Shatapatha Brahmana · Chapter 11.1.6

āpo ha vā idamagre salilamevāsa/ tā akāmayanta kathaṃ nu prajāyemahīti tā aśrāmyaṃstāstapo'tapyanta tāsu tapastapyamānāsu hiraṇmayamāṇḍaṃ sambabhūvājāto ha tarhi saṃvatsara āsa tadidaṃ hiraṇmayamāṇḍaṃ yāvatsaṃvatsarasya velā tāvatparyaplavata -

tataḥ saṃvatsare puruṣaḥ samabhavat/ sa prajāpatistasmādu saṃvatsara eva strī vā gaurvā vaḍavā vā vijāyate saṃvatsare hi prajāpatirajāyata sa idaṃ hiraṇmayamāṇḍaṃ vyarujannāha tarhi kā cana pratiṣṭhā''sa tadenamidameva hiraṇmayamāṇḍaṃ yāvatsaṃvatsarasya velāsīttāvadbibhratparyaplavata -

sa saṃvatsare vyājihīrṣat/ sa bhūriti vyāharatseyaṃ pṛthivyabhavadbhuva iti tadidamantarikṣamabhavatsvariti sā'sau dyaurabhavattasmādu saṃvatsara eva kumāro vyājihīrṣati saṃvatsare hi prajāpatirvyāharat -

sa vā ekākṣaradvyakṣarāṇyeva/ prathamaṃ vadanprajāpatiravadattasmādekākṣaradvyakṣarāṇyeva prathamaṃ vadankumāro vadati -

tāni vā etāni pañcākṣarāṇi/ tānpañcartūnakuruta ta ime pañcartavaḥ sa evamimāṃllokānjātāntsaṃvatsare prajāpatirabhyudatiṣṭhattasmādu saṃvatsara eva kumāra uttiṣṭhāsati saṃvatsare hi prajāpatirudatiṣṭhat -

sa sahasrāyurjajñe/ sa yathā nadyai pāraṃ parāpaśyedevaṃ svasyāyuṣaḥ pāraṃ parācakhyau -

so'rcañchrāmyaṃścacāra prajākāmaḥ/ sa ātmanyeva prajātimadhatta sa āsyenaiva devānasṛjata te devā divamabhipadyāsṛjyanta taddevānāṃ devatvaṃ yaddivamabhipadyāsṛjyanta tasmai sasṛjānāya divevāsa tadveva devānāṃ devatvaṃ yadasmai sasṛjānāya divevāsa -

atha yo'yamavāṅprāṇaḥ/ tenāsurānasṛjata ta imāmeva pṛthivīmabhipadyāsṛjyanta tasmai sasṛjānāya tama ivāsa -

so'vet pāpmānaṃ vā asṛkṣi yasmai me sasṛjānāya tama ivābhūditi tāṃstata eva pāpmanā'vidhyatte tata eva parābhavaṃstasmādāhurnaitadasti yaddaivāsuraṃ yadidamanvākhyāne tvadudyata itihāse tvattato hyeva tānprajāpatiḥ pāpmanāvidhyatte tata eva parābhavanniti -

tasmādetadṛṣiṇābhyanūktam/ na tvaṃ yuyutse katamacca nāharnna te'mitro maghavankaścanāsti māyetsā te yāni yuddhānyāhurnādya śatrūnna nu purā yuyutsa iti -

sa yadasmai devāntsasṛjānāya divevāsa tadaharakurutātha yadasmā asurāntsasṛjānāya tama ivāsa tāṃ rātrimakuruta te ahorātre -

sa aikṣata prajāpatiḥ/ sarvaṃ vā atsāriṣaṃ ya imā devatā asṛkṣīti sa saṃvatsaro'bhavatsaṃvatsaro ha vai nāmaitadyatsaṃvatsara iti sa yo haivametatsaṃvatsarasya saṃvatsaratvaṃ veda yo hainaṃ pāpmā māyayā tsarati na hainaṃ so'bhibhavatyatha yamabhicaratyabhi haivainaṃ bhavati ya evametatsaṃvatsarasya saṃvatsaratvaṃ veda -

