Shatapatha Brahmana · Chapter 11.4
brāhmaṇaṃ
१ darśapūrṇamāsayāgasyaiva bhāvanāviśiṣṭānāṃ keṣāñcana mitravindādīnāṃ dharmāṇāṃ pratipādanam, tatra prathamaṃ vijigīṣukathārūpeṇa praśnaprativacanābhyāṃ darśapūrṇamāsāveva sarvotpattinimittatvena stotuṃ tatpraśnapratipraśnopayoginyā ākhyāyikāyāḥ pratipādanam , tasyāṃ ca vivadamānānāṃ madhye uddālakasya purataḥ saprayojanaṃ sakāraṇaṃ niṣkopadhānakathanam, udīcyān deśān dhāvayadbhirvṛtairbrāhmaṇaiḥ svaidāyanena sahoddālakāya dattaṃ brahmodyāhvānakathanam, tatra tayoḥ saṃvādasyopakramaprakāranirūpaṇaṃ, gautamasya putrāyoddālakāya svaidāyanena pṛṣṭasya darśapūrṇamāsaviṣayakapraśnacatuṣṭayasya nirūpaṇam, uktapraśnānāmuttarāṇi dātumanīśvarasyoddālakasyāgrimapravṛtteḥ prakārakathanam , tata uddālakena saha vivadamāne tvayi pariṇāmaḥ kaḥ saṃvṛttaḥ ityanyairṛṣibhiḥ pṛṣṭe'yamuddālako brahmiṣṭhasya gautamasya putra ityetāvadevetyuttaraṃ dattvainamalpajñaṃ santaṃ tadviparyayeṇa yogṛhṇīyāttasya mūrdhā vipatediti svaidāyanakartṛkodghoṣasya kathanaṃ, tata uktapraśnarahasyajñānāya śiṣyabhāvenopagatāyoddālakāya prāgudīritapraśnacatuṣṭayasya saprapañcaṃ sopapattikaṃ kramātsvaidāyanapraśnottaracatuṣṭayasya nirūpaṇam , uktārthaṃ vedituḥ phalābhidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇaṃ
२ itthaṃ darśapūrṇamāsayoḥ prayājādiyāgāñcharīrotpattinimittatvena pratipādyādhunā teṣāṃ yāgānāṃ srugādānaprabhṛtihomāntānāṃ keṣāñcana dharmāṇāṃ vicāraṇā, tatra srugādānasya prakāraviśeṣaṃ darśayituṃ prastāvakathanaṃ, tatraikīyaṃ mataṃ pradarśya doṣābhāvapratipādanapuraḥsaramānuguṇyakathanapuraḥsaraṃ ca svakīyapakṣasya saviśeṣamabhidhānam , atikramaṇaviṣayakavicārasya saviśeṣaṃ nirūpaṇaṃ, srugdhāraṇaviṣayakasya dharmaviśeṣasya vidhānaṃ, tatra pūrvapakṣamudbhāvya taṃ dūṣayitvā kartavyottarapakṣasya kathanaṃ, nyaktiryagūrdhvakṛpaṇabahiḥśryantaḥśryātmanāṃ ṣaṇṇāmāśrāvaṇānāṃ svarūpāṇāṃ pradarśanaṃ, tatra tatsahaiva nyakkṛpaṇabahiḥśryātmakāśrāvaṇānāṃ prayoge'niṣṭaphalaṃ darśayitvā teṣāmaprayojyatvapradarśanaṃ, tiryagūrdhvāntaḥśryātmakāśrāvaṇānāṃ prayoge iṣṭaphalaṃ darśayitvā teṣāṃ prayojyatvapradarśanaṃ ca, tatrāpi ṣaṣṭhasyāntaḥśrilakṣaṇāśrāvaṇasya svābhimatatvaṃ pradarśayituṃ bhūyaḥ praśaṃsanam , asminneva ṣaṣṭhe āśrāvaṇe svaraviśeṣasya vidhānam , āśrāvaṇānaṃtaraṃ bhāvino homasya viśeṣaṃ vaktuṃ prastāvakathanaṃ, tatraikīyaṃ mataṃ pradarśya taddūṣayitvā punaranyaṃ pakṣamupanyasya taddūṣaṇam, itthaṃ pakṣadvayaṃ pratyākhyāyoktapakṣadvayagatadoṣaviraheṇa prāśastyapradarśanasahitaṃ siddhāntakathanaṃ, santṛptāhutīnāṃ phalahetutāpradarśanadvārā tadarthamadhvaryudvaividhyasya sopapattikamabhidhānam, uktaṃ santarpaṇamupasaṃhāravyājenānūdya santṛptāhūtīnāṃ viśiṣṭaphalābhidhānam, evaṃ śrutyā svābhimatamāhutisaṃtarpaṇaṃ pradarśya yājñavalkīyasya matasya pakṣāntaratvena pradarśanam, atrāpi pūrvoditaphalapradarśanaṃ, yadidaṃ srugādānādihomāntaṃ karma saviśeṣaṃ nirūpitaṃ tatparijñānavataivādhvaryuṇā bhavitavyamiti darśayitumākhyāyikāyā abhidhānaṃ, tasyāṃ ca śaulbāyanenādhvaryuṇā kṛtaṃ gṛhapateradhikṣepaṃ pratipādya tasya gṛhapatinā yaduttaraṃ dattaṃ tasya pratipādanam, evaṃ pratyukto'dhvaryuḥ śiṣyabhāvena taṃ gṛhapatimupagamya tasmātsrucorādānaviṣayaṃ rahasyajñānaṃ sampāditavānityabhidhānam, ante etadbrāhmaṇārthavidamevādhvaryuṃ vṛṇīteti nigamanaṃ cetyādi.
