શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 1.7-2

૧.૭.૨ અવદાનક્લૃપ્તિઃ
ઋણં હ વૈ જાયતે યોઽસ્તિ । સ જાયમાન એવ દેવેભ્ય ઋષિભ્યઃ પિતૃભ્યો મનુષ્યેભ્યઃ -

સ યદેવ યજેત । તેન દેવેભ્ય ઋણં જાયતે તદ્ધ્યેભ્ય એતત્કરોતિ યદેનાન્યજતેયદેભ્યો જુહોતિ -

અથ યદેવાનુબ્રુવીત । તેનઽર્ષિભ્ય ઋણં જાયતે તદ્ધ્યેભ્ય એતત્કરોત્યૃષીણાં નિધિગોપ ઇતિ હ્યનૂચાનમાહુઃ -

અથ યદેવ પ્રજામિચ્છેત । તેન પિતૃભ્ય ઋણં જાયતે તદ્ધ્યેભ્ય એતત્કરોતિ યદેષાં સંતતાવ્યવચ્છિન્ના પ્રજા ભવતિ -

અથ યદેવ વાસયતે । તેન મનુષ્યેભ્ય ઋણં જાયતે તદ્ધ્યેભ્ય એતત્કરોતિ યદેનાન્વાસયતે યદેભ્યોઽશનં દદાતિ સ ય એતાનિ સર્વાણિ કરોતિ સ કૃતકર્મા તસ્ય સર્વમાપ્તં સર્વં જિતં -

સ યેન દેવેભ્ય ઋણં જાયતે । તદેનાંસ્તદવદયતે યદ્યજતેઽથ યદગ્નૌ જુહોતિ તદેનાંસ્તદવદયતે તસ્માદ્યત્કિં ચાગ્નૌ જુહ્વતિ તદવદાનં નામ -

તદ્વૈ ચતુરવત્તં ભવતિ । ઇદં વા અનુવાક્યાથ યાજ્યાથ વષટ્કારોઽથ સા દેવતા ચતુર્થી યસ્યૈ દેવતાયૈ હવિર્ભવત્યેવં હિ દેવતા અવદાનાન્યન્વાયત્તા અવદાનાનિ વા દેવતા અન્વાયત્તાન્યતિરિક્તં હ તદવદાનં યત્પઞ્ચમં કસ્મા ઉ હિ તદવદ્યેત્તસ્માચ્ચતુરવત્તં ભવતિ -

ઉતો પઞ્ચાવત્તમેવ ભવતિ । પાઙ્ક્તો યજ્ઞં પાઙ્ક્તઃ પશુઃ પઞ્ચઽર્તવઃ સંવત્સરસ્યૈષો પઞ્ચાવત્તસ્ય સમ્પદ્બહુર્હૈવ પ્રજયા પશુભિર્ભવતિ યસ્યૈવંવિદુષઃ પઞ્ચાવત્તં ક્રિયત એતદ્ધ ન્વેવ પ્રજ્ઞાતં કૌરુપાઞ્ચાલં યચ્ચતુરવત્તં તસ્માચ્ચતુરવત્તં ભવતિ -

સ વૈ યાવન્માત્રમિવૈવાવદ્યેત્ માનુષં હ કુર્યાદ્યન્મહદવદ્યેદ્વ્યૃદ્ધં વૈ તદ્યજ્ઞસ્ય યન્માનુષં નેદ્વ્યૃદ્ધં યજ્ઞે કરવાણીતિ તસ્માદ્યાવન્માત્રમિવૈવાવદ્યેત્ -

સ આજ્યસ્યોપસ્તીર્ય । દ્વિર્હવિષોઽવદાયાથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયતિ દ્વે વા આહુતી સોમાહુતિરેવાન્યાજ્યાહુતિરન્યા તત એષા કેવલી યત્સોમાહુતિરથૈષાજ્યાહુતિર્યદ્ધવિર્યજ્ઞો યત્પશુસ્તદાજ્યમેવૈતત્કરોતિ તસ્માદુભયત આજ્યં ભવત્યેતદ્વૈ જુષ્ટં દેવાનાં યદાજ્યં તજ્જુષ્ટમેવૈતદ્દેવેભ્યઃ કરોતિ તસ્માદુભયત આજ્યં ભવતિ -

