Shatapatha Brahmana · Chapter 11.2
brāhmaṇaṃ
१ viśiṣṭajanmahetutayā sāmidhenīpraśaṃsanadvārā puruṣasya janmatrayanirūpaṇaṃ, janmanastritvaṃ pradarśya tasminnarthe prasiddhipradarśanaṃ, yajñādeva punarjanmatrayaṃ pradarśya sāmidhenīsaṃkhyādvārā prathamasya janmanaḥ samarthanaṃ, dvitīyaṃ tṛtīyaṃ ca janma samarthyaitasya yajñasambandhijanmatrayasya pūrvoktajanmatrayadṛṣṭāntena nigamanaṃ, tāsāṃ sāmidhenīnāṃ ādyottamayostrirāvṛttiṃ vidhāya tasyāḥ praśaṃsanam, evamabhyastābhiḥ saha tāḥ pañcadaśa sāmidhenyo bhavanti tāścāghārādisamiṣṭayajurantānāṃ pañcadaśāhutīnāṃ krameṇānuvākyāsthānīyāstathā'tratyā maṃtrā nigadāśca yājyāsthānīyā ityabhidhāya taddvārā''sāmāhutīnāmitarayāgavadyājyā'nuvākyāvattvasampādanaṃ cetyādi /
brāhmaṇaṃ
२ prasaṅgādanuvākyāyājyayośchandoviśeṣaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, vaṣaṭkārānantarabhāvinaṃ homavidhimanūdya sakāraṇaṃ tatpraśaṃsanaṃ, yajamānasyāhutiśarīratvaṃ pratipādya tatprasaṅgādāhutināmanirvacanaṃ cetyādi /
brāhmaṇaṃ
३ sāmidhenyanantarabhāvinau āghārau nāmarūpātmanā stotuṃ tatsṛṣṭerākhyāyikayā pratipādanaṃ, tasyāṃ cāgnivāyvādityānāṃ pṛthivyantarikṣadyulokānāṃ ca brahmaṇaḥ sakāśātsṛṣṭimabhidhāya teṣāmubhayeṣāṃ parasparamadhiṣṭhātradhiṣṭheyabhāvasambandhasya sopapattikaṃ pradarśanaṃ, tadeva sraṣṭṛ brahma "tatsṛṣṭvā tadevānuprāviśat" iti nyāyena sarvaṃ jagannāmarūpābhyāṃ vyāpnodityabhidhānaṃ, tatra tayornāmarūpayoḥ svarūpaṃ guṇaṃ ca pratipādya tadvedanasya praśaṃsanaṃ, yakṣyaguṇe'pyevaṃ yojyamityabhidhāya tatra nāma rūpayormadhye rūpasyaiva jyāyastvapratipādanam, etadvedituḥ phalanirūpaṇam, eta nnāmarūpopalakṣitavyāpakabrahmasvarūpaprāptirevāmṛtatvakāraṇamityabhidhānam , atrāpi darśapūrṇamāsayorbrahmaprāptyupāyatayā nāmarūpātmakāvāghārau kriyete iti prakṛtānusaraṇama, etatsiddhaye manasorūpatādātmyasya pratipādanaṃ, nāmarūpātmakasya prapañcasya madhye prathamāghāreṇa rūpaprātiruktā tathaiva dvitīyāghāreṇa nāmāvāptirapi bhavatītyamidhānaṃ, itthaṃ nāmarūpāvāptidvārā yajamānasya kṛtsnajagatprāptireva bhavatīti pratipādanam, śaṃyuvākānte samantrakasyābhimarśanasya vidhitsayā''dau tannimittasya pratipādanam , nyūnātiriktarūpadoṣasya śamanāya samantrakasyābhimarśanasya vidhānaṃ, tatroktamantrasya vyākhyānam , uktārthasya nigamanaṃ cetyādi /
brāhmaṇaṃ