brāhmaṇaṃ
३ mitravindeṣṭiḥ-tatra mitravindākhyāyāḥ kāmyeṣṭervidhitsayā tatra havirutpattikramamannādyādikāmanopetamadhikāriviśeṣaṃ ca darśayitumākhyāyikākathanadvārā''dau śriya utpattimutpannāyāśca tasyā devairabhidhyānakathanam , imāṃ śriyaṃ hatvā'syāḥ sambannādyādikaṃ vayaṃ svīkuryāmeti devairukte prajāpatinoktaṃ yalloke'pi striyaṃ ke'pi naiva ghnanti pratyuta jīvantyā eva tasyāḥ sambandhi dhanādikamādadata ityarthasyābhidhānam, evaṃ prajāpatinokte kena devena kiṃ svīkṛtamiti tatpradarśanam, evamagnyādibhirannādyādiṣu balātsvīkṛteṣu satsu śrīḥ prajāpatiṃ prāha madīyamannādyādikaṃ devā ahārṣuriti tadā prajāpatiḥ pratyāha yajñena devebhyaḥ punarannādyādikaṃ yācasvetyādyarthasyābhidhānam, annādyādiprāptinimittabhūtāyā daśahavikeṣṭyā utpattimabhidhāya teṣāṃ haviṣāṃ taddevatānāṃ ca parigaṇanam, haviṣāṃ nirvāpādisaṃskāreṣu " samidho yajati" ityādāviva codakaprāptaṃ kramamevābhipretya taṃ vihāyātra kevalaṃ pradānaṃ tu sarveṣāṃ sahaiva bhavatviti vidhitsayā'gnyādidaśadevatānāmākṣaravatyā anuvākyāyā yājyāyāśca saviśaṣaṃ vidhānam , tattatpradhānayāgasambandhyupahomānāmutpattimabhidhāya tānupahomamantrānpaṭhitvā tattadāhutyā tasya tasyānnādyādeḥ parikrayeṇa prāptirbhavatītyabhidhānaṃ, devatāhavirupahome dakṣiṇātvena deyānāṃ gavāṃ daśasaṃkhyāmanūdya tasyāḥ praśaṃsanam , etasyāmiṣṭau codakaprāpteṣvaṅgeṣu kvacidviśeṣaṃ darśayituṃ teṣāmanukramaṇam , tatrājyabhāgayoranuvākyayoḥ puṣṭiśabdayuktatvasya sauviṣṭakṛtyoḥ saṃyājyayoḥ sahasraśabdayuktatvasya cābhidhānaṃ sahaiva krameṇa tanmantrāṇāmabhidhānaṃ ca, asyā iṣṭermitravindeti nāma nirvaktuṃ sampradāyāgatyabhidhānam , purākalpavyājena sādhāraṇyena vihitāyāmiṣṭau phalābhidhānadvāropasaṃhāramiṣādadhikāriṇaḥ pradarśanaṃ cetyādi.
brāhmaṇaṃ
४ havirādisamṛdybhidhāyakaṃ brāhmaṇam - tatra dāhavipatanādidoṣaduṣṭasyāpi haviṣaḥ samṛddhyupāyabhūtopāsanasya vidhitsayā pratijñākaraṇam , tatra vidhitsitasyopāsanasya viṣayabhūtopāsyasya pratipādanam , tatra yato'gnirbrahmaṇo dvāraṃ tatastenopadagdho haviryāga agnyākhyadvāreṇa brahmalokaprāptyupāya iti kathanam, tathā tatsāyujyādikamapi phalaṃ bhavatīti pratipādanam, vāyurbrahmadvāramityādyupāsanasya phalābhidhānam , apakve haviṣi jalabudbuddhyopāsanasya phalakathanam, uparakte haviṣi candrabuddhyopāsanasya phalābhidhānam, lohite haviṣi vidyudbuddhyopāsanasya phalanirūpaṇam , itthamapākātipākahaviṣāmupāsanānyabhidhāyādhunā suśṛte haviṣyādityabuddhyopāsanasya phalopavarṇanam , uktā haviṣaḥ samṛddhirupāsakasyaivoktaphalahetuḥ syāditi nigamanam, itthaṃ haviṣaḥ samṛddhimupapādya prasaṅgāttatsādhyasya yajñasyāpi nyūnatvādidoṣaparihārāya samṛddhiṃ vaktuṃ pratijñākaraṇam, tatra yajñasamṛddhiṃ vaktuṃ nyūnātiriktatvādidharmāṇāṃ yajñāvayavatvapratipādanam , etadupajīvya yajñasamṛddhyarthaṃ tadupāsanakathanam , itthaṃ nyūnātiriktadoṣasyopāsanayā samīkaraṇamuktvā samyaganuṣṭhitasyāpyaṅgasyādhikaphalasiddhyarthamupāsanavidhānam , pratijñātāyā yajñasamṛddhernigamanam , tatra samṛddhirūpavedanasya phalanirūpaṇaṃ cetyādi.
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0