sa aikṣata prajāpatiḥ imaṃ vā ātmanaḥ pratimāmasṛkṣi yatsaṃvatsaramiti tasmādāhuḥ prajāpatiḥ saṃvatsara ityātmano hyetaṃ pratimāmasṛjata yadveva caturakṣaraḥ saṃvatsaraścaturakṣaraḥ prajāpatisteno haivāsyaiṣa pratimā -

tā vā etāḥ prajāpateradhi devatā asṛjyantāgnirindraḥ somaḥ parameṣṭhī prājāpatyaḥ -

tāḥ sahasrāyuṣo jajñire tā yathā nadyai pāraṃ parāpaśyedevaṃ svasyāyuṣaḥ pāraṃ parācakhyuḥ -

tā arcantyaḥ śrāmyantyaśceruḥ tata etaṃ parameṣṭhī prājāpatyo yajñamapaśyadyaddarśapūrṇamāsau tābhyāmayajata tābhyāmiṣṭvā'kāmayatāhamevedaṃ sarvaṃ syāmiti sa āpo'bhavadāpo vā idaṃ sarvaṃ tā yatparame sthāne tiṣṭhanti yo hīhābhikhanedapa evābhivindetparamādvā etatsthānādvarṣati yaddivastasmātparameṣṭhī nāma -

sa parameṣṭhī prajāpatiṃ pitaramabravīt kāmapraṃ vā ahaṃ yajñamadarśaṃ tena tvā yājayānīti tatheti tamayājayatsa iṣṭvā'kāmayatāhamevedaṃ sarvaṃ syāmiti sa prāṇo'bhavatprāṇo vā idaṃ sarvamayaṃ vai prāṇo yo'yaṃ pavate sa prajāpatistasya dṛṣṭiryadeva vedetthādvātīti yadvai kiṃ ca prāṇi sa prajāpatiḥ sa yo haivametāṃ prajāpaterdṛṣṭiṃ vedāviriva haiva bhavati -

sa prajāpatirindraṃ putramabravīt anena tvā kāmapreṇa yajñena yājayāni yena māmidaṃ parameṣṭhyayīyajaditi tatheti tamayājayatsa iṣṭvā'kāmayatāhamevedaṃ sarvaṃ syāmiti sa vāgabhavadvāgvā idaṃ sarvaṃ tasmādāhurindro vāgiti -

sa indro'gnīṣomau bhrātarāvabravīt anena vāṃ kāmapreṇa yajñena yājayāni yena māmidaṃ pitā prajāpatirayīyajaditi tatheti tāvayājayattāviṣṭvā'kāmayetāmāvamevedaṃ sarvaṃ syāveti tayorannāda evānyataro'bhavadannamanyataro'nnāda evāgnirabhavadannaṃ somo'nnādaśca vā idaṃ sarvamannaṃ ca -

tā vā etāḥ/ pañca devatā etena kāmapreṇa yajñenāyajanta tā yatkāmā ayajanta sa
ābhyaḥ kāmaḥ samārdhyata yatkāmo ha vā etena yajñena yajate so'smai kāmaḥ samṛdhyate -

ta iṣṭvā prācīṃ diśamapaśyan/ tāṃ prācīmevākurvata seyaṃ prācyeva diktasmādimāḥ prajāḥ prācyaḥ sarpanti prācīṃ hyetāmakurvatopaināmitaḥ kurvīmahīti tāmūrjamakurvatemāṃ khalūrjaṃ paśyemeti sā'sau dyaurabhavat -

atha dakṣiṇāṃ diśamapaśyan/ tāṃ dakṣiṇāmevākurvata seyaṃ dakṣiṇaiva diktasmādu dakṣiṇata eva dakṣiṇā upatiṣṭhante dakṣiṇato'bhyavājanti dakṣiṇāṃ hyetāmakurvatopaināmitaḥ kurvīmahīti taṃ lokamakurvatemaṃ khalu lokaṃ paśyemeti tadidamantarikṣamabhavadeṣa vai lokaḥ sā yathā haiveyaṃ pratiṣṭhāvirasmiṃloke pṛthivyevamu haivaiṣā pratiṣṭhāviramuṣmiṃloka idamantarikṣaṃ sa yadiha sannamuṃ lokaṃ na paśyati tasmādāhuḥ paro'kṣamasau loka iti -

