Shatapatha Brahmana · Verses 1.7-2

१.७.२ avadānaklṛptiḥ
ṛṇaṃ ha vai jāyate yo'sti / sa jāyamāna eva devebhya ṛṣibhyaḥ pitṛbhyo manuṣyebhyaḥ -

sa yadeva yajeta / tena devebhya ṛṇaṃ jāyate taddhyebhya etatkaroti yadenānyajateyadebhyo juhoti -

atha yadevānubruvīta / tena'rṣibhya ṛṇaṃ jāyate taddhyebhya etatkarotyṛṣīṇāṃ nidhigopa iti hyanūcānamāhuḥ -

atha yadeva prajāmiccheta / tena pitṛbhya ṛṇaṃ jāyate taddhyebhya etatkaroti yadeṣāṃ saṃtatāvyavacchinnā prajā bhavati -

atha yadeva vāsayate / tena manuṣyebhya ṛṇaṃ jāyate taddhyebhya etatkaroti yadenānvāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti sa ya etāni sarvāṇi karoti sa kṛtakarmā tasya sarvamāptaṃ sarvaṃ jitaṃ -

sa yena devebhya ṛṇaṃ jāyate / tadenāṃstadavadayate yadyajate'tha yadagnau juhoti tadenāṃstadavadayate tasmādyatkiṃ cāgnau juhvati tadavadānaṃ nāma -

tadvai caturavattaṃ bhavati / idaṃ vā anuvākyātha yājyātha vaṣaṭkāro'tha sā devatā caturthī yasyai devatāyai havirbhavatyevaṃ hi devatā avadānānyanvāyattā avadānāni vā devatā anvāyattānyatiriktaṃ ha tadavadānaṃ yatpañcamaṃ kasmā u hi tadavadyettasmāccaturavattaṃ bhavati -

uto pañcāvattameva bhavati / pāṅkto yajñaṃ pāṅktaḥ paśuḥ pañca'rtavaḥ saṃvatsarasyaiṣo pañcāvattasya sampadbahurhaiva prajayā paśubhirbhavati yasyaivaṃviduṣaḥ pañcāvattaṃ kriyata etaddha nveva prajñātaṃ kaurupāñcālaṃ yaccaturavattaṃ tasmāccaturavattaṃ bhavati -

sa vai yāvanmātramivaivāvadyet mānuṣaṃ ha kuryādyanmahadavadyedvyṛddhaṃ vai tadyajñasya yanmānuṣaṃ nedvyṛddhaṃ yajñe karavāṇīti tasmādyāvanmātramivaivāvadyet -

sa ājyasyopastīrya / dvirhaviṣo'vadāyāthopariṣṭādājyasyābhighārayati dve vā āhutī somāhutirevānyājyāhutiranyā tata eṣā kevalī yatsomāhutirathaiṣājyāhutiryaddhaviryajño yatpaśustadājyamevaitatkaroti tasmādubhayata ājyaṃ bhavatyetadvai juṣṭaṃ devānāṃ yadājyaṃ tajjuṣṭamevaitaddevebhyaḥ karoti tasmādubhayata ājyaṃ bhavati -

asau vā anuvākyeyaṃ yājyā / te ubhe yoṣe tayormithunamasti vaṣaṭkāra eva tadvā eṣa eva vaṣaṭkāro ya eṣa tapati sa udyannevāmūmadhidravatyastaṃyannimāmadhidravati tadetena vṛṣṇemāṃ prajātiṃ prajāyete yainayoriyaṃ prajātiḥ -

so'nuvākyāmanūcya / yājyāmanudrutya paścādvaṣaṭkaroti paścādvai parītya vṛṣā yoṣāmadhidravati tadene ubhe purastātkṛtvā vṛṣṇā vaṣaṭkāreṇādhidrāvayati tasmādu saha vaiva vaṣaṭkāreṇa juhuyādvaṣaṭkṛte vā -

devapātraṃ vā eṣa yadvaṣaṭkāraḥ / tadyathā pātra uddhṛtya prayacchedevaṃ tadatha yatpurā vaṣaṭkārājjuhuyādyathādho bhūmau nidigdhaṃ tadamuyā syādevaṃ tattasmādu saha vaiva vaṣaṭkāreṇa juhuyādvaṣaṭkṛte vā -