અસૌ વા અનુવાક્યેયં યાજ્યા । તે ઉભે યોષે તયોર્મિથુનમસ્તિ વષટ્કાર એવ તદ્વા એષ એવ વષટ્કારો ય એષ તપતિ સ ઉદ્યન્નેવામૂમધિદ્રવત્યસ્તંયન્નિમામધિદ્રવતિ તદેતેન વૃષ્ણેમાં પ્રજાતિં પ્રજાયેતે યૈનયોરિયં પ્રજાતિઃ -

સોઽનુવાક્યામનૂચ્ય । યાજ્યામનુદ્રુત્ય પશ્ચાદ્વષટ્કરોતિ પશ્ચાદ્વૈ પરીત્ય વૃષા યોષામધિદ્રવતિ તદેને ઉભે પુરસ્તાત્કૃત્વા વૃષ્ણા વષટ્કારેણાધિદ્રાવયતિ તસ્માદુ સહ વૈવ વષટ્કારેણ જુહુયાદ્વષટ્કૃતે વા -

દેવપાત્રં વા એષ યદ્વષટ્કારઃ । તદ્યથા પાત્ર ઉદ્ધૃત્ય પ્રયચ્છેદેવં તદથ યત્પુરા વષટ્કારાજ્જુહુયાદ્યથાધો ભૂમૌ નિદિગ્ધં તદમુયા સ્યાદેવં તત્તસ્માદુ સહ વૈવ વષટ્કારેણ જુહુયાદ્વષટ્કૃતે વા -

તદ્યથા યોનૌ રેતઃ સિઞ્ચેત્ । એવં તદથ યત્પુરા વષટ્કારાજ્જુહુયાદ્યથા યોનૌ રેતઃ સિક્તં તદમુયા સ્યાદેવં તત્તસ્માદુ સહ વૈવ વષટ્કારેણ જુહુયાદ્વષટ્કૃતે વા -

અસૌ વા અનુવાક્યેયં યાજ્યા । સા વૈ ગાયત્રીયં ત્રિષ્ટુબસૌ સ વૈ ગાયત્રીમન્વાહ તદમૂમનુબ્રુવન્નસૌ હ્યનુવાક્યેમામન્વાહેયં હિ ગાયત્રી -

અથ ત્રિષ્ટુભા યજતિ । તદનયા યજન્નિયં હિ યાજ્યામુષ્યા અધિ વષટ્કરોત્યસા ઉ હિ ત્રિષ્ટુપ્તદેને સયુજૌ કરોતિ તસ્માદિમે સમ્ભુઞ્જાતે અનયોરનુ સમ્ભોગમિમાઃ સર્વાઃ પ્રજા અનુ સમ્ભુઞ્જતે -

સ વા અઙ્ખયન્નિવૈવાનુવાક્યામનુબ્રૂયાત્ । અસૌ હ્યનુવાક્યા બૃહદ્ધ્યસૌ બાર્હતં હિ તદ્રૂપં ક્ષિપ્ર એવ યાજ્યયા ત્વરેતેયં હિ યાજ્યા રથન્તરં હીયં રાથન્તરં હિ તદ્રૂપં હ્વયતિ વા અનુવાક્યયા પ્રયચ્છતિ યાજ્યયા તસ્માદનુવાક્યાયૈ રૂપં હુવે હવામહ આગચ્છેદં બર્હિઃ સીદેતિ યદ્ધ્વયતિ હિ તયા પ્રયચ્છતિ યાજ્યયા તસ્માદ્યાજ્યાયૈ રૂપં વીહિ હવિર્જુષસ્વ હવિરાવૃષાયસ્વાદ્ધિ પિબ પ્રેતિ યત્પ્ર હિ તયા યચ્છતિ -