atha pratīcīṃ diśamapaśyan/ tāmāśāmakurvata tasmādyatprāṅsṛtvā vindata etāmeva tena diśametyāśāṃ hyetāmakurvatopaināmitaḥ kurvīmahīti tāṃ śriyamakurvatemāṃ khalu śriyaṃ paśyemeti seyaṃ pṛthivyabhavacchrīrvā iyaṃ tasmādyo'syai bhūyiṣṭhaṃ vindate sa eva śreṣṭho bhavati -

athodīcīṃ diśamapaśyan/ tāmapo'kurvatopaināmitaḥ (tāmapare'kurvatopaināmitaḥ) kurvīmahīti taṃ dharmamakurvata dharmo vā āpastasmādyademaṃ lokamāpa āgacchanti sarvamevedaṃ yathādharmaṃ bhavatyatha yadā vṛṣṭirbhavati balīyāneva tarhyabalīyasa ādatte dharmo hyāpaḥ -

tā vā etāḥ/ ekādaśa devatāḥ pañca prayājā dvāvājyabhāgau sviṣṭakṛttrayo'nuyājāḥ -

tā ekādaśāhutayaḥ/ etābhirvā āhutibhirdevā imāṃllokānajayannetā diśastatho evaiṣa
etābhirāhutibhirimāṃllokāñjayatyetā diśaḥ -

catasro'vāntaradiśaḥ/ ta eva catvāraḥ patnīsaṃyājā avāntaradiśo vai devāścaturbhiḥ patnīsaṃyājairajayannavāntaradiśa u evaiṣa etairjayati -

atheḍā annādyamevaitayā devā ajayaṃstatho evaiṣa etayānnādyameva jayatyeṣā nu devatrā darśapūrṇamāsayoḥ sampat -

athādhyātmam pañceme puruṣe prāṇā ṛte cakṣurbhyāṃ ta eva pañca prayājāścakṣuṣī ājyabhāgau -

ayamevāvāṅprāṇaḥ sviṣṭakṛt/ sa yattamabhyardha ivetarābhya āhutibhyo juhoti tasmādetasmātprāṇātsarve prāṇā bībhatsante'tha yatsviṣṭakṛte sarveṣāṃ haviṣāmavadyati tasmādyatkiṃ cemānprāṇānāpadyata etameva tatsarvaṃ samavaiti -

trīṇi śiśnāni ta eva trayo'nuyājāḥ sa yo'yaṃ varṣiṣṭho'nuyājastadidaṃ varṣiṣṭhamiva śiśnaṃ taṃ vā anavānanyajedityāhustatho hāsyaitadamṛdhraṃ bhavatīti -

sa vai sakṛdavānyāt/ ekaṃ hyetasya parvātha yadaparvakaṃ syātpratṛṇṇaṃ vaiva tiṣṭhellambeta vā tasmādetaducca tiṣṭhati padyate ca tasmātsakṛdavānyāt -

dvau bāhū dvā ūrū ta eva catvāraḥ patnīsaṃyājāḥ pratiṣṭhā'yameva prāṇa iḍā yattāṃ
nāgnau juhoti yatsā'pradagdheva tasmādayamanavatṛṇaḥ prāṇaḥ -

asthyeva yājyānuvākyāḥ māṃsaṃ havistanmitaṃ chando yadyājyānuvākyāstasmādu
samāvantyevāsthīni medyataśca kṛśyataśca bhavantyatha yadbhūya iva ca havirgṛhṇāti kanīya iva ca tasmādu māṃsānyeva medyato medyanti māṃsāni kṛśyataḥ kṛśyanti tenaitena yajñena yāṃ kāmayate devatāṃ tāṃ yajati yasyai havirbhavati -

tā vā etāḥ anapoddhāryā āhutayo bhavanti/ sa yaddhaitāsāmapoddharedyathaikamaṅgaṃ śṛṇīyātprāṇaṃ vā nirhaṇyādevaṃ tadanyānyeva havīṃṣyupa cāhriyante'pa ca hriyante -

tā vā etāḥ/ ṣoḍaśāhutayo bhavanti ṣoḍaśakalo vai puruṣaḥ puruṣo yajñastasmātṣoḍaśāhutayo bhavanti -