tadyathā yonau retaḥ siñcet / evaṃ tadatha yatpurā vaṣaṭkārājjuhuyādyathā yonau retaḥ siktaṃ tadamuyā syādevaṃ tattasmādu saha vaiva vaṣaṭkāreṇa juhuyādvaṣaṭkṛte vā -

asau vā anuvākyeyaṃ yājyā / sā vai gāyatrīyaṃ triṣṭubasau sa vai gāyatrīmanvāha tadamūmanubruvannasau hyanuvākyemāmanvāheyaṃ hi gāyatrī -

atha triṣṭubhā yajati / tadanayā yajanniyaṃ hi yājyāmuṣyā adhi vaṣaṭkarotyasā u hi triṣṭuptadene sayujau karoti tasmādime sambhuñjāte anayoranu sambhogamimāḥ sarvāḥ prajā anu sambhuñjate -

sa vā aṅkhayannivaivānuvākyāmanubrūyāt / asau hyanuvākyā bṛhaddhyasau bārhataṃ hi tadrūpaṃ kṣipra eva yājyayā tvareteyaṃ hi yājyā rathantaraṃ hīyaṃ rāthantaraṃ hi tadrūpaṃ hvayati vā anuvākyayā prayacchati yājyayā tasmādanuvākyāyai rūpaṃ huve havāmaha āgacchedaṃ barhiḥ sīdeti yaddhvayati hi tayā prayacchati yājyayā tasmādyājyāyai rūpaṃ vīhi havirjuṣasva havirāvṛṣāyasvāddhi piba preti yatpra hi tayā yacchati -

sā yā purastāllakṣaṇā / sānuvākyā syādasau hyanuvākyā tasyā amuṣyā avastāllakṣma candramā nakṣatrāṇi sūryaḥ -

atha yopariṣṭāllakṣaṇā / sā yājyā syādiyaṃ hi yājyā tasyā asyā upariṣṭāllakṣmauṣadhayo vanaspataya āpo'gnirimāḥ prajāḥ -

sā ha nveva samṛddhānuvākyā / yasyai prathamātpadāddevatāmabhivyāharati so eva samṛddhā yājyā yasyā uttamātpadāddevatāyā adhi vaṣaṭkaroti vīryaṃ vai devata'rcastadubhayata evaitadvīryeṇa parigṛhya yasyai devatāyai havirbhavati tasyai prayacchati -

sa vai vaugiti karoti / vāgvai vaṣaṭkāro vāgreto reta evaitatsiñcati ṣaḍityṛtavo vai ṣaṭtadṛtuṣvevaitadretaḥ sicyate tadṛtavo retaḥ siktamimāḥ prajāḥ prajanayanti tasmādevaṃ vaṣaṭkaroti -

darśapūrṇamāsanirvacanam
devāśca vā asurāśca / ubhaye prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyuretāvevārdhamāsau ya evāpūryate taṃ devā upāyanyo'pakṣīyate tamasurāḥ -

te devā akāmayanta / kathaṃ nvimamapi saṃvṛñjīmahi yo'yamasurāṇāmiti te'rcantaḥ śrāmyantaścerusta etaṃ haviryajñaṃ dadṛśuryaddarśapūrṇamāsau tābhyāmayajanta tābhyāmiṣṭvaitamapi samavṛñjata -

ya eṣo'surāṇāmāsīt / yadā vā etā ubhau pariplavete atha māso bhavati māsaśaḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ vai saṃvatsaraḥ sarvameva taddevā asurāṇāṃ samavṛñjata sarvasmātsapatnānasurānnirabhajantsarvamvevaiṣa etatsapatnānāṃ saṃvṛṅkte sarvasmātsapatnānnirbhajati ya evametadveda -

sa yo devānāmāsīt / sa yavāyuvata hi tena devā yo'surāṇāṃ so'yavā na hi tenāsurā ayuvata -

atho itarathāhuḥ ya eva devānāmāsītso'yavā na hi tamasurā ayuvata yo'surāṇāṃ sa yavāyuvata hi taṃ devāḥ sabdamahaḥ sagarā rātriryavyā māsāḥ sumekaḥ saṃvatsaraḥsveko ha vai nāmaitadyatsumeka iti yavā ca hi vā ayavā yavetīvātha yenaiteṣāṃ hotā bhavati tadyāvihotramityācakṣate -