४ -anayorāghārayordarśapūrṇamāsātmanā stavanadvārā adhidaivamadhyātmaṃ ca darśapūrṇamāsayoḥ pratipādanam, evaṃ darśapūrṇamāsau candrādityātmakau ityuktvā tayordyāvāpṛthivyahorātrarūpatvasyābhidhānam , adhidaivārthasya nigamanaṃ, pratijñāpūrvakamadhyātmasyārthasya mīmāṃsākaraṇaṃ, tatra darśapūrṇamāsayoḥ prāṇodānatvayorannādānapradatvayośca sopapattikamabhidhānam, etadvedituḥ phalanirūpaṇam , etayormanovāgrūpatā'bhidhānam, itthamadhidaivamadhyātma dehamadhye bhedena dvaividhyadarśanasya prayojanakathanam , etatprayojanamadhikṛtyākṣepasamādhānayoḥ pratipādanam , atra viṣaye keṣāṃcicchākhināṃ matamupanyasya tannirākaraṇam, uktasya carupakṣāyuktatvasya nirasanaṃ, darśapūrṇamāsayoḥ samāpanahetutayā'pyāghārayoḥ praśaṃsanaṃ cetyādi /
brāhmaṇaṃ
५ darśapūrṇamāsāvaśvamedhātmanā stotuṃ prastāvakathanan, uktamarthaṃ pratipādayituṃ candramaso'śvamedhatvena nirūpaṇaṃ, candramaso medhyāśvasādṛśyasya praśnapūrvakaṃ sampādanam, evamanyasyāpyaṅgajātasya sampādanaṃ, tatra vivartananimitteṣṭervidhitsayā'sya candrātmakasyāśvasya vivartanasya sampādanaṃ, vivartananimitteṣṭervidhānaṃ, pūrṇamāsayāgasyāśvamedhayāgarūpatā'bhidhānam, asyāśvamedhasya saṃvatsarakālīnatvasyāpyabhidhānam, itthamaśvamedharūpatāmagnihotrardaśapūrṇamāsayoryāgayoḥ pratipādya tatra viduṣa evādhikāra iti pratipādanam, uktāyā agnihotradarśapūrṇamāsayāgayoraśvamedhasampatternigamanaṃ cetyādi / /
brāhmaṇaṃ
६ upāsanārthaṃ yajñaśarīrāvayavatvena praṇītādīnāmanuṣṭheyapadārthānāmadhiyajñamadhyātmaṃ ca sampattisampādanaṃ, tatra praṇītānāmapāṃ yajñaśirastvenānusandhānakathanam, idhmasya prāṇarūpatvenopāsanakathanaṃ, sāmidhenīṣu sakalamadhyasthāvayavatvasyābhidhānam / āghārayormanovāgrūpatvenopāsanakathanaṃ, pañcasu prayājeṣu krameṇa mukhanāsāpuṭadvayakarṇadvayarūpaśīrṣaṇyapañcaprāṇarūpānavayavānprakalpya pañcānāmapi prayājānāṃ tattadavayavarūpaprāṇopāsanakathanam, ājyabhāgayoścakṣurdvayarūpatvaṃ vidhāya tadrūpeṇopāsanavidhānaṃ, darśe pūrṇamāse cāgneyayāgo yajñaśarīrasya dakṣiṇārdhaḥ--upāṃśuyāga ubhayatra hṛdayaṃ--pūrṇamāse agnīṣomīyayāga uttarārdhaḥ--darśe tu aindraḥ sānnāyyayāga uttarārdhaḥ--sviṣṭakṛdyāgoṃ'samadhyabhāgaḥ--prāśitraṃ tu śatrurūpaṃ iti yathāyathaṃ vibhāvya tattadrūpeṇopāsitavyamityabhidhānaṃ, tatra prāśitrasya śatrurūpatvāttadavadānasya śatrunirasanārthatvaṃ pratipādya tadrūpeṇopāsanakathanam , iḍāyā udaratvaṃ-trayāṇāmanuyājānāmavāṅmukhaprāṇatrayarūpatvaṃ--sūktavāka śaṃyuvākayo rbāhudvayarūpatvaṃ-caturṇāṃ patnīsaṃyājānāṃ krameṇorudvayāṣṭhīvaddvayarūpatvaṃ-samiṣṭayajuṣaḥ pādadvayarūpatvaṃ ca yathāyathaṃ vibhāvya tattadrūpeṇopāsanavidhānam , evaṃ śiraḥprabhṛti pādāntā avayavā adhiyajñamadhyātmaṃ cāhutibhireva parikalpitāḥ santaḥ sambhūyaikaviṃśatisaṃkhyākāḥ-tatsaṃkhyādvāreṇa sūryalokaprāptirūpaphalanirūpaṇadvārā tāsāmāhutīnāṃ parigaṇanam , uktopāsanaphalayoḥ sādhyasādhanabhāvasya saṃpādanaṃ, uktopāsanena saha darśapūrṇamāsāvanutiṣṭhato yajamānasyetarasmādbahutaraphalabhāktvasya vicārapūrvakaṃ pradarśanaṃ, tatrātmayājidevayājinormadhye ātmayājinaḥ śreyastvapratiṣṭhāpanaṃ, tasya sarvapāpakṣayarūpaphalasya sadṛṣṭāntaṃ kathanaṃ, devayājinaḥ īdṛkphalavyatirekasya pradarśanaṃ cetyādi /
