraṇyāśca paśava ālabhyante iti ca sārthavādaṃ sakāraṇamabhidhānam, pūrvayorahnorye'jāvaya āraṇyāśca paśava ālabhyante te na sarve paśavo bhavantītyabhidhāya gavyā eva paśavaḥ sarve paśavo bhavantīti pratipādanam, tāṃśca gavyānsarvānpaśūnuttame'hni ālabhate iti vidhānam , ete ca gavyāḥ paśavo vaiśvadevadevatyāścitravarṇāstatrāpi parasparaṃ bhinnavarṇāśca bhavantīti saprayojanaṃ sābhiprāyaṃ nirūpaṇaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.3.4

३ āśvamedhikasya catuṣṭomastomasyānuṣṭubgāyatrīcchandastvamupapādya taddvārā praśaṃsanam , āśvamedhikasya pṛṣṭhasya śakvarīcchandastvamupapādya taddvārā praśaṃsanam, āśvamedhikaṃ madhyamamaharekaviṃśastomakaṃ bhavatīti pratipādya tasyādityādirūpeṇa praśaṃsanam, aśvamedhe maitrāvaruṇageyaṃ sāma vāmadevyaṃ bhavatīti pratipādya tasya prajāpatirūpeṇa praśaṃsanam, āśvamedhikaṃ brāhmaṇācchaṃsiśastrasambaddhaṃ stotraṃ pārthuraśmasāmakaṃ bhavatīti pratipādya tasya raśmirūpatvena praśaṃsanam , aśvamedhasyo tsannayajñatvamupapādya tatraitatsaṃkṛtyacchāvākasāma bhavatīti sārthavādaṃ pratipādanam , aśvamedhe ekaviṃśavidho'gnirbhavatīti pakṣaṃ pratipādya tasya praśaṃsā nindā ca, punaraśvamedhe dvādaśavidho'gnirbhavatīti pakṣāntaramabhidhāya tasya praśaṃsā nindā ca, punardvādaśavidhāgnipakṣe doṣamabhidhāyaikaviṃśatividhāgnipakṣa eva śreyāniti nigamanam , aśvamedhe ekaviṃśo'gnirekaviṃśaḥ stoma ekaviṃśatiryūpāśceti trīṇi śīrṣāṇi tisraḥ kakudaśca bhavantīti sopapattikaṃ nirūpagam, etacchīrṣatrayakakuttrayavijñānaṃ vedituḥ phalanirūpaṇaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.3.5

४ sarvābhyo devatābhyo'śva ālabhyate ityabhidhāya pakṣāntareṇāśvaṃ prājāpatyaṃ kuryāditi vidhānaṃ, tatrāśvasya prājāpatyatvakaraṇapakṣe doṣaṃ pradarśya taddoṣaparihārārthaṃ śādaprabhṛtidevatābhyo'śvāṅgebhyaścājyāhutīrjuhuyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, tato'raṇye'nūcyāgnyādidevatāhomānhutvā dyāvāpṛthivīyāmuttamāmāhutiṃ juhuyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, devāsurasaṃvādapuraḥsaraṃ sviṣṭakṛdarthamaśvasya lohitoddharaṇasya sārthavādamabhidhānam , uddhṛtamaśvalohitaṃ sviṣṭakṛdbhyo juhuyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, vihite lohitahome tisra āhutayo hotavyā bhavanti tāsu gomṛgakaṇṭhena prathamāmāhutiṃ juhuyādaśvaśaphena dvitīyāmāhutiṃ juhuyādayasmayena caruṇā tṛtīyāmāhutiṃ juhuyāditi pratyāhuti sārthavādaṃ vidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.3.6

५ araṇye'nūcyāgnyādidevatāhomāṅgabhūtāyā mṛtyusambandhinyā āhuterutpatterabhidhānaṃ, tatra śākhāntaramatenānekā āhutayo mṛtyave hotavyā iti pakṣaṃ sopapattikamuktvā tasya nindārthavādena pratyākhyānaṃ, svamatena “ mṛtyave svāhā ” iti mṛtyava ekāmevāhutiṃ juhuyāditi sopapattikaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, dvitīyāṃ " brahmahatyāyai svāhā " itīmāṃ brahmahatyāhutiṃ juhuyāditi sopapattikaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, muṇḍibharṣimataṃ puraskṛtyaiṣaiva dvitīyā'śvamedhāntargatā''hutirbrahmahatyāyāḥ prāyaścittiriti sopapattikaṃ sārthavādaṃ nirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.3.7