સા યા પુરસ્તાલ્લક્ષણા । સાનુવાક્યા સ્યાદસૌ હ્યનુવાક્યા તસ્યા અમુષ્યા અવસ્તાલ્લક્ષ્મ ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણિ સૂર્યઃ -

અથ યોપરિષ્ટાલ્લક્ષણા । સા યાજ્યા સ્યાદિયં હિ યાજ્યા તસ્યા અસ્યા ઉપરિષ્ટાલ્લક્ષ્મૌષધયો વનસ્પતય આપોઽગ્નિરિમાઃ પ્રજાઃ -

સા હ ન્વેવ સમૃદ્ધાનુવાક્યા । યસ્યૈ પ્રથમાત્પદાદ્દેવતામભિવ્યાહરતિ સો એવ સમૃદ્ધા યાજ્યા યસ્યા ઉત્તમાત્પદાદ્દેવતાયા અધિ વષટ્કરોતિ વીર્યં વૈ દેવતઽર્ચસ્તદુભયત એવૈતદ્વીર્યેણ પરિગૃહ્ય યસ્યૈ દેવતાયૈ હવિર્ભવતિ તસ્યૈ પ્રયચ્છતિ -

સ વૈ વૌગિતિ કરોતિ । વાગ્વૈ વષટ્કારો વાગ્રેતો રેત એવૈતત્સિઞ્ચતિ ષડિત્યૃતવો વૈ ષટ્તદૃતુષ્વેવૈતદ્રેતઃ સિચ્યતે તદૃતવો રેતઃ સિક્તમિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્તિ તસ્માદેવં વષટ્કરોતિ -

દર્શપૂર્ણમાસનિર્વચનમ્
દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ । ઉભયે પ્રાજાપત્યાઃ પ્રજાપતેઃ પિતુર્દાયમુપેયુરેતાવેવાર્ધમાસૌ ય એવાપૂર્યતે તં દેવા ઉપાયન્યોઽપક્ષીયતે તમસુરાઃ -

તે દેવા અકામયન્ત । કથં ન્વિમમપિ સંવૃઞ્જીમહિ યોઽયમસુરાણામિતિ તેઽર્ચન્તઃ શ્રામ્યન્તશ્ચેરુસ્ત એતં હવિર્યજ્ઞં દદૃશુર્યદ્દર્શપૂર્ણમાસૌ તાભ્યામયજન્ત તાભ્યામિષ્ટ્વૈતમપિ સમવૃઞ્જત -

ય એષોઽસુરાણામાસીત્ । યદા વા એતા ઉભૌ પરિપ્લવેતે અથ માસો ભવતિ માસશઃ સંવત્સરઃ સર્વં વૈ સંવત્સરઃ સર્વમેવ તદ્દેવા અસુરાણાં સમવૃઞ્જત સર્વસ્માત્સપત્નાનસુરાન્નિરભજન્ત્સર્વમ્વેવૈષ એતત્સપત્નાનાં સંવૃઙ્ક્તે સર્વસ્માત્સપત્નાન્નિર્ભજતિ ય એવમેતદ્વેદ -

સ યો દેવાનામાસીત્ । સ યવાયુવત હિ તેન દેવા યોઽસુરાણાં સોઽયવા ન હિ તેનાસુરા અયુવત -

અથો ઇતરથાહુઃ ય એવ દેવાનામાસીત્સોઽયવા ન હિ તમસુરા અયુવત યોઽસુરાણાં સ યવાયુવત હિ તં દેવાઃ સબ્દમહઃ સગરા રાત્રિર્યવ્યા માસાઃ સુમેકઃ સંવત્સરઃસ્વેકો હ વૈ નામૈતદ્યત્સુમેક ઇતિ યવા ચ હિ વા અયવા યવેતીવાથ યેનૈતેષાં હોતા ભવતિ તદ્યાવિહોત્રમિત્યાચક્ષતે -