brāhmaṇaṃ
७ yajñādīnāṃ saṃvatsarādyātmanopāsanaṃ vidhāya tattadvaiśiṣṭyena darśapūrṇamāsayāgasya viśiṭaphalasādhanatāyāḥ pratipādanaṃ, tatra darśapūrṇamāsasya saṃvatsarātmatvamupavarṇya tadrūpeṇopāsanavidhānaṃ, ṛtvikṣu vasantādayṛtutvamāropya tadrūpeṇopāsanavidhānaṃ, haviḥṣu māsātmatvaṃ tatsambandhiṣūlūkhalamusalādipātreṣvarddhamāsātmatvaṃ cāropya tadrūpeṇopāsanavidhānaṃ, pariveṣaṇasādhanayordhṛṣṭyorahorātrabuddhyopāsanaṃ kartavyamiti vidhānaṃ, sāmidhenīnāṃ pṛthivyādidevatārūpeṇopāsanavidhānaṃ, tatra prathamottamayorvihitayā trirāvṛttyā jetavyasya pradarśanam , itthaṃ sāmidhenyupāsanasya pratiṭhāphalasya nigamanam , āghārayorṛtasatyātmanopāsanaṃ vidhāya tatphalasya kathanaṃ, prayājeṣu tviṣyādyupāsanavidhānam, etaścopāsanamanumantraṇamantraiḥ kāryamityamidhānam, uktārthasyāruṇeyaśvetaketūktyā dṛḍhīkaraṇaṃ, bhūtabhaviṣyadātmanā''jyabhāgayordhyānaṃ vidhāya tatphalakathanam , āgneyayāgasya brahmajātitvamabhidhāya tadvedanasya phalakathanam, upāṃśuyāgasya kṣatrajātyātmakatvaṃ pratipādya tadvedanasya samarthanapūrvakaṃ phalanirūpaṇam , āgneyādīnāṃ paurvāparyakramasya praśaṃsanaṃ, dadhipayolakṣaṇasānnāyyayāgasya rāṣṭrarūpeṇa dhyānaṃ vidhāya tasya samarthanaṃ, sviṣṭakṛdyāgasya taporūpatvenopāsanaṃ vidhāya tatphalasyābhidhānaṃ, prāśitrākhyāvadānasya lokabuddhyopāsanaṃ vidhāya tatphalakathanam , iḍāyāḥ śraddhārūpeṇopāsanaṃ vidhāya tatphalakathanam, anuyājatrayasya krameṇāśanihrādunyulkuṣīrūpatvamupajīvyābhicarataḥ prayoge anuyājānāmanumaṃtraṇamaṃtrāṇāṃ saprayojanaṃ sakāraṇaṃ vidhānam, etasyāśanyādyātmakatvavedanasya phalanirūpaṇaṃ, yajñasyoktāśanyādirūpatvamupanyasyānuyājāṃtatvasya niṣedhakaraṇam, eteṣāṃ svargaprāptipratibandhakapāpapratikṣepahetutvena praśaṃsanaṃ, prayājānāmanuyājānāṃ ca home dharmaviśeṣasya vidhānam , evamanuyājaviṣayaṃ vaktavyaṃ pratipādya sūktavākasya saṃsthātvapratipādanam, etadvedanasya phalanirūpaṇaṃ, śaṃyuvākasya pratiṣṭhātmatvapratipādanam , patnīsaṃyājānāṃ mithunarūpatayā prajātihetutvamabhidhāya tadvedanasya phalābhidhānaṃ, samiṣṭayajuṣo'nnarūpatvamabhidhāya tadvedanasya phalābhidhānaṃ, yajamānasyartvijāṃ ca saṃvatsarādyātmakatvasya sopapattikamabhidhānaṃ, yajamānasya vederdakṣiṇabhāge upaveśanasya vidhitsayā dakṣiṇavedyantasya tulādaṇḍarūpatvābhidhānaṃ, dakṣiṇavedyantasya tulārūpatāṃ jānato yajamānasya naitadbhavatītyabhidhānaṃ cetyādi /
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0