६ aśvastomīyadvipadāhomabrāhmaṇam -- tatra prathamam aśvastomīyahomasyotpattyabhidhānapūrvakaṃ sārthavādaṃ vidhānam , aśvastomīyahomaṃ kṛtvā dvipadāhomaḥ kartavya iti sakāraṇaṃ pratipādanam, aśvastomīyadvipadāhomayoḥ paurvāparyasyāśvastomīyānāṃ paśutvaṃ dvipadānāṃ ca puruṣatvaṃ pratipādya taddvārā praśaṃsanaṃ, vihite'śvastomīyahome ṣoḍaśaivāhutīrjuhuyānna kanīyasīrna vā bhūyasīriti sopapattikaṃ sārthavādaṃ vidhānam , aśvastomīyahomānte'nyāmuttamāmāhutiṃ na juhuyātkintu dvipadāsaṃjñakā āhutaya evottamāstā juhuyāditi sārthavādamabhidhānam, āśvamedhike'vabhṛthe śuklakhalativiklidhapiṅgākṣaviśiṣṭasya puruṣasya mūrddhani " jumbakāya svāhā " itīmāmuttamāmāhutiṃ juhuyāditi sakāraṇaṃ saprayojanaṃ vidhānam, aśvamedhaṃ samāpyānte pratyahamekamevaṃ dvādaśa brahmaudanāṃścarūnnirvapedathavā pratyahamekāmevaṃ dvādaśāgneyapuroḍāśahaviṣkā iṣṭīḥ kuryāditi vikalpena vidhānam , tatreṣṭipakṣamādau praśasyānantaraṃ ninditvā ca brahmaudanapakṣasya praśaṃsanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.3.8

७ aśvamedhaspa yaugikasaṃjñādvādaśakābhidhāyakaṃ brāhmaṇam-- tatra cāśvamedhayajñasya bhinnapravṛttinimittakānāṃ yaugikānāṃ dvādaśānāṃ nāmadheyānāṃ saphalaṃ nirūpaṇaṃ ceti /
brāhmaṇa

८ aśvamedhīyaprāyaścittāni—tatrādau yadyaśvo vaḍavāyāṃ gatvā retaḥ siñcettadā vāyavyaṃ payo'nunirvapedityevaiva prāyaścittiriti sārthavādaṃ vidhānam, yadyaśvaṃ srāmo vindettadā pauṣṇaṃ caruṃ nirvapedityeṣā prāyaścitiriti sārthavādaṃ vidhānaṃ, yadyaśvamakṣatāmayo vindettadā bhūmyaṃśarūpadvādaśakapālaṃ vaiśvānaraṃ puroḍāśaṃ nirvapediti prāyaścittirityetatsārthavādaṃ vidhānaṃ, yadi cāśvamakṣyāmayo vindettadā sauryaṃ caruṃ nirvapedityeṣā prāyaścittiriti sārthavādaṃ vidhānam, yadyaśvo'psu mriyeta tadā yavamayaṃ vāruṇaṃ caruṃ nirvapedityeṣā prāyaścittiriti sārthavādaṃ vidhānam, anayā prāyaścittyā'nyasyāśvasyālambhāyānumatirbhavati tayaitayā'numatyā'nyamaśvamālabheteti ca sārthavādamabhidhānam, āśvamedhikyāḥ prāyaścittīyāyāstrihaviṣeṣṭeraśvamedhe yadi kiñcinnaśyettatprāyaścittārthaṃ naṣṭavedanārthaṃ ca dravyadevatābhidhānapuraḥsaraṃ sārthavādaṃ vidhānam , yadi vā'śvamedhasambandhinamaśvaṃ śatravo vinderanyadi vā mriyetāśvo yadi vāpsu mriyetāśvastadaiteṣu nimitteṣvimāmeva trihaviṣeṣṭirūpāṃ prāyaścittiṃ kṛtvā'nyamaśvamānīya prokṣayeyuriti vidhānam , asyā evaṃ trihaviṣeṣṭerhiraṇyādinaṣṭavedanaphaloddeśenaivāśvamedhādbahirapi svātaṃtryeṇa puruṣārthatayā vidhānaṃ cetyādi /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc